Biến trong Python (Python variable): khai báo, gán giá trị
Bài 1/13 · Chương 2
Biến, kiểu dữ liệu và toán tử
- 7 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Biến trong Python là một cái tên gắn với một giá trị, để bạn gọi lại giá trị đó ở những dòng sau mà không phải gõ lại nó. Bạn cần biến mỗi khi chương trình phải nhớ một thông tin, chẳng hạn họ tên, tuổi và chiều cao trong hồ sơ của một người.
Cần biết trước: hàm print().
Tạo biến bằng dấu bằng
Muốn chương trình nhớ hồ sơ của Trần Thu Hà, bạn viết tên biến, dấu bằng, rồi giá trị. Dòng như vậy gọi là câu lệnh gán (assign).
ho_ten = "Trần Thu Hà"
tuoi = 27
chieu_cao = 1.58
print(ho_ten, tuoi, chieu_cao)KẾT QUẢ
Trần Thu Hà 27 1.58Dấu = trong Python không có nghĩa "bằng" như trong toán. Nó ra lệnh: lấy giá trị bên phải, gắn vào tên bên trái. Hãy hình dung biến là một cái nhãn dán lên hộp đựng giá trị: dòng tuoi = 27 dán nhãn tuoi lên hộp chứa 27. Khi print() gặp tên tuoi, nó đọc giá trị trên hộp mang nhãn đó.
Python không bắt bạn khai báo biến trước. Câu lệnh gán đầu tiên vừa tạo biến vừa gắn giá trị. Ba giá trị trên thuộc ba loại khác nhau: chuỗi, số nguyên và số thực. Bài kiểu dữ liệu trong Python giải thích các loại giá trị này.
Thử viết ngược 27 = tuoi rồi chạy: Python báo lỗi cú pháp, vì bên trái dấu = phải là một tên.
Dùng biến trước khi gán: NameError
Python chạy từng dòng từ trên xuống. Một biến chỉ tồn tại sau dòng gán nó, nên dòng đọc biến phải đứng bên dưới dòng gán.
da_di_lam = True
ho_ten = "Trần Thu Hà"
print(ho_ten, da_di_lam)KẾT QUẢ
Trần Thu Hà TrueĐổi da_di_lam = True thành print(ho_ten) rồi chạy lại: print() đứng trước dòng gán ho_ten, nên chương trình dừng ở dòng đó và lỗi in ra name 'ho_ten' is not defined, vì lúc đó tên ho_ten chưa gắn với giá trị nào.
Python phân biệt chữ hoa và chữ thường trong tên, nên Tuoi và tuoi là hai biến khác nhau. Cách chọn tên dễ đọc và các tên không được dùng nằm ở bài quy tắc đặt tên biến.
Gán nhiều biến trên một dòng
Khi các giá trị đi cùng nhau, như họ tên, tuổi và điểm trung bình của một học viên, bạn gán chúng trên một dòng. Bên trái là các tên, bên phải là các giá trị, hai bên ngăn bằng dấu phẩy.
ho_ten, tuoi, diem_tb = "Lê Minh Tâm", 21, 8.5
print(ho_ten)
print(tuoi, diem_tb)KẾT QUẢ
Lê Minh Tâm
21 8.5Python ghép theo thứ tự: tên đầu tiên nhận giá trị đầu tiên, tên kế tiếp nhận giá trị kế tiếp. Cách viết này gọn khi có hai hoặc ba giá trị. Nhiều hơn thì mỗi biến một dòng dễ đọc hơn. Việc tách một nhóm giá trị ra nhiều tên gọi là unpacking, bài unpacking trong Python dạy kỹ.
Gán lại giá trị cho biến
Hồ sơ đổi theo thời gian: sang năm Hà thêm một tuổi. Gán một giá trị mới cho biến đã có thì nhãn được dán sang hộp mới, giá trị cũ không còn đọc được qua tên đó.
tuoi = 27
print("Năm nay:", tuoi)
tuoi = 28
print("Năm sau:", tuoi)
tuoi = tuoi + 1
print("Hai năm nữa:", tuoi)KẾT QUẢ
Năm nay: 27
Năm sau: 28
Hai năm nữa: 29Dòng tuoi = tuoi + 1 vô lý nếu đọc như toán, nhưng đúng với nghĩa "gán". Python tính vế phải trước bằng giá trị đang có của tuoi, được 29, rồi mới gắn kết quả vào tên tuoi. Dấu + ở đây cộng hai số như trong toán; bài toán tử số học dạy các phép tính.
Gán một biến cho biến khác chỉ chép giá trị ở đúng lúc đó. Chạy từng bước để xem tuoi_luc_dau giữ nguyên khi tuoi đổi:
tuoi = 27
tuoi_luc_dau = tuoi
tuoi = 28
print(tuoi_luc_dau, tuoi)KẾT QUẢ
27 28Dòng thứ hai dán thêm nhãn tuoi_luc_dau lên hộp đang chứa 27. Dòng thứ ba chỉ chuyển nhãn tuoi sang hộp 28, nhãn kia vẫn ở chỗ cũ.
Kiểm tra nhanh
Sau ba dòng
tuoi = 27,tuoi_cu = tuoi,tuoi = 28, biếntuoi_cumang giá trị nào?2728- Báo lỗi
NameError
Những dòng nào tạo mới hoặc đổi giá trị của một biến?
tuoi = 2727 = tuoiho_ten, tuoi = "Lê Minh Tâm", 21print(tuoi)
Một chương trình chỉ có đúng một dòng
print(can_nang). Khi chạy, điều gì xảy ra?- In ra
0 - In ra một dòng trống
- Báo lỗi
NameError
- In ra
Trong ví dụ đổi chỗ chiều cao và cân nặng bằng hai dòng gán, sau khi chạy thì hai biến mang giá trị gì?
- Đã đổi chỗ đúng:
1.58và52 - Cả hai cùng mang
1.58 - Cả hai cùng mang
52
- Đã đổi chỗ đúng:
Bài tập
Xoay ca trực của ba người
Quán xếp ca trực theo tuần. Tuần tới, người đang trực ca sáng chuyển sang ca chiều, người ca chiều sang ca tối, người ca tối sang ca sáng. Sửa ba biến cho đúng lịch tuần tới:
ca_sang: người trực ca sáng tuần tới.ca_chieu: người trực ca chiều tuần tới.ca_toi: người trực ca tối tuần tới.
Chỉ dùng câu lệnh gán giữa các biến và một biến tạm tên tam, không gõ lại tên người nào. Bài này cố ý dùng biến tạm để bạn thấy vì sao thứ tự các dòng gán quan trọng.
ca_sang = "Trần Thu Hà"
ca_chieu = "Lê Minh Tâm"
ca_toi = "Phạm Quốc Huy"
# Viết code của bạn dưới dòng nàyTóm tắt
Câu lệnh gán
ten = gia_tritạo biến và gắn giá trị bên phải vào tên bên trái.Dấu
=nghĩa là gán:tuoi = tuoi + 1tính vế phải trước rồi gán kết quả lại chotuoi.Gán nhiều biến trên một dòng cần số tên bằng số giá trị, ngăn bằng dấu phẩy.
Gán biến này cho biến kia chỉ chép giá trị lúc đó; đổi biến gốc sau này không kéo biến kia theo.
Đọc một biến chưa gán hoặc gõ sai tên thì Python báo
NameError.Muốn đổi chỗ giá trị hai biến, cất một giá trị vào biến tạm trước khi ghi đè.
Câu hỏi thường gặp
Khai báo biến trong Python có cần ghi kiểu như C hay Java không?
Không cần. Khai báo biến trong Python chỉ là một câu lệnh gán: tuoi = 27 vừa tạo biến vừa gắn giá trị. Python tự biết 27 là số nguyên. Bài kiểu dữ liệu cho thấy cách kiểm tra kiểu bằng type().
Biến trong Python là gì, có phải một ô nhớ chứa giá trị?
Nên nghĩ biến là một cái tên trỏ tới giá trị, giống nhãn dán lên hộp. Vì vậy gán tuoi_luc_dau = tuoi không tạo hộp mới mà dán thêm một nhãn. Gán lại tuoi chỉ chuyển nhãn đó sang giá trị khác.
Có cách nào cộng thêm vào biến ngắn hơn tuoi = tuoi + 1 không?
Có: tuoi += 1 làm đúng việc đó. Python có cả một nhóm phép gán kết hợp phép tính như -=, *=, bài toán tử gán dạy cả nhóm.
Đổi chỗ hai biến trên một dòng được không?
Được, Python cho phép viết chieu_cao, can_nang = can_nang, chieu_cao để đổi chỗ không cần biến tạm. Cách viết này dựa trên unpacking, nên bài unpacking trong Python giải thích vì sao nó chạy đúng.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.