Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

queue.Queue, Event, Condition: giao tiếp luồng Python

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 5/9 · Chương 21

Đa luồng, đa tiến trình và asyncio

  • 9 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Giao tiếp giữa các thread trong Python dùng ba công cụ của thư viện chuẩn: queue.Queue chuyển việc từ luồng này sang luồng khác, Event báo một tín hiệu, Condition cho một luồng chờ tới khi dữ liệu sẵn sàng. Bạn cần chúng khi một luồng nhận đơn hàng còn luồng khác xử lý, và hai bên phải biết lúc nào có việc, lúc nào dừng.

Cần biết trước: đa luồng với threading, Lock và race condition và deque.

Chuyển việc qua queue.Queue

Một luồng nhận đơn, một luồng khác xử lý đơn: hai luồng cần một chỗ chung để đặt và lấy việc. Bạn có thể tự ghép một deque với một Lock, nhưng queue.Queue đã làm sẵn việc đó, kể cả phần khóa. put() đặt một phần tử vào cuối, get() lấy phần tử ở đầu, theo đúng thứ tự đã đặt:

python
import queue

hang_cho = queue.Queue()
for don in ["DH1024", "DH1025"]:
    hang_cho.put(don)
print(hang_cho.qsize())
print(hang_cho.get(), hang_cho.get())
print(hang_cho.empty())
try:
    hang_cho.get(timeout=0.2)
except queue.Empty:
    print("Hết đơn sau 0.2 giây chờ")

KẾT QUẢ

2
DH1024 DH1025
True
Hết đơn sau 0.2 giây chờ

qsize() đếm số phần tử đang chờ, empty() hỏi hàng chờ có rỗng không. Điểm khác với một list là get() trên hàng chờ rỗng không báo lỗi ngay: nó đứng chờ tới khi có phần tử. Có timeout= thì nó chờ tối đa chừng ấy giây rồi báo queue.Empty. Đổi ["DH1024", "DH1025"] thành ["DH1024", "DH1025", "DH1026"] rồi chạy lại: dòng đầu in 3, dòng thứ ba in False, và dòng "Hết đơn" biến mất vì get() cuối lấy được DH1026.

Luồng sản xuất và luồng tiêu thụ

Ở mô hình sản xuất và tiêu thụ, luồng chính đặt đơn vào hàng chờ, luồng nhân viên lấy ra xử lý. Luồng nhân viên cần biết khi nào hết việc, nên luồng chính đặt thêm một giá trị canh (None) ở cuối: gặp nó là dừng. Hai luồng thật không chạy được trong trình duyệt, nên khối dưới đây không có nút Chạy; kết quả là của một lần chạy bằng Python 3.14 trên máy tính:

python
import queue
import threading

def nhan_vien():
    don = hang_cho.get()
    while don is not None:
        print("Xử lý", don)
        don = hang_cho.get()

hang_cho = queue.Queue()
luong = threading.Thread(target=nhan_vien)
luong.start()
for don in ["DH1024", "DH1025", None]:
    hang_cho.put(don)
luong.join()

KẾT QUẢ

Xử lý DH1024
Xử lý DH1025

Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.

Luồng nhân viên khởi động khi hàng chờ còn rỗng, nên get() đầu tiên đứng chờ. Mỗi lần luồng chính put(), nó được đánh thức và lấy đơn ra. Hai luồng không cần Lock nào: phần khóa nằm bên trong Queue.

Báo đã xong việc bằng task_done() và join()

Luồng chính đôi khi cần chờ mọi đơn được xử lý xong, chưa cần luồng nhân viên dừng. Mỗi lần get() một phần tử và làm xong việc với nó, luồng tiêu thụ gọi task_done(). join() của hàng chờ đứng chờ tới khi số lần task_done() bằng số lần put():

python
import queue

hang_cho = queue.Queue()
for don in ["DH1024", "DH1025"]:
    hang_cho.put(don)
for _ in range(2):
    print("Xử lý", hang_cho.get())
    hang_cho.task_done()
hang_cho.join()
print("join() trả về ngay: hai đơn đã xong")

KẾT QUẢ

Xử lý DH1024
Xử lý DH1025
join() trả về ngay: hai đơn đã xong

Ví dụ này chạy trong một luồng để bạn bấm Chạy được. Trong chương trình nhiều luồng, luồng tiêu thụ gọi task_done() sau mỗi đơn, còn luồng chính gọi hang_cho.join(). Thiếu một lần task_done(), kể cả cho lần lấy ra None, thì join() chờ mãi.

Báo hiệu bằng Event

Event giống một lá cờ mà mọi luồng cùng nhìn: ban đầu cờ hạ, set() kéo cờ lên, is_set() hỏi cờ đang lên chưa. wait(timeout) chờ cờ lên, tối đa chừng ấy giây, và trả về True nếu cờ đã lên:

python
import threading

dung = threading.Event()
print(dung.is_set())
print(dung.wait(0.2))
dung.set()
print(dung.is_set(), dung.wait(0.2))

KẾT QUẢ

False
False
True True

Python không có lệnh dừng một luồng từ bên ngoài. Luồng muốn dừng được thì tự hỏi tín hiệu dừng sau mỗi lượt việc. Luồng dưới đây kiểm tra đơn mới mỗi 0.1 giây cho tới khi luồng chính kéo cờ:

python
import threading
import time

def kiem_tra_don_moi():
    print("Bắt đầu kiểm tra đơn mới")
    while not dung.is_set():
        dung.wait(0.1)
    print("Nhận tín hiệu dừng, thoát êm")

dung = threading.Event()
luong = threading.Thread(target=kiem_tra_don_moi)
luong.start()
time.sleep(0.35)
dung.set()
luong.join()

KẾT QUẢ

Bắt đầu kiểm tra đơn mới
Nhận tín hiệu dừng, thoát êm

Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.

dung.wait(0.1) thay cho time.sleep(0.1): cờ lên giữa chừng thì luồng thức dậy ngay, không ngủ hết lượt. Luồng tự thoát ở cuối hàm, nên mọi việc dở dang (ghi file, đóng kết nối) vẫn kịp làm xong.

Chờ dữ liệu sẵn sàng bằng Condition

Condition gắn một khóa với việc chờ một điều kiện. Luồng đóng gói chờ tới khi list don_moi có đơn. Luồng chính thêm đơn trong lúc giữ khóa, rồi notify() đánh thức một luồng đang chờ:

python
import threading
def dong_goi():
    with dieu_kien:
        while not don_moi:
            dieu_kien.wait()
        print("Đóng gói", don_moi.pop(0))

don_moi = []
dieu_kien = threading.Condition()
luong = threading.Thread(target=dong_goi)
luong.start()
with dieu_kien:
    don_moi.append("DH1024")
    dieu_kien.notify()
luong.join()

KẾT QUẢ

Đóng gói DH1024

Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.

wait() nhả khóa trong lúc chờ và lấy lại khóa khi được đánh thức, nên luồng chính vào được khối with để thêm đơn. Điều kiện nằm trong vòng while để luồng thức dậy thì kiểm tra lại, phòng khi đơn đã bị luồng khác lấy mất. Nếu luồng chính thêm đơn trước khi luồng đóng gói kịp chờ, vòng while thấy list đã có đơn và không chờ, kết quả vẫn như trên.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau import queue và q = queue.Queue() rồi q.put("DH1024"); q.put("DH1025"), lệnh print(q.get(), q.qsize()) in ra gì?

    • DH1025 1
    • DH1024 2
    • DH1024 1
  2. Những cách nào cho luồng tiêu thụ dừng an toàn khi hết việc?

    • Luồng chính put(None), luồng tiêu thụ gặp None thì thoát vòng lặp
    • Luồng tiêu thụ lặp while not hang_cho.empty() rồi thoát khi hàng chờ rỗng
    • Luồng chính gọi dung.set(), luồng tiêu thụ hỏi dung.is_set() sau mỗi lượt và tự thoát
    • Luồng chính gọi luong.stop() để tắt luồng tiêu thụ
  3. Sau import threading và c = threading.Condition(), c.notify() báo lỗi gì?

    • Báo lỗi RuntimeError
    • Báo lỗi ValueError
    • Không in gì
  4. Trong ví dụ task_done() và join(), nếu xóa dòng hang_cho.task_done() thì điều gì xảy ra?

    • join() báo lỗi vì còn đơn chưa xử lý
    • join() chờ mãi, dòng cuối không bao giờ được in
    • join() trả về ngay vì hàng chờ đã rỗng
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Xử lý đơn từ hàng chờ

Mỗi luồng nhân viên của cửa hàng chạy một hàm lấy đơn từ hàng chờ chung. Viết thân hàm xu_ly_don(hang_cho, xu_ly): lấy lần lượt từng đơn khỏi hang_cho (một queue.Queue) bằng get(), gọi xu_ly(don) cho mỗi đơn, và dừng ngay khi lấy ra giá trị canh None, không gọi xu_ly(None). Đơn có thể là bất kỳ giá trị nào khác None, kể cả chuỗi rỗng hay số 0. Gọi hang_cho.task_done() sau khi xu_ly(don) xong, và một lần cho None. Trình chấm đặt sẵn đơn vào hàng chờ rồi gọi hàm trong luồng chính, nhưng empty() của nó luôn trả True, qsize() luôn trả 0, còn get_nowait() hay get() có timeout= luôn báo queue.Empty, như lúc đơn chưa kịp tới.

Trả về: số đơn đã xử lý, một int.

python
import queue

def xu_ly_don(hang_cho, xu_ly):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • queue.Queue trả phần tử theo đúng thứ tự put(), và đã có khóa bên trong nên nhiều luồng dùng chung được.

  • get() trên hàng chờ rỗng đứng chờ; có timeout= thì báo queue.Empty khi hết giờ.

  • Luồng tiêu thụ dừng an toàn ở một giá trị canh như None, không ở lúc hàng chờ rỗng.

  • Mỗi get() cần một task_done(), để join() của hàng chờ biết mọi việc đã xong.

  • Event là lá cờ chung: set(), is_set(), wait(timeout); luồng hỏi cờ sau mỗi lượt để tự thoát.

  • Condition chờ một điều kiện trong with: wait() trong vòng while, notify() khi đang giữ khóa.

Câu hỏi thường gặp

queue.Queue khác deque thế nào?

deque là cấu trúc dữ liệu thuần, nhanh nhưng không tự chờ khi rỗng. queue.Queue bọc thêm khóa và việc chờ, nên get() của nó đứng đợi tới khi có phần tử và nhiều luồng dùng chung không cần Lock. Chương trình một luồng dùng deque là đủ.

Event của threading khác một biến True/False thế nào?

Một biến True/False chỉ cho đọc giá trị lúc này, không chờ được: luồng muốn chờ nó phải tự lặp và ngủ. Event.wait() chờ thật: luồng ngủ cho tới khi set() được gọi hay hết timeout, rồi thức dậy ngay. Lần đọc và ghi cờ cũng đã được khóa sẵn.

Khi nào dùng Condition thay cho Event?

Event hợp với tín hiệu một lần, như "dừng" hay "đã tải xong". Condition hợp khi luồng chờ một trạng thái của dữ liệu chung, như list đơn có phần tử, và trạng thái đó lên xuống nhiều lần. Phần lớn bài toán chuyển việc giữa các luồng thì queue.Queue đã đủ.

Có dừng được một thread từ bên ngoài không?

Không. Module threading không có cách tắt một luồng từ luồng khác, nên luồng phải tự thoát khi thấy giá trị canh hay cờ Event. Luồng nền mà chương trình tắt theo khi luồng chính xong thì xem bài daemon thread và Timer.

Chủ đề

queue.queue python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập