Xóa file, đổi tên file, tạo thư mục trong Python (os)
Bài 10/10 · Chương 10
File và dữ liệu
- 6 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 11
Xóa file, đổi tên file và tạo thư mục trong Python là các việc bạn làm bằng module os có sẵn, hay bằng các phương thức của Path trong pathlib. Bạn cần chúng khi một script tự dọn file tạm, đổi tên báo cáo theo tháng, hay tạo thư mục bao_cao/2026/thang_9 trước khi ghi file vào đó.
Cần biết trước: import, mở file bằng with open() và pathlib.
Tạo thư mục: os.mkdir() và os.makedirs()
os.mkdir(ten) tạo một thư mục. Thư mục cha phải có sẵn, nên muốn tạo nhiều tầng một lúc thì dùng os.makedirs(). Thêm exist_ok=True để không báo lỗi khi thư mục đã có:
import os
from pathlib import Path
os.mkdir("du_lieu")
os.makedirs("bao_cao/2026/thang_9")
os.makedirs("bao_cao/2026/thang_9", exist_ok=True)
sau_cung = Path("bao_cao/2026/thang_9")
print(Path("du_lieu").exists(), sau_cung.is_dir())KẾT QUẢ
True TrueLần gọi makedirs() thứ hai không làm gì vì thư mục đã có. Path.is_dir() trả về True khi đường dẫn là một thư mục. Trên Windows bạn vẫn viết / trong đường dẫn được, Python tự hiểu.
Đổi tên và di chuyển file bằng os.rename()
os.rename(cu, moi) đổi tên file. Nếu tên mới nằm trong thư mục khác, file được chuyển sang đó:
import os
from pathlib import Path
os.mkdir("du_lieu")
Path("tam.csv").write_text("ngay,so_tien\n", encoding="utf-8")
os.rename("tam.csv", "du_lieu/chi_tieu.csv")
moi = Path("du_lieu/chi_tieu.csv")
print(Path("tam.csv").exists(), moi.exists())KẾT QUẢ
False TrueFile cũ không còn, file mới nằm trong du_lieu. Thư mục đích phải có sẵn, rename() không tự tạo. Khi tên mới đã là một file có sẵn, các hệ điều hành xử lý khác nhau: macOS và Linux ghi đè file đó, còn Windows báo FileExistsError. Hãy kiểm tra bằng Path(moi).exists() trước khi đổi tên nếu file đích có thể đã có.
Xóa file và thư mục rỗng
os.remove(ten) xóa một file, os.rmdir(ten) xóa một thư mục rỗng:
import os
from pathlib import Path
os.mkdir("du_lieu")
Path("du_lieu/chi_tieu.csv").write_text("ngay\n", encoding="utf-8")
os.remove("du_lieu/chi_tieu.csv")
print(Path("du_lieu/chi_tieu.csv").exists())
os.rmdir("du_lieu")
print(Path("du_lieu").exists())KẾT QUẢ
False
Falseos.rmdir() chỉ xóa thư mục rỗng: còn file bên trong thì Python báo OSError và thư mục vẫn còn. Xóa một thư mục cùng mọi thứ bên trong là việc của shutil.rmtree(), giới thiệu trong bài shutil, glob và tempfile.
Lệnh xóa cũng báo lỗi khi file cần xóa không có:
Cách viết bằng Path: mkdir() và unlink()
Path có sẵn hai phương thức làm cùng việc. Path.mkdir(parents=True, exist_ok=True) giống os.makedirs(..., exist_ok=True). Path.unlink() giống os.remove(), và missing_ok=True bỏ qua khi file không có:
from pathlib import Path
thu_muc = Path("sao_luu") / "2026"
thu_muc.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
tep = thu_muc / "ghi_chu.txt"
tep.write_text("Mua sữa", encoding="utf-8")
print(tep.exists())
tep.unlink()
tep.unlink(missing_ok=True)
print(tep.exists(), thu_muc.exists())KẾT QUẢ
True
False TrueLần unlink() thứ hai không báo lỗi nhờ missing_ok=True. Xóa file không xóa thư mục chứa nó, nên thu_muc vẫn còn. Hãy hình dung os như hộp đồ nghề với từng dụng cụ rời, còn Path như một tấm thẻ đường dẫn mang theo sẵn các dụng cụ đó: cùng việc, chọn cách nào tùy code xung quanh đang dùng gì. Đổi tep.unlink() thành tep.unlink(missing_ok=True) rồi chạy lại: dòng cuối vẫn in False True.
Muốn chương trình tiếp tục chạy khi thao tác file thất bại vì lý do khác, như không có quyền ghi, bạn bắt lỗi bằng try và except.
Kiểm tra nhanh
os.remove("tam.txt")khi filetam.txtkhông tồn tại thì sao?- Không làm gì và trả về
False - Dừng với
FileNotFoundError - Tạo file rỗng rồi xóa nó
- Không làm gì và trả về
Lệnh nào tạo được
bao_cao/2026/thang_9khi chưa có thư mục nào?os.mkdir("bao_cao/2026/thang_9")os.makedirs("bao_cao/2026/thang_9")Path("bao_cao/2026/thang_9").mkdir(parents=True)os.rename("bao_cao", "bao_cao/2026/thang_9")
Script gọi
os.mkdir("bao_cao")chạy lần thứ hai thì báo lỗi gì?FileNotFoundErrorPermissionErrorFileExistsError
Thư mục
du_lieucòn một file bên trong.os.rmdir("du_lieu")làm gì?- Báo
OSError, thư mục và file vẫn còn - Xóa cả thư mục lẫn file
- Chỉ xóa file, giữ thư mục
- Báo
Bài tập
Chuyển file vào thư mục lưu trữ
Cuối mỗi tháng, ứng dụng chi tiêu chuyển file của tháng cũ vào một thư mục lưu trữ như luu_tru/2026. Viết thân hàm luu_tru(ten_file, thu_muc): nếu ten_file không tồn tại thì trả về False và không tạo gì. Nếu có, tạo thu_muc (kể cả các tầng còn thiếu, và không báo lỗi khi thư mục đã có), chuyển file vào đó giữ nguyên tên bằng rename(), rồi trả về True.
Ví dụ: luu_tru("chi_tieu_t9.csv", "luu_tru/2026") chuyển file thành luu_tru/2026/chi_tieu_t9.csv và trả về True.
Trả về: file đã được chuyển hay chưa, một bool.
import os
from pathlib import Path
def luu_tru(ten_file, thu_muc):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
os.mkdir()tạo một thư mục;os.makedirs(..., exist_ok=True)tạo nhiều tầng và chạy lại được.os.rename(cu, moi)đổi tên, hay chuyển file sang thư mục khác đã có sẵn.os.remove()xóa file;os.rmdir()chỉ xóa thư mục rỗng.Path.mkdir(parents=True, exist_ok=True)vàPath.unlink(missing_ok=True)là cách viết bằngpathlib.Xóa file không thiếu
missing_okthì báoFileNotFoundError; tạo lại thư mục đã có thì báoFileExistsError.File đã xóa không vào thùng rác: kiểm tra đường dẫn trước khi xóa.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao xóa một file trong Python mà không báo lỗi khi file không có?
Dùng Path("ten.txt").unlink(missing_ok=True) từ pathlib. Nếu bạn đang dùng os, kiểm tra trước bằng Path("ten.txt").exists() rồi mới os.remove(), như bài pathlib dạy cách kiểm tra đường dẫn.
os.rename và di chuyển file có khác nhau không?
Trong cùng một ổ đĩa thì os.rename() vừa đổi tên vừa di chuyển: tên mới nằm ở thư mục khác là file chuyển sang đó. Giữa hai ổ đĩa khác nhau, os.rename() có thể báo lỗi, và shutil.move() làm được việc này, như bài shutil, glob và tempfile giới thiệu.
Nên dùng os hay pathlib để thao tác file?
Cả hai đều có sẵn và làm cùng việc. Code mới thường dùng Path vì đường dẫn và thao tác nằm chung một chỗ, như thu_muc.mkdir() hay tep.unlink(). Gặp code cũ dùng os.remove() và os.makedirs() thì bạn đọc được ngay, vì tên hàm nói rõ việc nó làm.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.