Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Mã Caesar (Caesar cipher) bằng Python: mã hóa, giải mã

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 7/10 · Chương 25

Bài tập phỏng vấn Python

  • 7 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Mã Caesar (Caesar cipher) mã hóa một tin nhắn bằng cách dịch mỗi chữ cái đi k vị trí trong bảng chữ cái, qua chữ z thì vòng lại từ a. Trang này viết hàm mã hóa, giải mã bằng ord() và chr(), thử phá mã bằng cả 25 khóa, rồi cho bạn một bài tập phá mã được chấm ngay trên trang.

Cần biết trước: ord() và chr(), phép chia lấy dư và duyệt chuỗi.

Đề bài

Lan và Minh nhắn hẹn giờ học nhóm bằng mã Caesar với khóa k = 3: a thành d, b thành e, và x vòng lại thành a. Mỗi chữ cái có một điểm mã (số thứ tự trong Unicode). ord() cho điểm mã của một ký tự, chr() làm ngược lại:

python
print(ord("a"), ord("z"), ord("A"))
vi_tri = ord("x") - ord("a")
print(vi_tri, vi_tri + 3, (vi_tri + 3) % 26)
print(chr((vi_tri + 3) % 26 + ord("a")))

KẾT QUẢ

97 122 65
23 26 0
a

ord(c) - ord("a") cho vị trí của chữ trong bảng, từ 0 tới 25. Dịch x đi 3 ra vị trí 26, nằm ngoài bảng, và % 26 kéo nó về 0, tức chữ a.

Viết hàm ma_hoa(van_ban, k): chữ thường dịch trong bảng chữ thường, chữ hoa dịch trong bảng chữ hoa, mọi ký tự khác (dấu cách, chữ số, dấu câu, chữ có dấu) giữ nguyên. k là số nguyên bất kỳ, kể cả số âm và số lớn hơn 26. Trước khi viết code, hỏi lại: tin nhắn có tiếng Việt có dấu không, và khóa âm thì nghĩa là gì.

Mã hóa bằng ord(), chr() và %

Mỗi chữ cái làm đúng ba việc: đổi ra vị trí, cộng k rồi lấy dư cho 26, đổi vị trí mới về chữ. Chữ hoa làm như vậy với gốc ord("A"):

python
def ma_hoa(van_ban, k):
    ket_qua = ""
    for c in van_ban:
        if "a" <= c <= "z":
            c = chr((ord(c) - ord("a") + k) % 26 + ord("a"))
        if "A" <= c <= "Z":
            c = chr((ord(c) - ord("A") + k) % 26 + ord("A"))
        ket_qua += c
    return ket_qua

print(ma_hoa("Hen nhau o thu vien luc 7 gio", 3))
print(ma_hoa("Xin chao, Lan!", 3))

KẾT QUẢ

Khq qkdx r wkx ylhq oxf 7 jlr
Alq fkdr, Odq!

So sánh nối "a" <= c <= "z" hỏi chữ có nằm giữa a và z không. Hai câu if rời nhau mà vẫn đúng: chữ thường đã dịch vẫn là chữ thường, nên không lọt vào câu if thứ hai. Dấu cách, chữ số 7 và dấu phẩy không thỏa câu nào nên giữ nguyên. Đổi luc 7 gio", 3) thành luc 7 gio", 29) rồi chạy lại: dòng đầu vẫn là Khq qkdx r wkx ylhq oxf 7 jlr, vì 29 chia 26 dư 3.

Chỉ dịch chữ a đến z

Điều kiện chọn chữ cần dịch quyết định tin nhắn tiếng Việt còn đọc được không. Chữ có dấu như ẹ, ờ có điểm mã lớn hơn nhiều so với z, nên công thức dịch biến chúng thành một chữ không dấu bất kỳ.

Giải mã và phá mã bằng 25 khóa

Giải mã là dịch lùi k vị trí, tức gọi lại ma_hoa() với -k. Phép % của Python cho số không âm khi số chia dương: -3 % 26 là 23, nên dịch lùi 3 bằng dịch tới 23:

python
def ma_hoa(van_ban, k):
    ket_qua = ""
    for c in van_ban:
        if "a" <= c <= "z":
            c = chr((ord(c) - ord("a") + k) % 26 + ord("a"))
        if "A" <= c <= "Z":
            c = chr((ord(c) - ord("A") + k) % 26 + ord("A"))
        ket_qua += c
    return ket_qua

ban_ma = "Khq qkdx r wkx ylhq oxf 7 jlr"
print(ma_hoa(ban_ma, -3))
print(ma_hoa(ban_ma, 23))
print(-3 % 26)

KẾT QUẢ

Hen nhau o thu vien luc 7 gio
Hen nhau o thu vien luc 7 gio
23

Khóa 0 và khóa 26 không đổi gì, nên mã Caesar chỉ có 25 khóa thật sự khác nhau. Người không biết khóa cứ thử hết 25 khóa. Biết tin nhắn hay có cụm thu vien, vòng lặp tự chọn ra khóa đúng:

python
def ma_hoa(van_ban, k):
    ket_qua = ""
    for c in van_ban:
        if "a" <= c <= "z":
            c = chr((ord(c) - ord("a") + k) % 26 + ord("a"))
        if "A" <= c <= "Z":
            c = chr((ord(c) - ord("A") + k) % 26 + ord("A"))
        ket_qua += c
    return ket_qua

ban_ma = "Pmv oix w bpc dqmv tck 9 oqw"
for k in range(1, 26):
    thu = ma_hoa(ban_ma, -k)
    if "thu vien" in thu:
        print(f"Khóa {k}: {thu}")

KẾT QUẢ

Khóa 8: Hen gap o thu vien luc 9 gio

Vòng lặp này chạy xong ngay, nên mã Caesar không phải cách mã hóa an toàn: nó chỉ giấu tin khỏi người nhìn lướt. Ngay cả khi không đoán được cụm nào, người phá mã vẫn đọc 25 dòng bằng mắt, hoặc đếm chữ nào xuất hiện nhiều nhất. Dữ liệu cần giữ bí mật thật phải dùng một thư viện mật mã đã được kiểm chứng, không tự chế thuật toán.

Nói gì với người phỏng vấn

Hỏi lại đề trước: ký tự ngoài bảng chữ cái thì làm gì, khóa có thể âm hay lớn hơn 26 không. Viết xong, bạn trình bày:

  • "Mỗi chữ đổi ra vị trí bằng ord(), cộng khóa, lấy dư cho 26 rồi đổi lại bằng chr(). Phép % lo cả vòng lại sau z lẫn khóa âm hay lớn hơn 26."

  • "Chữ hoa và chữ thường dịch trong bảng của riêng nó, mọi ký tự khác giữ nguyên, nên chữ số và chữ có dấu không bị hỏng."

  • "Giải mã là mã hóa với -k, nên chỉ có một hàm để sửa khi có lỗi."

  • "Hàm đi qua tin nhắn một lượt, O(n). Phá mã thử 25 khóa, tức 25 lần như vậy: vì thế mã này không an toàn."

Kiểm tra nhanh

  1. Với k = 3, hàm ma_hoa của trang biến chữ "y" thành chữ nào?

  2. Sau dòng c = "z", lệnh print(chr(ord(c) + 3)) in ra gì?

    • c
    • }
    • Báo lỗi ValueError
  3. Những câu nào đúng về mã Caesar của trang?

    • ma_hoa(ban_ma, -3) giải được tin đã mã hóa với k = 3
    • ma_hoa(tin, 29) cho cùng kết quả với ma_hoa(tin, 3)
    • Dịch mọi ký tự trừ dấu cách vẫn giữ nguyên chữ số trong tin nhắn
    • Chỉ có 25 khóa khác nhau nên thử hết bằng một vòng lặp là phá được
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Phá mã Caesar bằng một từ đã biết

Minh nhận một tin đã mã hóa Caesar mà quên khóa, nhưng biết tin có một cụm nhất định. Viết hàm tim_khoa(ban_ma, tu_da_biet) thử lần lượt các khóa từ 1 đến 25: giải ban_ma với từng khóa, khóa đầu tiên cho bản giải chứa tu_da_biet là đáp án. Khóa 0 không tính.

Trả về: khóa, một int; không khóa nào cho ra tu_da_biet thì trả về None.

  • ban_ma chỉ có chữ thường không dấu, chữ số và dấu cách.

  • tim_khoa("khq qkdx r wkx ylhq oxf 7 jlr", "thu vien") là 3.

Ôn lại: range().

python
def tim_khoa(ban_ma, tu_da_biet):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Câu hỏi thường gặp

Mã Caesar có đủ an toàn để giấu mật khẩu không?

Không. Mã Caesar chỉ có 25 khóa, và mục phá mã của trang thử hết chúng trong một vòng lặp. Mật khẩu không được mã hóa để giải ngược mà được băm bằng một hàm băm chậm có muối, như bài hashlib, secrets và uuid giải thích.

Có cách viết mã hóa Caesar bằng Python ngắn hơn không?

Có: str.maketrans() dựng sẵn một bảng thay chữ, rồi van_ban.translate(bang) thay cả chuỗi trong một lần gọi. Cách vòng lặp với ord() và chr() dài hơn nhưng cho thấy rõ phép % 26, nên người phỏng vấn thường muốn thấy nó trước.

Mã ROT13 khác mã Caesar ở đâu?

ROT13 là mã Caesar với khóa cố định 13, đúng nửa bảng chữ cái, nên mã hóa hai lần ra lại tin gốc: ma_hoa(ma_hoa("Python", 13), 13) là "Python". Python có sẵn bộ mã này: codecs.encode("Python", "rot13") cho "Clguba", cùng kết quả với ma_hoa("Python", 13).

Chủ đề

caesar cipher

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập