Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Module collections Python: OrderedDict và ChainMap

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 4/25 · Chương 19

Thư viện chuẩn thường dùng

  • 6 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Module collections trong Python là nhóm kiểu dữ liệu có sẵn bổ sung cho list, dict, tuple: mỗi kiểu làm gọn một việc mà kiểu cơ bản phải viết dài. Bạn mở module này khi cần đếm, gom nhóm, xếp hàng chờ, giữ thứ tự món vừa xem, hay đọc cấu hình qua nhiều tầng mặc định.

Cần biết trước: Counter, defaultdict và deque.

Module collections có những gì

Sáu kiểu bạn hay gặp, mỗi kiểu một việc:

Kiểu

Dùng khi

Bài

Counter

đếm số lần, lấy top N

Counter

defaultdict

gom nhóm, đếm mà không kiểm tra khóa

defaultdict

deque

thêm bớt ở hai đầu, giữ N phần tử gần nhất

deque

namedtuple

tuple có tên trường

namedtuple

OrderedDict

thứ tự là một phần của dữ liệu

mục dưới

ChainMap

tra khóa qua nhiều dict theo thứ tự ưu tiên

mục dưới

Ví dụ dưới dùng ba kiểu cùng lúc cho sổ đơn của một ca:

python
from collections import Counter, deque, namedtuple

Don = namedtuple("Don", ["ma", "chi_nhanh", "mon"])
cac_don = [Don("DH1024", "Huế", "bạc xỉu"),
           Don("DH1025", "Huế", "trà đào"),
           Don("DH1026", "Đà Lạt", "bạc xỉu")]
dem_mon = Counter()
gan_day = deque(maxlen=2)
for don in cac_don:
    dem_mon[don.mon] += 1
    gan_day.append(don.ma)
print(dem_mon.most_common(1), list(gan_day))

KẾT QUẢ

[('bạc xỉu', 2)] ['DH1025', 'DH1026']

Counter() rỗng cộng dồn được ngay vì khóa thiếu đọc ra 0. Module còn có UserDict, UserList để tự viết kiểu dict, list riêng, bài module kiểu dữ liệu kể chúng.

OrderedDict khi dict đã giữ thứ tự

Từ Python 3.7, dict thường đã giữ thứ tự thêm khóa, nên phần lớn chỗ trước kia cần OrderedDict nay dùng dict là đủ. OrderedDict vẫn khác dict ở hai điểm: hai OrderedDict chỉ bằng nhau khi cùng thứ tự, và nó có move_to_end() để dời một khóa.

python
from collections import OrderedDict

sang = OrderedDict([("bạc xỉu", 12), ("trà đào", 7)])
chieu = OrderedDict([("trà đào", 7), ("bạc xỉu", 12)])
print(sang == chieu, dict(sang) == dict(chieu))
sang.move_to_end("bạc xỉu")
print(list(sang))
sang.move_to_end("bạc xỉu", last=False)
print(list(sang))

KẾT QUẢ

False True
['trà đào', 'bạc xỉu']
['bạc xỉu', 'trà đào']

move_to_end(k) đưa khóa k xuống cuối, last=False đưa nó lên đầu. Thứ tự ở đây là dữ liệu thật: bảng xếp hạng món, các bước của một quy trình. Đổi sang.move_to_end("bạc xỉu") thành sang.move_to_end("trà đào") rồi chạy lại: dòng thứ hai in ['bạc xỉu', 'trà đào'].

Giữ món vừa xem bằng move_to_end() và popitem()

Trang menu hiện ba món khách vừa xem, món xem gần nhất ở cuối. Mỗi lần xem, món đó được dời xuống cuối; quá ba món thì bỏ món xem lâu nhất ở đầu bằng popitem(last=False).

python
from collections import OrderedDict

vua_xem = OrderedDict()
luot = ["trà đào", "bạc xỉu", "sinh tố bơ", "trà đào", "cà phê sữa"]
for mon in luot:
    vua_xem[mon] = True
    vua_xem.move_to_end(mon)
    if len(vua_xem) > 3:
        print("bỏ", vua_xem.popitem(last=False))
print(list(vua_xem))

KẾT QUẢ

bỏ ('bạc xỉu', True)
['sinh tố bơ', 'trà đào', 'cà phê sữa']

Trà đào được xem lại ở lượt bốn nên thoát, bạc xỉu thành món cũ nhất và bị bỏ. popitem() không đối số lấy cặp ở cuối, tức món vừa xem, nên last=False là bắt buộc ở đây. Cách giữ "N món dùng gần nhất" này cũng là nền của bộ nhớ đệm LRU, thứ mà functools.lru_cache làm sẵn cho hàm.

Ghép nhiều tầng cấu hình bằng ChainMap

Cửa hàng có cấu hình mặc định, mỗi chi nhánh đè một vài khóa, mỗi lần chạy lại đè thêm. ChainMap(a, b, c) tra khóa ở a trước, không có mới sang b, rồi c, mà không chép dict nào.

python
from collections import ChainMap

mac_dinh = {"phi_giao": 30000, "mien_phi_tu": 300000,
            "chi_nhanh": "Huế"}
cua_hang = {"chi_nhanh": "Đà Lạt"}
lan_chay = {}
cau_hinh = ChainMap(lan_chay, cua_hang, mac_dinh)
print(cau_hinh["chi_nhanh"], cau_hinh["phi_giao"])
mac_dinh["phi_giao"] = 25000
print(cau_hinh["phi_giao"])
cau_hinh["phi_giao"] = 0
print(lan_chay, mac_dinh["phi_giao"])

KẾT QUẢ

Đà Lạt 30000
25000
{'phi_giao': 0} 25000

ChainMap là một cái nhìn xuyên qua các dict: sửa mac_dinh thì cau_hinh thấy ngay. Gán qua ChainMap chỉ ghi vào dict đầu tiên, nên mặc định vẫn còn nguyên. cau_hinh.new_child({...}) tạo một ChainMap mới có thêm một tầng trên cùng, hợp cho cấu hình tạm của một đợt khuyến mãi.

Kiểm tra nhanh

  1. Màn hình quầy cần giữ ba mã đơn vừa xong gần nhất, có mã mới thì mã cũ nhất tự rơi ra. Kiểu nào của collections làm việc này gọn nhất?

    • Counter
    • ChainMap
    • deque
    • OrderedDict
  2. Sau from collections import ChainMap và c = ChainMap({"x": 1}, {"x": 2, "y": 3}), c["x"] trả về gì?

    • 1
    • 2
    • [1, 2]
  3. Với od = OrderedDict(a=1, b=2), những biểu thức nào bằng True?

    • od == {"b": 2, "a": 1}
    • od == OrderedDict(b=2, a=1)
    • od == {"a": 1}
    • list(od) == ["a", "b"]
  4. Sau from collections import ChainMap và c = ChainMap({}, {"y": 1}), c.pop("y") báo lỗi gì?

    • Báo lỗi AttributeError
    • Báo lỗi KeyError
    • Báo lỗi TypeError
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Giữ danh sách món khách vừa xem

Viết hàm vua_xem(cac_luot_xem, so_mon): cac_luot_xem là list tên món theo thứ tự khách bấm xem. Hàm trả về tối đa so_mon món khác nhau được xem gần nhất, món xem gần nhất ở cuối. Một món được xem lại thì tính theo lần xem sau cùng. Dùng OrderedDict với move_to_end() và popitem(last=False). Hàm không sửa cac_luot_xem.

Ví dụ: vua_xem(["trà đào", "bạc xỉu", "trà đào", "cà phê sữa"], 2) trả về ["trà đào", "cà phê sữa"].

Trả về: các món vừa xem, một list.

python
from collections import OrderedDict

def vua_xem(cac_luot_xem, so_mon):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • collections có Counter, defaultdict, deque, namedtuple, OrderedDict, ChainMap, mỗi kiểu gọn cho một việc.

  • Dict thường giữ thứ tự thêm khóa; OrderedDict thêm phép so theo thứ tự và move_to_end().

  • So một OrderedDict với dict thường thì thứ tự bị bỏ qua.

  • popitem(last=False) lấy cặp ở đầu, popitem() lấy cặp ở cuối.

  • ChainMap tra khóa qua nhiều dict theo thứ tự, không chép, và chỉ ghi, xóa ở dict đầu tiên.

Câu hỏi thường gặp

OrderedDict trong Python còn cần không khi dict đã giữ thứ tự?

Phần lớn trường hợp thì không: dict thường giữ thứ tự thêm khóa từ Python 3.7. Dùng OrderedDict khi thứ tự là một phần của phép so bằng, hoặc khi bạn hay dời khóa lên đầu, xuống cuối bằng move_to_end(), như danh sách món vừa xem ở trên.

ChainMap trong Python khác gộp dict bằng | thế nào?

a | b tạo một dict mới đã chép các cặp, nên sửa a sau đó không ảnh hưởng kết quả. ChainMap(b, a) không chép gì, mỗi lần tra đều đọc các dict gốc, và ghi chỉ vào dict đầu. Cách gộp có ở bài gộp dict bằng update() và |.

Chọn kiểu nào trong module collections Python cho hàng chờ có ưu tiên?

Không kiểu nào của collections xếp theo mức ưu tiên: deque lấy ra theo thứ tự thêm vào. Hàng chờ mà đơn gấp được lấy ra trước dùng heap của module heapq, bài heapq dạy cách làm.

Chủ đề

collections python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập