Thuật ngữ Python Việt–Anh: từ điển cho người mới
Bài 2/7 · Chương 28
Trang phụ trợ
- 15 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 23
Trang này là bảng thuật ngữ Python Việt–Anh cho người mới học: 125 thuật ngữ, mỗi thuật ngữ có từ tiếng Anh gốc, một câu giải thích và bài đầu tiên dạy nó. Bạn mở trang khi gặp một từ lạ trong bài học, trong thông báo lỗi hay trong tài liệu tiếng Anh.
Cách tra thuật ngữ trên trang này
Bấm Ctrl+F (trên macOS là Cmd+F) rồi gõ từ cần tìm, bằng tiếng Việt hay tiếng Anh đều được, vì mỗi hàng có cả hai. Các bảng đi theo thứ tự các nhóm bài của tutorial, từ bắt đầu với Python tới cấu trúc dữ liệu, nên đọc từ trên xuống cũng là đi lại con đường của tutorial.
Cột Bài đầu dẫn tới bài dạy thuật ngữ đó lần đầu, theo sổ khái niệm của tutorial. Mỗi khái niệm chỉ có một tên xuyên suốt tutorial: tutorial viết "chuỗi", không viết "xâu", và giữ nguyên vài từ tiếng Anh như list, dict, set, decorator vì đó là tên Python và tài liệu chính thức dùng. Giữa hai từ cùng nghĩa, cột Thuật ngữ ghi đúng từ các bài học dùng.
Bắt đầu với Python
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
chương trình | program | Dãy câu lệnh Python chạy lần lượt, thường lưu trong một file | |
hàm có sẵn, lời gọi hàm | built-in function, function call | Hàm Python cho sẵn như | |
thông báo lỗi | error message | Đoạn chữ Python in khi dừng vì lỗi, dòng cuối cho biết tên lỗi và lý do. | |
dấu nhắc tương tác | REPL | Cửa sổ có dấu | |
comment | comment | Phần sau dấu | |
cú pháp | syntax | Luật viết câu lệnh mà Python đọc hiểu được. | |
câu lệnh | statement | Một chỉ thị trọn vẹn, như một phép gán hay một lời gọi | |
khối lệnh, thân | block, body | Nhóm dòng thụt lề cùng mức, đứng sau dòng kết thúc bằng dấu hai chấm. | |
thụt lề | indentation | Khoảng trắng đầu dòng, thường bốn dấu cách, cho Python biết dòng thuộc khối nào. | |
từ khóa | keyword | Từ Python giữ riêng cho cú pháp, như | |
lỗi cú pháp | syntax error | Lỗi Python báo trước khi chạy, khi code viết sai luật. | |
khoảng trắng | whitespace | Dấu cách, tab và ký tự xuống dòng. | |
trình thông dịch | interpreter | Chương trình đọc file | |
notebook, ô code | notebook, cell | File gồm các ô code và ô văn bản, chạy từng ô theo thứ tự bạn bấm. |
Biến, kiểu dữ liệu và toán tử
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
biến | variable | Tên gắn vào một giá trị để dùng lại về sau. | |
gán | assign | Dùng dấu | |
kiểu dữ liệu, kiểu | data type | Loại của một giá trị, quyết định giá trị đó làm được phép tính nào. | |
số nguyên | integer, int | Số không có phần thập phân, như | |
số thực | float | Số có phần thập phân, viết dấu chấm: | |
chuỗi | string, str | Dãy ký tự đặt trong cặp nháy, như | |
kiểu bool, đúng/sai | boolean | Kiểu chỉ có hai giá trị | |
ép kiểu | type casting | Đổi một giá trị sang kiểu khác, như | |
toán tử | operator | Ký hiệu làm phép tính trên giá trị, như | |
biểu thức | expression | Đoạn code tính ra một giá trị, như | |
toán tử gán | assignment operator | Phép gán kèm tính toán, như | |
toán tử so sánh | comparison operator | Phép so hai giá trị, trả về | |
toán tử logic | logical operator |
| |
đoản mạch | short-circuit | Python dừng tính vế sau của | |
giá trị falsy | falsy value | Giá trị mà |
Chuỗi
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
ký tự | character | Một phần tử của chuỗi, kể cả dấu cách và chữ số. | |
bất biến | immutable | Không sửa tại chỗ được, muốn đổi thì phải tạo giá trị mới. | |
nối chuỗi | concatenation | Ghép hai chuỗi thành một bằng dấu | |
chỉ số | index | Số chỉ vị trí của phần tử trong dãy, đếm từ | |
cắt | slicing | Lấy một đoạn của dãy bằng cách viết | |
ký tự escape | escape character | Dấu | |
phương thức | method | Hàm gắn vào một giá trị, gọi bằng dấu chấm, như | |
giá trị trả về | return value | Giá trị một hàm hay phương thức đưa lại cho nơi gọi nó. | |
f-string | f-string | Chuỗi có chữ |
Câu lệnh điều kiện
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
câu lệnh điều kiện | conditional statement | Câu lệnh | |
nhánh | branch | Một khối mà câu lệnh điều kiện có thể chọn chạy. | |
giá trị biên | boundary value | Giá trị nằm ngay ở ngưỡng của điều kiện, chỗ | |
toán tử ba ngôi | conditional expression | Biểu thức | |
| None | Giá trị Python dùng để nói không có gì. |
Vòng lặp
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
vòng lặp | loop | Cấu trúc chạy lại một khối nhiều lần. | |
lượt lặp | iteration | Một lần chạy thân vòng lặp. | |
biến lặp | loop variable | Biến mà | |
dãy, phần tử | sequence, element | Dãy là tên chung cho chuỗi, list, tuple, | |
lỗi lệch một | off-by-one error | Lặp thừa hay thiếu đúng một lượt, thường do đặt sai cận của | |
biến tích lũy | accumulator | Biến giữ kết quả cộng dồn hay đếm dồn qua các lượt lặp. | |
vòng lặp vô hạn | infinite loop | Vòng lặp không bao giờ tự dừng vì điều kiện luôn đúng. | |
biến cờ | flag | Biến | |
chạy tay | trace by hand | Tự đi qua từng dòng code trên giấy, ghi giá trị của biến sau mỗi bước. |
List và tuple
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
list | list | Dãy giá trị viết trong ngoặc vuông, sửa được. | |
khả biến | mutable | Sửa tại chỗ được, như list, dict, set. | |
sắp xếp ổn định | stable sort | Kiểu sắp xếp giữ nguyên thứ tự cũ của các phần tử có khóa bằng nhau. | |
tên gọi khác | alias | Hai tên cùng trỏ vào một object, nên sửa qua tên này thì tên kia thấy ngay. | |
sao chép nông | shallow copy | Bản sao mới ở lớp ngoài, còn các phần tử bên trong vẫn dùng chung với bản gốc. | |
list comprehension | list comprehension | Cách viết gọn một list mới từ một dãy: | |
tuple | tuple | Dãy giá trị viết trong ngoặc tròn, không sửa được. | |
unpacking | unpacking | Gán các phần tử của một dãy cho nhiều biến cùng lúc: |
Dict và set
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
dict | dict, dictionary | Bảng tra gồm các cặp khóa và giá trị, viết trong ngoặc nhọn. | |
khóa, giá trị | key, value | Khóa là thứ để tra, giá trị là thứ tra được. | |
thứ lặp qua được | iterable | Thứ mà | |
set | set | Nhóm giá trị không trùng, không có thứ tự. | |
generator expression | generator expression | Biểu thức như list comprehension nhưng trong ngoặc tròn, sinh từng giá trị khi được hỏi. | |
hashable | hashable | Giá trị tính được mã băm cố định, nên làm khóa dict hay phần tử set được. |
Hàm
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
hàm | function | Khối code có tên, nhận đầu vào và làm một việc mỗi lần được gọi. | |
tham số | parameter | Tên trong dòng | |
đối số | argument | Giá trị truyền vào khi gọi hàm. | |
tham số mặc định | default parameter | Tham số có sẵn giá trị, dùng khi nơi gọi không truyền. | |
đối số theo tên | keyword argument | Đối số truyền kèm tên tham số: | |
docstring | docstring | Chuỗi ba nháy ở dòng đầu thân hàm, mô tả hàm làm gì. | |
type hints | type hints | Chú thích kiểu cho tham số và giá trị trả về, Python không tự kiểm chúng khi chạy. | |
phạm vi, cục bộ, toàn cục | scope, local, global | Phạm vi là nơi một tên dùng được: biến trong hàm là cục bộ, biến ngoài hàm là toàn cục. | |
đệ quy | recursion | Hàm tự gọi lại chính nó trên một bài toán nhỏ hơn, tới điều kiện dừng. | |
closure | closure | Hàm lồng bên trong giữ lại biến của hàm bao nó, kể cả khi hàm bao đã chạy xong. |
Module, gói và môi trường
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
module | module | File | |
thư viện chuẩn | standard library | Các module đi kèm khi cài Python, như | |
package | package | Thư mục gom nhiều module, có thể có file | |
pip, PyPI | pip, PyPI | PyPI là kho gói Python trên mạng, còn | |
môi trường ảo | virtual environment, venv | Thư mục riêng chứa bản Python và các gói của một dự án. |
File và dữ liệu
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
bảng mã ký tự | encoding | Quy ước đổi ký tự thành byte khi ghi file và đổi ngược khi đọc, tiếng Việt dùng UTF-8. | |
CSV | CSV | File bảng dạng văn bản, mỗi dòng một hàng, các ô cách nhau bằng dấu phẩy. | |
JSON | JSON | Định dạng văn bản ghi dict, list, số và chuỗi, hay dùng để lưu và gửi dữ liệu. | |
điểm mã | code point | Số Unicode gán cho từng ký tự, như |
Lỗi và ngoại lệ
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
ngoại lệ | exception | Lỗi xảy ra khi chương trình đang chạy, bắt được bằng | |
traceback | traceback | Đoạn Python in khi có ngoại lệ, kể các dòng code dẫn tới lỗi. | |
bắt lỗi | try/except | Bọc dòng có thể lỗi trong | |
ném lỗi | raise | Chủ động báo một ngoại lệ bằng |
Lập trình hướng đối tượng
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
lập trình hướng đối tượng | OOP | Cách tổ chức code quanh các object gói chung dữ liệu và việc làm trên dữ liệu đó. | |
lớp, đối tượng, thuộc tính | class, object, attribute | Lớp là khuôn, đối tượng là một thứ tạo từ khuôn, thuộc tính là dữ liệu gắn vào đối tượng. | |
hàm khởi tạo | initializer | Phương thức chạy ngay khi tạo object, gán các thuộc tính ban đầu. | |
| self | Tham số đầu của phương thức, chính là object đang được gọi. | |
kế thừa | inheritance | Lớp con nhận lại thuộc tính và phương thức của lớp cha. | |
ghi đè | override | Lớp con viết lại một phương thức cùng tên của lớp cha. | |
đa hình | polymorphism | Nhiều lớp có cùng tên phương thức, nên một đoạn code gọi được trên object của lớp nào cũng được. | |
đóng gói | encapsulation | Giấu dữ liệu bên trong object, chỉ cho sửa qua phương thức của nó. |
Decorator, iterator và generator
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
decorator | decorator | Hàm bọc một hàm khác để thêm việc trước hay sau nó, viết bằng | |
iterator | iterator | Object đưa ra từng giá trị mỗi lần gọi | |
generator | generator | Hàm có | |
context manager | context manager | Object dùng với |
OOP nâng cao
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
thuộc tính tính toán | property | Phương thức đọc như thuộc tính, không cần dấu ngoặc, nhờ | |
lớp trừu tượng | abstract class | Lớp có phương thức trừu tượng, dùng làm khuôn cho lớp con và không tạo object trực tiếp được. | |
dunder method | dunder method | Phương thức tên có hai dấu gạch dưới hai đầu, như | |
trình dọn rác | garbage collector | Phần của Python giải phóng bộ nhớ của object không còn ai dùng. |
Code sạch, kiểm thử, gỡ lỗi và Git
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
PEP 8 | PEP 8 | Quy ước trình bày code Python: cách đặt tên, thụt lề, độ dài dòng. | |
gỡ lỗi | debug | Tìm và sửa chỗ sai của chương trình, bằng | |
kiểm thử tự động, test | unit test | Code gọi một hàm với đầu vào biết trước và so kết quả với điều mong đợi. | |
log | logging | Dòng ghi lại việc chương trình đang làm, kèm mức quan trọng như | |
commit, kho code | commit, repository | Kho code (repository) giữ lịch sử của dự án, mỗi commit là một lần lưu thay đổi kèm lời mô tả. |
Thư viện chuẩn và gọi API
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
biểu thức chính quy | regular expression, regex | Mẫu chuỗi dùng để tìm, kiểm tra hay thay các đoạn văn bản. | |
dấu thời gian | timestamp | Số giây tính từ mốc 01/01/1970 theo giờ UTC. | |
đối số dòng lệnh | command-line argument | Chữ gõ sau tên file khi chạy chương trình ở terminal. | |
SQL | SQL | Ngôn ngữ truy vấn dùng để tạo bảng, thêm, sửa và đọc dữ liệu trong cơ sở dữ liệu. | |
API | API | Cách một chương trình mời chương trình khác làm việc, ví dụ gửi yêu cầu HTTP tới một địa chỉ web. |
Đa luồng, đa tiến trình và asyncio
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
luồng | thread | Một dòng chạy code trong chương trình, nhiều luồng chạy xen kẽ nhau. | |
tranh chấp dữ liệu | race condition | Lỗi khi nhiều luồng cùng sửa một dữ liệu và kết quả đổi theo thứ tự chạy. | |
GIL | global interpreter lock | Khóa của CPython bản thường, chỉ cho một luồng chạy code Python tại một lúc. | |
tiến trình | process | Một chương trình đang chạy, có vùng nhớ riêng. | |
coroutine | coroutine | Hàm |
Cấu trúc dữ liệu và giải thuật
Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa | Bài đầu |
|---|---|---|---|
độ phức tạp, Big O | complexity, Big O | Cách nói số bước của thuật toán tăng thế nào khi dữ liệu lớn lên. | |
ngăn xếp | stack | Cấu trúc vào sau ra trước (LIFO), như chồng đĩa. | |
hàng đợi | queue | Cấu trúc vào trước ra trước (FIFO), như hàng người chờ. | |
bảng băm | hash table | Cấu trúc tra khóa nhanh nhờ mã băm, dict và set dựa trên nó. | |
tìm kiếm nhị phân | binary search | Tìm trong list đã sắp xếp bằng cách mỗi bước bỏ đi một nửa. |
Câu hỏi thường gặp
Có nên học thuật ngữ lập trình bằng tiếng Anh không?
Nên nhớ cả hai tên. Thông báo lỗi, tài liệu chính thức và phần lớn câu trả lời trên mạng viết bằng tiếng Anh, nên biết IndexError là lỗi chỉ số giúp bạn tìm đúng cách sửa nhanh hơn. Cách đọc một thông báo lỗi tiếng Anh có ở bài traceback.
Vì sao tutorial viết list mà không viết danh sách?
Vì "danh sách" trong tiếng Việt thường chỉ bất kỳ dãy nào, còn list là một kiểu dữ liệu riêng của Python, khác tuple và set. Giữ tên list làm câu văn khớp với code bạn gõ. Bài list dạy kiểu này.
Thuật ngữ cần tìm không có trong từ điển này thì tra ở đâu?
Gõ help() với tên cần tra trong cửa sổ Python, như help(str.strip), để đọc mô tả ngay trên máy, cách dùng có ở bài docstring. Muốn xem cú pháp đi kèm kết quả chạy thật thì mở Python cheat sheet.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.