Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Thuật ngữ Python Việt⁠–⁠Anh: từ điển cho người mới

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 2/7 · Chương 28

Trang phụ trợ

  • 15 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Trang này là bảng thuật ngữ Python Việt–Anh cho người mới học: 125 thuật ngữ, mỗi thuật ngữ có từ tiếng Anh gốc, một câu giải thích và bài đầu tiên dạy nó. Bạn mở trang khi gặp một từ lạ trong bài học, trong thông báo lỗi hay trong tài liệu tiếng Anh.

Cách tra thuật ngữ trên trang này

Bấm Ctrl+F (trên macOS là Cmd+F) rồi gõ từ cần tìm, bằng tiếng Việt hay tiếng Anh đều được, vì mỗi hàng có cả hai. Các bảng đi theo thứ tự các nhóm bài của tutorial, từ bắt đầu với Python tới cấu trúc dữ liệu, nên đọc từ trên xuống cũng là đi lại con đường của tutorial.

Cột Bài đầu dẫn tới bài dạy thuật ngữ đó lần đầu, theo sổ khái niệm của tutorial. Mỗi khái niệm chỉ có một tên xuyên suốt tutorial: tutorial viết "chuỗi", không viết "xâu", và giữ nguyên vài từ tiếng Anh như list, dict, set, decorator vì đó là tên Python và tài liệu chính thức dùng. Giữa hai từ cùng nghĩa, cột Thuật ngữ ghi đúng từ các bài học dùng.

Bắt đầu với Python

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

chương trình

program

Dãy câu lệnh Python chạy lần lượt, thường lưu trong một file .py.

chương trình đầu tiên

hàm có sẵn, lời gọi hàm

built-in function, function call

Hàm Python cho sẵn như print(), gọi bằng tên hàm rồi cặp ngoặc tròn.

chương trình đầu tiên

thông báo lỗi

error message

Đoạn chữ Python in khi dừng vì lỗi, dòng cuối cho biết tên lỗi và lý do.

chương trình đầu tiên

dấu nhắc tương tác

REPL

Cửa sổ có dấu >>> để gõ từng dòng và thấy ngay giá trị của biểu thức.

REPL

comment

comment

Phần sau dấu # mà Python bỏ qua, viết cho người đọc code.

comment

cú pháp

syntax

Luật viết câu lệnh mà Python đọc hiểu được.

cú pháp

câu lệnh

statement

Một chỉ thị trọn vẹn, như một phép gán hay một lời gọi print().

cú pháp

khối lệnh, thân

block, body

Nhóm dòng thụt lề cùng mức, đứng sau dòng kết thúc bằng dấu hai chấm.

cú pháp

thụt lề

indentation

Khoảng trắng đầu dòng, thường bốn dấu cách, cho Python biết dòng thuộc khối nào.

cú pháp

từ khóa

keyword

Từ Python giữ riêng cho cú pháp, như if, for, def, không dùng làm tên biến.

cú pháp

lỗi cú pháp

syntax error

Lỗi Python báo trước khi chạy, khi code viết sai luật.

cú pháp

khoảng trắng

whitespace

Dấu cách, tab và ký tự xuống dòng.

cú pháp

trình thông dịch

interpreter

Chương trình đọc file .py và chạy từng câu lệnh trong đó.

trình thông dịch

notebook, ô code

notebook, cell

File gồm các ô code và ô văn bản, chạy từng ô theo thứ tự bạn bấm.

Google Colab

Biến, kiểu dữ liệu và toán tử

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

biến

variable

Tên gắn vào một giá trị để dùng lại về sau.

biến

gán

assign

Dùng dấu = để gắn giá trị bên phải vào tên bên trái.

biến

kiểu dữ liệu, kiểu

data type

Loại của một giá trị, quyết định giá trị đó làm được phép tính nào.

kiểu dữ liệu

số nguyên

integer, int

Số không có phần thập phân, như 29000.

kiểu dữ liệu

số thực

float

Số có phần thập phân, viết dấu chấm: 8.5.

kiểu dữ liệu

chuỗi

string, str

Dãy ký tự đặt trong cặp nháy, như "Huế".

kiểu dữ liệu

kiểu bool, đúng/sai

boolean

Kiểu chỉ có hai giá trị True và False.

kiểu dữ liệu

ép kiểu

type casting

Đổi một giá trị sang kiểu khác, như int("29").

ép kiểu

toán tử

operator

Ký hiệu làm phép tính trên giá trị, như +, //, ==.

toán tử số học

biểu thức

expression

Đoạn code tính ra một giá trị, như 7 * 2 + 1.

toán tử số học

toán tử gán

assignment operator

Phép gán kèm tính toán, như += đọc là cộng dồn.

toán tử gán

toán tử so sánh

comparison operator

Phép so hai giá trị, trả về True hay False.

toán tử so sánh

toán tử logic

logical operator

and, or, not, dùng để ghép hay đảo điều kiện.

toán tử logic

đoản mạch

short-circuit

Python dừng tính vế sau của and, or khi vế trước đã đủ quyết định kết quả.

toán tử logic

giá trị falsy

falsy value

Giá trị mà if coi như sai: 0, chuỗi rỗng, list rỗng, None.

kiểu bool

Chuỗi

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

ký tự

character

Một phần tử của chuỗi, kể cả dấu cách và chữ số.

chuỗi

bất biến

immutable

Không sửa tại chỗ được, muốn đổi thì phải tạo giá trị mới.

chuỗi

nối chuỗi

concatenation

Ghép hai chuỗi thành một bằng dấu +.

nối chuỗi

chỉ số

index

Số chỉ vị trí của phần tử trong dãy, đếm từ 0.

cắt chuỗi

cắt

slicing

Lấy một đoạn của dãy bằng cách viết [đầu:cuối].

cắt chuỗi

ký tự escape

escape character

Dấu \ ghép với ký tự sau nó để viết ký tự đặc biệt, như \n là xuống dòng.

xuống dòng và ký tự escape

phương thức

method

Hàm gắn vào một giá trị, gọi bằng dấu chấm, như ten.upper().

phương thức chuỗi

giá trị trả về

return value

Giá trị một hàm hay phương thức đưa lại cho nơi gọi nó.

phương thức chuỗi

f-string

f-string

Chuỗi có chữ f phía trước, đặt biểu thức trong {} để chèn giá trị vào.

f-string

Câu lệnh điều kiện

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

câu lệnh điều kiện

conditional statement

Câu lệnh if chọn chạy một khối khi điều kiện đúng.

if else

nhánh

branch

Một khối mà câu lệnh điều kiện có thể chọn chạy.

if else

giá trị biên

boundary value

Giá trị nằm ngay ở ngưỡng của điều kiện, chỗ < và <= cho kết quả khác nhau.

if else

toán tử ba ngôi

conditional expression

Biểu thức a if điều_kiện else b chọn một trong hai giá trị trên một dòng.

toán tử ba ngôi

None

None

Giá trị Python dùng để nói không có gì.

None

Vòng lặp

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

vòng lặp

loop

Cấu trúc chạy lại một khối nhiều lần.

vòng lặp for

lượt lặp

iteration

Một lần chạy thân vòng lặp.

vòng lặp for

biến lặp

loop variable

Biến mà for gán lần lượt từng phần tử của dãy.

vòng lặp for

dãy, phần tử

sequence, element

Dãy là tên chung cho chuỗi, list, tuple, range(), và mỗi giá trị trong dãy là một phần tử.

vòng lặp for

lỗi lệch một

off-by-one error

Lặp thừa hay thiếu đúng một lượt, thường do đặt sai cận của range().

range()

biến tích lũy

accumulator

Biến giữ kết quả cộng dồn hay đếm dồn qua các lượt lặp.

biến tích lũy

vòng lặp vô hạn

infinite loop

Vòng lặp không bao giờ tự dừng vì điều kiện luôn đúng.

vòng lặp while

biến cờ

flag

Biến bool ghi lại việc một điều đã xảy ra trong vòng lặp hay chưa.

biến cờ

chạy tay

trace by hand

Tự đi qua từng dòng code trên giấy, ghi giá trị của biến sau mỗi bước.

chạy tay chương trình

List và tuple

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

list

list

Dãy giá trị viết trong ngoặc vuông, sửa được.

list

khả biến

mutable

Sửa tại chỗ được, như list, dict, set.

append(), pop(), remove()

sắp xếp ổn định

stable sort

Kiểu sắp xếp giữ nguyên thứ tự cũ của các phần tử có khóa bằng nhau.

sắp xếp list

tên gọi khác

alias

Hai tên cùng trỏ vào một object, nên sửa qua tên này thì tên kia thấy ngay.

sao chép list

sao chép nông

shallow copy

Bản sao mới ở lớp ngoài, còn các phần tử bên trong vẫn dùng chung với bản gốc.

sao chép list

list comprehension

list comprehension

Cách viết gọn một list mới từ một dãy: [x * 2 for x in ds].

list comprehension

tuple

tuple

Dãy giá trị viết trong ngoặc tròn, không sửa được.

tuple

unpacking

unpacking

Gán các phần tử của một dãy cho nhiều biến cùng lúc: a, b = (1, 2).

unpacking

Dict và set

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

dict

dict, dictionary

Bảng tra gồm các cặp khóa và giá trị, viết trong ngoặc nhọn.

dict

khóa, giá trị

key, value

Khóa là thứ để tra, giá trị là thứ tra được.

dict

thứ lặp qua được

iterable

Thứ mà for đi qua được: dãy, dict, set, file.

duyệt dict

set

set

Nhóm giá trị không trùng, không có thứ tự.

set

generator expression

generator expression

Biểu thức như list comprehension nhưng trong ngoặc tròn, sinh từng giá trị khi được hỏi.

generator expression

hashable

hashable

Giá trị tính được mã băm cố định, nên làm khóa dict hay phần tử set được.

dict

Hàm

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

hàm

function

Khối code có tên, nhận đầu vào và làm một việc mỗi lần được gọi.

hàm

tham số

parameter

Tên trong dòng def, nhận giá trị khi hàm được gọi.

hàm

đối số

argument

Giá trị truyền vào khi gọi hàm.

hàm

tham số mặc định

default parameter

Tham số có sẵn giá trị, dùng khi nơi gọi không truyền.

tham số mặc định

đối số theo tên

keyword argument

Đối số truyền kèm tên tham số: phi(tong=200000).

tham số mặc định

docstring

docstring

Chuỗi ba nháy ở dòng đầu thân hàm, mô tả hàm làm gì.

docstring

type hints

type hints

Chú thích kiểu cho tham số và giá trị trả về, Python không tự kiểm chúng khi chạy.

type hints

phạm vi, cục bộ, toàn cục

scope, local, global

Phạm vi là nơi một tên dùng được: biến trong hàm là cục bộ, biến ngoài hàm là toàn cục.

phạm vi biến

đệ quy

recursion

Hàm tự gọi lại chính nó trên một bài toán nhỏ hơn, tới điều kiện dừng.

đệ quy

closure

closure

Hàm lồng bên trong giữ lại biến của hàm bao nó, kể cả khi hàm bao đã chạy xong.

closure và nonlocal

Module, gói và môi trường

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

module

module

File .py chứa hàm, biến mà chương trình khác import vào dùng.

import

thư viện chuẩn

standard library

Các module đi kèm khi cài Python, như math, json, csv.

import

package

package

Thư mục gom nhiều module, có thể có file __init__.py.

package

pip, PyPI

pip, PyPI

PyPI là kho gói Python trên mạng, còn python -m pip install tải gói từ đó về.

pip

môi trường ảo

virtual environment, venv

Thư mục riêng chứa bản Python và các gói của một dự án.

môi trường ảo

File và dữ liệu

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

bảng mã ký tự

encoding

Quy ước đổi ký tự thành byte khi ghi file và đổi ngược khi đọc, tiếng Việt dùng UTF-8.

encoding UTF-8

CSV

CSV

File bảng dạng văn bản, mỗi dòng một hàng, các ô cách nhau bằng dấu phẩy.

đọc file CSV

JSON

JSON

Định dạng văn bản ghi dict, list, số và chuỗi, hay dùng để lưu và gửi dữ liệu.

JSON

điểm mã

code point

Số Unicode gán cho từng ký tự, như ord("A") cho 65.

Unicode và tiếng Việt

Lỗi và ngoại lệ

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

ngoại lệ

exception

Lỗi xảy ra khi chương trình đang chạy, bắt được bằng try/except.

ngoại lệ

traceback

traceback

Đoạn Python in khi có ngoại lệ, kể các dòng code dẫn tới lỗi.

traceback

bắt lỗi

try/except

Bọc dòng có thể lỗi trong try và xử lý loại lỗi cần bắt ở except.

try except

ném lỗi

raise

Chủ động báo một ngoại lệ bằng raise khi dữ liệu không hợp lệ.

raise

Lập trình hướng đối tượng

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

lập trình hướng đối tượng

OOP

Cách tổ chức code quanh các object gói chung dữ liệu và việc làm trên dữ liệu đó.

lập trình hướng đối tượng

lớp, đối tượng, thuộc tính

class, object, attribute

Lớp là khuôn, đối tượng là một thứ tạo từ khuôn, thuộc tính là dữ liệu gắn vào đối tượng.

class và object

hàm khởi tạo __init__

initializer

Phương thức chạy ngay khi tạo object, gán các thuộc tính ban đầu.

__init__ và self

self

self

Tham số đầu của phương thức, chính là object đang được gọi.

__init__ và self

kế thừa

inheritance

Lớp con nhận lại thuộc tính và phương thức của lớp cha.

kế thừa

ghi đè

override

Lớp con viết lại một phương thức cùng tên của lớp cha.

ghi đè phương thức

đa hình

polymorphism

Nhiều lớp có cùng tên phương thức, nên một đoạn code gọi được trên object của lớp nào cũng được.

đa hình

đóng gói

encapsulation

Giấu dữ liệu bên trong object, chỉ cho sửa qua phương thức của nó.

đóng gói

Decorator, iterator và generator

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

decorator

decorator

Hàm bọc một hàm khác để thêm việc trước hay sau nó, viết bằng @.

decorator

iterator

iterator

Object đưa ra từng giá trị mỗi lần gọi next(), hết thì báo StopIteration.

iterator

generator

generator

Hàm có yield, sinh từng giá trị khi được hỏi thay vì dựng cả list.

generator và yield

context manager

context manager

Object dùng với with, tự dọn dẹp (đóng file, mở khóa) khi ra khỏi khối.

context manager

OOP nâng cao

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

thuộc tính tính toán

property

Phương thức đọc như thuộc tính, không cần dấu ngoặc, nhờ @property.

@property

lớp trừu tượng

abstract class

Lớp có phương thức trừu tượng, dùng làm khuôn cho lớp con và không tạo object trực tiếp được.

lớp trừu tượng

dunder method

dunder method

Phương thức tên có hai dấu gạch dưới hai đầu, như __len__, Python tự gọi trong phép tính sẵn có.

dunder methods

trình dọn rác

garbage collector

Phần của Python giải phóng bộ nhớ của object không còn ai dùng.

quản lý bộ nhớ

Code sạch, kiểm thử, gỡ lỗi và Git

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

PEP 8

PEP 8

Quy ước trình bày code Python: cách đặt tên, thụt lề, độ dài dòng.

PEP 8 và ruff

gỡ lỗi

debug

Tìm và sửa chỗ sai của chương trình, bằng print() tạm hay trình gỡ lỗi pdb.

gỡ lỗi

kiểm thử tự động, test

unit test

Code gọi một hàm với đầu vào biết trước và so kết quả với điều mong đợi.

unittest

log

logging

Dòng ghi lại việc chương trình đang làm, kèm mức quan trọng như INFO, ERROR.

logging

commit, kho code

commit, repository

Kho code (repository) giữ lịch sử của dự án, mỗi commit là một lần lưu thay đổi kèm lời mô tả.

Git

Thư viện chuẩn và gọi API

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

biểu thức chính quy

regular expression, regex

Mẫu chuỗi dùng để tìm, kiểm tra hay thay các đoạn văn bản.

biểu thức chính quy

dấu thời gian

timestamp

Số giây tính từ mốc 01/01/1970 theo giờ UTC.

timestamp và múi giờ

đối số dòng lệnh

command-line argument

Chữ gõ sau tên file khi chạy chương trình ở terminal.

module sys

SQL

SQL

Ngôn ngữ truy vấn dùng để tạo bảng, thêm, sửa và đọc dữ liệu trong cơ sở dữ liệu.

sqlite3

API

API

Cách một chương trình mời chương trình khác làm việc, ví dụ gửi yêu cầu HTTP tới một địa chỉ web.

gọi API bằng requests

Đa luồng, đa tiến trình và asyncio

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

luồng

thread

Một dòng chạy code trong chương trình, nhiều luồng chạy xen kẽ nhau.

đa luồng

tranh chấp dữ liệu

race condition

Lỗi khi nhiều luồng cùng sửa một dữ liệu và kết quả đổi theo thứ tự chạy.

Lock và race condition

GIL

global interpreter lock

Khóa của CPython bản thường, chỉ cho một luồng chạy code Python tại một lúc.

GIL và deadlock

tiến trình

process

Một chương trình đang chạy, có vùng nhớ riêng.

đa tiến trình

coroutine

coroutine

Hàm async def tạm dừng ở await để việc khác chạy trong lúc chờ.

async await

Cấu trúc dữ liệu và giải thuật

Thuật ngữ

Tiếng Anh

Nghĩa

Bài đầu

độ phức tạp, Big O

complexity, Big O

Cách nói số bước của thuật toán tăng thế nào khi dữ liệu lớn lên.

Big O

ngăn xếp

stack

Cấu trúc vào sau ra trước (LIFO), như chồng đĩa.

ngăn xếp

hàng đợi

queue

Cấu trúc vào trước ra trước (FIFO), như hàng người chờ.

hàng đợi

bảng băm

hash table

Cấu trúc tra khóa nhanh nhờ mã băm, dict và set dựa trên nó.

bảng băm

tìm kiếm nhị phân

binary search

Tìm trong list đã sắp xếp bằng cách mỗi bước bỏ đi một nửa.

tìm kiếm nhị phân

Câu hỏi thường gặp

Có nên học thuật ngữ lập trình bằng tiếng Anh không?

Nên nhớ cả hai tên. Thông báo lỗi, tài liệu chính thức và phần lớn câu trả lời trên mạng viết bằng tiếng Anh, nên biết IndexError là lỗi chỉ số giúp bạn tìm đúng cách sửa nhanh hơn. Cách đọc một thông báo lỗi tiếng Anh có ở bài traceback.

Vì sao tutorial viết list mà không viết danh sách?

Vì "danh sách" trong tiếng Việt thường chỉ bất kỳ dãy nào, còn list là một kiểu dữ liệu riêng của Python, khác tuple và set. Giữ tên list làm câu văn khớp với code bạn gõ. Bài list dạy kiểu này.

Thuật ngữ cần tìm không có trong từ điển này thì tra ở đâu?

Gõ help() với tên cần tra trong cửa sổ Python, như help(str.strip), để đọc mô tả ngay trên máy, cách dùng có ở bài docstring. Muốn xem cú pháp đi kèm kết quả chạy thật thì mở Python cheat sheet.

Chủ đề

thuật ngữ python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập