Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Structural pattern matching trong Python: match nâng cao

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 10/17 · Chương 15

OOP nâng cao

  • 9 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Structural pattern matching trong Python cho câu lệnh match so khớp theo hình dạng của dữ liệu: list có mấy phần tử, dict có những khóa nào, object thuộc class nào, rồi tách luôn các giá trị cần dùng vào biến. Bạn dùng nó khi một hàm nhận nhiều dạng dữ liệu khác nhau, như lệnh của giỏ hàng hay đơn hàng gửi về từ ứng dụng.

Cần biết trước: switch case bằng match, unpacking và dataclass.

So khớp theo cấu trúc của list và tuple

Bài switch case dùng match để so một giá trị với vài hằng. Mẫu còn mô tả được cả hình dạng: một list có đúng hai phần tử, phần tử đầu là "them". Hàm dưới đây đọc lệnh của giỏ hàng:

python
def xu_ly(lenh):
    match lenh:
        case ["xem"]:
            return "Xem giỏ hàng"
        case ["them", ten_mon]:
            return f"Thêm 1 {ten_mon}"
        case ["them", ten_mon, so_luong]:
            return f"Thêm {so_luong} {ten_mon}"
        case _:
            return "Không hiểu lệnh"

print(xu_ly(["xem"]))
print(xu_ly(["them", "bạc xỉu"]))
print(xu_ly(("them", "trà đào", 3)))
print(xu_ly("xem"))

KẾT QUẢ

Xem giỏ hàng
Thêm 1 bạc xỉu
Thêm 3 trà đào
Không hiểu lệnh

Mẫu viết trong ngoặc vuông là mẫu dãy: nó khớp một list hay một tuple có đúng số phần tử đó, và từng phần tử khớp mẫu con ở cùng chỗ. Hằng như "them" được so bằng, còn tên như ten_mon nhận phần tử ở chỗ đó, giống unpacking nhưng chỉ xảy ra khi cả mẫu khớp. Chuỗi "xem" không khớp ["xem"]: mẫu dãy không bao giờ khớp một chuỗi, dù chuỗi cũng là một dãy ký tự.

Đổi ["them", "bạc xỉu"] thành ["them", "bạc xỉu", 2, 5] rồi chạy lại: dòng thứ hai in Không hiểu lệnh, vì không mẫu nào có bốn phần tử.

Bắt giá trị vào biến và lấy phần dư bằng *

Một lệnh đặt bàn có số món tùy ý. Dấu * trước một tên trong mẫu dãy gom mọi phần tử còn lại, như *phần_dư khi unpacking:

python
lenh = ["dat", "bàn 4", "cà phê sữa", "bạc xỉu", "trà đào"]
match lenh:
    case ["dat", ban]:
        print(ban, "chưa gọi món")
    case ["dat", ban, mon_dau, *con_lai]:
        print(ban, "gọi", mon_dau, "và", len(con_lai), "món nữa")
        print(con_lai)

KẾT QUẢ

bàn 4 gọi cà phê sữa và 2 món nữa
['bạc xỉu', 'trà đào']

Mẫu thứ hai cần ít nhất ba phần tử, và con_lai luôn là một list, kể cả khi dữ liệu là tuple. Mỗi mẫu dãy có tối đa một tên mang *. Khi chỉ cần kiểm có phần tử mà không cần giá trị, viết _ hoặc *_: chúng khớp mà không gán vào biến nào.

Quy tắc đứng sau các ví dụ trên: trong mẫu, một tên trần khác _ luôn là chỗ bắt giá trị (capture), không bao giờ là phép so với biến cùng tên.

Mẫu dict: chỉ xét các khóa cần dùng

Đơn hàng từ ứng dụng là dict, thường lồng thêm list hay dict bên trong. Mẫu dict liệt kê các khóa cần có, kèm mẫu cho giá trị của từng khóa:

python
don = {"ma": "DH1024", "thanh_pho": "Huế", "phi": 30000,
       "mon": ["trà đào", "bạc xỉu"]}
match don:
    case {"ma": ma, "thanh_pho": tp, "mon": [mon_dau, *_]}:
        print(ma, "giao tới", tp, "với món đầu", mon_dau)
    case {"ma": ma}:
        print(ma, "nhận tại quán")

KẾT QUẢ

DH1024 giao tới Huế với món đầu trà đào

Mẫu dict khớp khi các khóa đã viết đều có mặt và giá trị của chúng khớp mẫu con, ở đây cả một mẫu dãy cho list món, như đọc nhiều tầng trong dict lồng nhau. Khóa thừa như "phi" không làm mẫu trượt. Thiếu một khóa thì mẫu chỉ không khớp, không có KeyError. Cần giữ phần còn lại thì thêm **khac cuối mẫu: khac nhận dict các khóa chưa được nêu.

Mẫu class: so kiểu và đọc thuộc tính

Mẫu dạng TenClass(...) khớp khi giá trị là object của class đó, giống một phép kiểm isinstance(), rồi so khớp các thuộc tính ghi trong ngoặc. Hai loại hình dưới đây có cách viết mẫu khác nhau:

python
from dataclasses import dataclass
@dataclass
class HinhVuong:
    canh: int
class HinhChuNhat:
    def __init__(self, dai, rong):
        self.dai, self.rong = dai, rong
def dien_tich(hinh):
    match hinh:
        case HinhVuong(c):
            return c * c
        case HinhChuNhat(dai=d, rong=r):
            return d * r
print(dien_tich(HinhVuong(5)), dien_tich(HinhChuNhat(3, 4)))
print(dien_tich("hình thang"))

KẾT QUẢ

25 12
None

Mẫu class không gọi hàm khởi tạo: HinhVuong(c) không tạo hình mới mà hỏi "đây có phải một HinhVuong không" rồi đọc thuộc tính. Dạng có tên, dai=d, đọc thuộc tính dai và dùng được với mọi class. Dạng theo vị trí, HinhVuong(c), cần class khai thứ tự thuộc tính trong __match_args__, và @dataclass tự tạo nó theo thứ tự các trường. Chuỗi "hình thang" không khớp mẫu nào nên hàm chạy hết mà không gặp return và trả về None.

Thêm điều kiện cho mẫu bằng guard

Cảm biến trong kho gửi về dict có tên phòng và nhiệt độ. Mẫu chỉ nói được hình dạng, còn "từ 35 độ" là một phép so sánh, nên bạn thêm if sau mẫu. Phần đó gọi là guard:

python
def canh_bao(doc):
    match doc:
        case {"phong": phong, "do": float(do)} if do >= 35:
            return f"{phong}: nóng, {do} độ"
        case {"phong": phong, "do": float(do)}:
            return f"{phong}: {do} độ"
        case _:
            return "Số đo hỏng"

print(canh_bao({"phong": "Kho A", "do": 36.5}))
print(canh_bao({"phong": "Kho B", "do": 28.0}))
print(canh_bao({"phong": "Kho C", "do": "lỗi"}))

KẾT QUẢ

Kho A: nóng, 36.5 độ
Kho B: 28.0 độ
Số đo hỏng

Python so mẫu trước, gán phong và do, rồi mới xét guard. Guard sai thì case đó coi như không khớp và Python thử case kế tiếp, nên Kho B đi xuống nhánh thứ hai. Với kiểu dựng sẵn như int, float, str, mẫu float(do) vừa kiểm kiểu vừa bắt chính giá trị vào do: chuỗi "lỗi" không khớp, và cả số nguyên 35 cũng không. Muốn nhận cả hai loại số thì viết int(do) | float(do).

Đổi "do": 28.0 thành "do": 35.0 rồi chạy lại: dòng thứ hai in Kho B: nóng, 35.0 độ.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong khung bẫy mã giảm giá, sau câu lệnh match, biến MA_HOP_LE mang giá trị nào?

    • "MA-MAU-01"
    • "MA_SAI"
    • Báo lỗi NameError, vì tên trong mẫu không được trùng biến đã có
  2. Với don = {"ma": "DH1024", "thanh_pho": "Huế", "phi": 30000}, những câu nào đúng?

    • Mẫu {"ma": ma} khớp don
    • Mẫu {"ma": "DH1024", "thanh_pho": tp} khớp don
    • Mẫu {"ma": ma, "mon": [mon_dau, *_]} khớp don
    • Đặt case {"ma": ma} trước case {"ma": ma, "thanh_pho": tp} thì Python vẫn chọn mẫu nhiều khóa, vì nó khớp sát hơn
  3. Trong ví dụ cảnh báo nhiệt độ, gọi canh_bao({"phong": "Kho D", "do": 35}) thì hàm trả về chuỗi nào?

    • "Kho D: nóng, 35 độ"
    • "Kho D: 35 độ"
    • "Số đo hỏng"
  4. Class HinhChuNhat chỉ có __init__, không phải dataclass. Khi Python xét tới dòng case HinhChuNhat(d, r):, điều gì xảy ra?

    • Báo lỗi TypeError
    • Mẫu khớp, d và r nhận dai và rong
    • Mẫu không khớp, Python chuyển sang case sau
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Tính phí giao theo dạng của đơn hàng

Ứng dụng gửi đơn về dạng dict. Viết hàm phi_giao(don) bằng một câu lệnh match:

  • Đơn có "kieu": "tai_quan": nhận tại quán, phí 0.

  • Đơn có "kieu": "giao" và khóa "tong" là một int: phí 0 khi tong từ 300000 trở lên, còn lại 30000.

  • Mọi dạng khác (thiếu khóa, tong không phải int, kiểu giao khác, don không phải dict): -1.

Đọc các khóa bằng mẫu dict trong case, không dùng get(). Khóa thừa trong dict không đổi kết quả, và hàm không sửa don.

Trả về: phí giao, một int.

python
def phi_giao(don):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Mẫu dãy [a, b] khớp list hay tuple đúng số phần tử, không khớp chuỗi; *con_lai gom phần dư thành list.

  • Tên trần trong mẫu luôn bắt giá trị và ghi đè biến cùng tên; so với hằng thì dùng tên có dấu chấm hoặc guard.

  • Mẫu dict chỉ đòi các khóa đã viết, khóa thừa không sao, nên mẫu nhiều khóa phải đứng trước.

  • Mẫu class Ten(thuoc_tinh=bien) kiểm kiểu rồi đọc thuộc tính; dạng theo vị trí cần __match_args__, như dataclass.

  • int(x), float(x) kiểm kiểu dựng sẵn và bắt chính giá trị vào biến.

  • Guard case … if điều_kiện: xét sau khi mẫu khớp; guard sai thì Python thử case kế tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Dùng match case với class trong Python cần những gì?

Dạng có tên, case Diem(x=0, y=y):, dùng được với mọi class vì nó chỉ đọc thuộc tính. Dạng theo vị trí cần thuộc tính __match_args__ của class, là một tuple tên thuộc tính theo thứ tự; dataclass tạo sẵn nó, class tự viết thì bạn gán nó trong thân class.

Python bản nào có structural pattern matching?

Từ Python 3.10, bản phát hành tháng 10/2021, theo đề xuất PEP 634. Trên bản cũ hơn, dòng match là lỗi cú pháp. Các mẫu, guard và cách bắt giá trị trong bài này chạy như nhau trên Python 3.12 tới 3.14. Lịch sử các bản nằm ở bài lịch sử phiên bản Python.

Khi nào nên dùng pattern matching thay cho chuỗi if elif?

Khi việc chọn nhánh phụ thuộc vào hình dạng dữ liệu: mấy phần tử, có khóa nào, thuộc class nào, và bạn cần tách giá trị ra ngay. Khi chỉ có các mốc lớn nhỏ của một số, chuỗi if, elif ngắn hơn, như bài switch case đã so.

Mẫu dict trong match có so được với một dict lồng nhau không?

Được. Giá trị của mỗi khóa trong mẫu lại là một mẫu, nên bạn viết {"giao": {"thanh_pho": tp}} để vào tầng thứ hai, hoặc một mẫu dãy để đọc list bên trong, như ví dụ đơn DH1024.

Chủ đề

structural pattern matching python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập