Toán tử logic trong Python (logical operators): and, or, not
Bài 11/13 · Chương 2
Biến, kiểu dữ liệu và toán tử
- 6 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Toán tử logic trong Python (logical operator) gồm and, or, not, dùng để ghép nhiều phép so sánh thành một điều kiện cho ra True hoặc False. Bạn cần chúng khi một quy tắc có nhiều vế, như vé giá học sinh chỉ dành cho người dưới 18 tuổi và có thẻ học sinh.
Cần biết trước: toán tử so sánh.
Ghép điều kiện bằng and, or, not
Lê Minh Tâm 21 tuổi, điểm trung bình 8.5, chưa tốt nghiệp. Ba câu hỏi về hồ sơ của Tâm, mỗi câu ghép theo một cách:
tuoi = 21
diem_tb = 8.5
da_tot_nghiep = False
print(tuoi >= 18 and diem_tb >= 8)
print(tuoi < 18 or diem_tb >= 9)
print(not da_tot_nghiep)KẾT QUẢ
True
False
Trueand đúng khi cả hai vế cùng đúng. or đúng khi ít nhất một vế đúng, nên dòng thứ hai sai vì cả hai vế đều sai. not chỉ có một vế và đảo nó: not False là True. Mỗi vế của and, or nên là một phép so sánh đầy đủ, hoặc một biến đã mang sẵn True, False như da_tot_nghiep.
Điều kiện ghép như vậy về sau quyết định chương trình chạy nhánh nào. Bài câu lệnh if else dạy cách đặt nó sau từ khóa if.
Bảng chân trị
Bảng chân trị (truth table) liệt kê kết quả của mỗi toán tử với từng cặp giá trị vào. Thay vì học thuộc, bạn cho Python tự in ra:
print(True and True, True and False, False and False)
print(True or False, False or False)
print(not True, not False)KẾT QUẢ
True False False
True False
False True
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Mẹo nhớ: and giống một cửa có hai ổ khóa, phải mở cả hai mới qua. or giống hai cửa đứng cạnh nhau, mở được cửa nào cũng qua.
Thứ tự not, and, or
Khi một điều kiện có cả ba toán tử, Python làm not trước, rồi and, cuối cùng mới tới or, giống như nhân chia làm trước cộng trừ. Phép so sánh còn chạy trước cả ba, nên not tuoi < 18 là not (tuoi < 18): với tuoi = 16, nó cho False.
tuoi = 16
co_the = False
print(not co_the and tuoi < 18)KẾT QUẢ
TruePython tính not co_the thành True trước, rồi mới ghép với tuoi < 18 bằng and. Đổi tuoi = 16 thành tuoi = 20 rồi chạy lại: kết quả thành False, vì vế tuoi < 18 sai.
Đoản mạch: dừng khi đã biết kết quả
Với and, vế đầu sai là cả biểu thức chắc chắn sai, nên Python không chạy vế sau. Với or, vế đầu đúng là đủ. Cách tính dừng sớm này gọi là đoản mạch (short-circuit). Nó cho vế đầu chặn trước trường hợp làm vế sau lỗi, như khi chưa có môn nào để chia điểm:
tong_diem = 0
so_mon = 0
print(so_mon != 0 and tong_diem / so_mon >= 8)KẾT QUẢ
FalseVế so_mon != 0 sai, nên phép chia cho 0 ở vế sau không bao giờ chạy.
Kiểm tra nhanh
Với
tuoi = 21, dòngprint(tuoi >= 18 and tuoi < 20)in ra gì?TrueFalse21
print(True or False and False)in ra gì?TrueFalse- Báo lỗi cú pháp
Với
so_mon = 0vàtong_diem = 0, những biểu thức nào chạy không báo lỗi?so_mon != 0 and tong_diem / so_mon >= 8so_mon == 0 or tong_diem / so_mon >= 8tong_diem / so_mon >= 8 and so_mon != 0so_mon > 0 and tong_diem / so_mon > 5
Muốn hỏi
quecó là Huế hoặc Đà Lạt không, dòng nào viết đúng?que == "Huế" or "Đà Lạt"que == "Huế" and que == "Đà Lạt"que == "Huế" or que == "Đà Lạt"
Bài tập
Xét vé cho Huy và người khách
Rạp phim có ba quy tắc. Giá học sinh dành cho người dưới 18 tuổi có thẻ học sinh. Người được vào phòng chiếu phải có vé, và phải đủ 18 tuổi hoặc đi cùng người lớn. Phim gắn nhãn 18+ cho xem khi người xem không dưới 18 tuổi. Phạm Quốc Huy đi xem cùng một người khách nhỏ tuổi, starter ghi dữ liệu của hai người. Dùng and, or, not để tính:
gia_khach: người khách có được giá học sinh không.vao_huy,vao_khach: Huy, người khách có được vào phòng chiếu không.du_tuoi_xem: Huy có được xem phim 18+ không. Viết bằngnotđặt trước phép so sánhtuoi_huy < 18.
tuoi_huy = 18
ve_huy = False
nguoi_lon_huy = True
tuoi_khach = 16
the_khach = False
ve_khach = True
nguoi_lon_khach = False
gia_khach = ""
vao_huy = ""
vao_khach = ""
du_tuoi_xem = ""
# Viết code của bạn dưới dòng nàyTóm tắt
andđúng khi cả hai vế đúng,orđúng khi ít nhất một vế đúng,notđảo một giá trị.Mỗi vế của
and,orlà một phép so sánh đầy đủ:que == "Huế" or que == "Đà Lạt".Python làm
nottrước, rồiand, rồior; đặt ngoặc tròn khi muốnorchạy trước.anddừng khi vế đầu sai,ordừng khi vế đầu đúng: vế sau không chạy.Đặt vế chặn lỗi, như
so_mon != 0, đứng trước vế có thể gây lỗi.
Câu hỏi thường gặp
or trong Python khác and ở chỗ nào?
and khắt khe: các vế đều phải đúng thì kết quả mới đúng. or dễ dãi: chỉ cần một vế đúng. Với quy tắc "người dưới 18 tuổi hoặc từ 60 tuổi", bạn dùng or, vì không ai vừa dưới 18 vừa từ 60 tuổi.
Viết && và || thay cho and, or được không?
Không được. && và || là cách viết của C, Java, JavaScript, còn Python báo lỗi cú pháp. Python dùng đúng chữ tiếng Anh and, or, not, nên điều kiện đọc gần như một câu nói.
Dấu & trong Python có giống and không?
Không giống. & là toán tử trên từng bit của số nguyên, 6 & 3 cho 2, còn and làm việc với đúng sai. Bài toán tử bitwise dạy nhóm toán tử này.
Toán tử logic có giúp gộp các điều kiện lồng nhau không?
Trong nhiều trường hợp có: hai câu lệnh if lồng nhau thường viết gọn thành một điều kiện nối bằng and. Bài if lồng nhau chỉ ra khi nào nên gộp và khi nào nên giữ lồng.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.