Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Lập trình socket trong Python: client và server TCP

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 2/8 · Chương 22

Mạng, giao diện và tự động hóa

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Lập trình socket trong Python là viết hai chương trình gửi và nhận bytes cho nhau qua mạng: một server TCP chờ sẵn ở một cổng, và một client nối tới cổng đó. Bạn cần nó khi muốn tự dựng một dịch vụ nhỏ, như một máy trong văn phòng trả tỷ giá cho các máy khác, mà không có thư viện nào làm sẵn giao thức đó.

Cần biết trước: bytes, mã hóa UTF-8 và context manager.

Server TCP: bind(), listen() và accept()

Một socket là một đầu của kết nối mạng, gắn với một địa chỉ IP và một số cổng (port). Kết nối TCP giống một cuộc gọi điện thoại: server là máy bàn đặt ở một số cố định và chờ chuông, client là người bấm số gọi tới. Server làm ba bước: bind() gắn socket vào địa chỉ và cổng, listen() bắt đầu nhận cuộc gọi, accept() chờ một client và trả về một socket mới riêng cho cuộc nói chuyện đó.

Trình duyệt không cho mở socket, nên các khối của bài không có nút Chạy. Bạn lưu file may_chu.py dưới đây và chạy nó ở một terminal:

python
import socket

with socket.socket(socket.AF_INET, socket.SOCK_STREAM) as may_chu:
    may_chu.bind(("127.0.0.1", 50007))
    may_chu.listen()
    print("Đang chờ ở cổng 50007")
    ket_noi, dia_chi = may_chu.accept()
    with ket_noi:
        yeu_cau = ket_noi.recv(1024).decode("utf-8")
        print("Nhận:", yeu_cau)
        ket_noi.sendall(f"Đã nhận: {yeu_cau}".encode("utf-8"))
print("Đã đóng server")

AF_INET là địa chỉ IPv4, SOCK_STREAM là TCP (đây cũng là giá trị mặc định của socket.socket()). 127.0.0.1 là chính máy của bạn, nên chỉ chương trình trên cùng máy nối tới được. recv(1024) nhận tối đa 1024 byte và trả về bytes, nên server decode("utf-8") trước khi in, rồi encode() câu trả lời trước khi sendall().

Client TCP: connect(), sendall() và recv()

Client tạo socket rồi gọi connect() tới đúng địa chỉ và cổng của server. Sau đó hai bên dùng chung một cặp lời gọi: sendall() gửi hết các byte, recv() chờ và nhận. send() cũng gửi, nhưng có thể chỉ gửi một phần và trả về số byte đã gửi, nên sendall() dễ dùng hơn. File khach.py:

python
import socket

with socket.socket(socket.AF_INET, socket.SOCK_STREAM) as khach:
    khach.connect(("127.0.0.1", 50007))
    khach.sendall("tỷ giá USD".encode("utf-8"))
    tra_loi = khach.recv(1024)
print(type(tra_loi).__name__)
print(tra_loi.decode("utf-8"))

Chạy server ở một terminal, rồi chạy client ở terminal thứ hai. Các kết quả dưới đây là của một lần chạy trong Docker image python:3.14-slim, server và client trên cùng một máy. Terminal của server:

bash
python may_chu.py

KẾT QUẢ

Đang chờ ở cổng 50007
Nhận: tỷ giá USD
Đã đóng server

Terminal của client:

bash
python khach.py

KẾT QUẢ

bytes
Đã nhận: tỷ giá USD

Trên macOS/Linux, gõ python3 thay cho python nếu máy chưa có lệnh python. Server này phục vụ một client rồi thoát. Chạy client lần nữa khi không còn server, Python báo ConnectionRefusedError: không có ai nhận cuộc gọi ở cổng 50007. Bọc dòng connect() trong try/except khi chương trình cần báo lỗi đó cho người dùng.

TCP là một dòng byte: ranh giới tin nhắn

TCP chuyển các byte đúng thứ tự, nhưng không nhớ chỗ một lần sendall() kết thúc. Hai tin nhắn gửi liền nhau có thể tới server trong một lần recv(), và một tin dài có thể tới thành nhiều mảnh.

Cổng 0 trong bind() bảo hệ điều hành chọn một cổng còn trống, và getsockname() trả về địa chỉ thật đã gắn.

Server gọn hơn với socketserver

Module socketserver lo phần bind(), listen(), accept() và đóng kết nối. Bạn chỉ viết một lớp xử lý, kế thừa (lấy lại toàn bộ phương thức của) StreamRequestHandler, và đặt việc cần làm vào phương thức handle(). Trong đó self.rfile.readline() đọc tới dấu \n, đúng cách sửa của khung bẫy trên, còn self.wfile.write() gửi trả. Khối dưới chạy server trong một luồng bằng serve_forever() để client cùng chương trình gọi được nó, kết quả là của một lần chạy bằng Python 3.14.4 trên Linux:

python
import socket, socketserver, threading
class XuLyTyGia(socketserver.StreamRequestHandler):
    def handle(self):
        ma = self.rfile.readline().decode("utf-8").strip()
        gia = {"USD": "25480", "EUR": "29630"}.get(ma, "không có")
        self.wfile.write(f"{ma}: {gia}\n".encode("utf-8"))

with socketserver.TCPServer(("127.0.0.1", 0), XuLyTyGia) as may_chu:
    threading.Thread(target=may_chu.serve_forever).start()
    dia_chi = may_chu.server_address
    for ma in ["USD", "JPY"]:
        with socket.create_connection(dia_chi) as khach:
            khach.sendall(f"{ma}\n".encode("utf-8"))
            print(khach.recv(1024).decode("utf-8"), end="")
    may_chu.shutdown()

KẾT QUẢ

USD: 25480
JPY: không có

Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.

Chép đoạn code về máy. Đổi "JPY" thành "EUR" rồi chạy lại: dòng thứ hai in EUR: 29630. Mỗi client nối tới là một lần handle() chạy. socket.create_connection() gộp việc tạo socket và connect() vào một lời gọi, shutdown() dừng vòng serve_forever(). Giá trong dict là số đặt ra cho bài.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ hai chương trình may_chu.py và khach.py, dòng cuối terminal của client in ra gì?

    • Đã nhận: tỷ giá USD
    • Nhận: tỷ giá USD
    • bytes
  2. Trong cặp server và client của bài, những lời gọi nào chỉ server dùng?

    • bind()
    • connect()
    • accept()
    • sendall()
  3. Sau import socket, socket.socket().sendall("USD") báo lỗi gì?

    • Báo lỗi ConnectionRefusedError
    • Báo lỗi TypeError
    • Báo lỗi UnicodeDecodeError
  4. Trong khung bẫy hai mã tiền dính nhau, vì sao server có thể nhận b'USDEUR' chỉ sau một lần recv(1024)?

    • sendall() gộp hai lời gọi thành một
    • TCP chỉ chuyển một dòng byte, không giữ ranh giới giữa hai lần gửi
    • recv(1024) chờ đủ 1024 byte mới trả về
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Đọc một dòng từ kết nối TCP

Server tỷ giá nhận mỗi yêu cầu là một dòng kết thúc bằng b"\n", nhưng TCP có thể chia dòng đó thành nhiều mảnh. Viết thân hàm doc_dong(ket_noi): gọi ket_noi.recv(1024) nhiều lần, gom các mảnh bytes cho tới khi có b"\n", hoặc cho tới khi recv() trả về b"" (bên kia đã đóng kết nối). Đừng gọi recv() thêm khi đã có b"\n": trên socket thật, lời gọi đó chờ mãi. Hàm trả về phần trước b"\n" đầu tiên, đổi sang chuỗi bằng UTF-8. Trình chấm dùng một kết nối giả trả về các mảnh định sẵn.

Ví dụ: kết nối giả trả b"ty gia " rồi b"USD\n" thì doc_dong(ket_noi) trả về "ty gia USD".

Trả về: dòng đã đọc, một str.

python
def doc_dong(ket_noi):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Server TCP gọi bind(), listen(), rồi accept() để có một socket riêng cho mỗi client.

  • Client gọi connect() tới đúng địa chỉ và cổng; hai bên trao đổi bằng sendall() và recv().

  • Socket chỉ chở bytes: encode() trước khi gửi, decode() sau khi nhận; gửi str báo TypeError.

  • TCP không giữ ranh giới tin nhắn: dùng dấu kết thúc như \n và gom các mảnh recv().

  • recv() trả về b"" khi bên kia đã đóng kết nối.

  • socketserver lo phần nhận kết nối; bạn viết handle() trong lớp kế thừa StreamRequestHandler.

Câu hỏi thường gặp

Lập trình socket trong Python khác gì gọi API bằng requests?

Socket là tầng thấp: bạn tự quyết định gửi byte nào và tin nhắn kết thúc ở đâu. Một API web nói giao thức HTTP chạy trên TCP, và thư viện requests viết sẵn giao thức đó cho bạn. Gọi dịch vụ web thì dùng requests, còn socket hợp với một giao thức riêng nhỏ.

Vì sao chạy lại server ngay sau khi tắt thì Python báo cổng đang được dùng?

Sau khi đóng, hệ điều hành giữ cổng thêm một lúc để nhận nốt các gói tin trễ, nên bind() báo OSError kiểu "Address already in use". Trên Linux và macOS, gọi may_chu.setsockopt(socket.SOL_SOCKET, socket.SO_REUSEADDR, 1) trước bind() để dùng lại cổng ngay. Hoặc chờ khoảng một tới vài phút (Windows giữ lâu hơn Linux) rồi chạy lại.

Server phục vụ nhiều client cùng lúc thì viết thế nào?

Server của bài phục vụ lần lượt từng client. Thay socketserver.TCPServer bằng socketserver.ThreadingTCPServer để mỗi client được một luồng riêng, phần handle() giữ nguyên. Server cần hàng nghìn kết nối thì dùng vòng sự kiện, như bài async và await giới thiệu.

Dữ liệu gửi qua socket có được mã hóa để người khác không đọc được không?

Không. TCP chở nguyên các byte, ai đứng giữa đường truyền cũng đọc được. Muốn mã hóa đường truyền, bọc socket bằng module ssl của thư viện chuẩn, như trang thư viện mạng liệt kê.

Chủ đề

socket python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập