Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Vòng lặp lồng nhau trong Python (nested loop)

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 8/13 · Chương 5

Vòng lặp

  • 8 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Vòng lặp lồng nhau trong Python là một vòng lặp nằm trong thân của một vòng lặp khác: mỗi lượt của vòng ngoài, vòng trong chạy trọn từ đầu tới cuối. Bạn dùng nó khi dữ liệu có hàng và cột, chẳng hạn in bảng cửu chương hay ghi món cho từng bàn trong quán.

Cần biết trước: vòng lặp for, hàm range() và break và continue.

Một vòng lặp trong thân vòng lặp khác

Quán có hai bàn, bàn nào cũng gọi đủ ba món. Muốn in từng món của từng bàn, bạn đặt vòng đi qua các món vào thân vòng đi qua các bàn:

python
for ban in range(1, 3):
    for mon in ["cà phê sữa", "bạc xỉu", "trà đào"]:
        print(f"Bàn {ban}: {mon}")

KẾT QUẢ

Bàn 1: cà phê sữa
Bàn 1: bạc xỉu
Bàn 1: trà đào
Bàn 2: cà phê sữa
Bàn 2: bạc xỉu
Bàn 2: trà đào

Vòng ngoài nhận ban = 1, rồi vòng trong đi hết ba món. Chỉ khi vòng trong xong, vòng ngoài mới sang ban = 2, và vòng trong lại bắt đầu từ món đầu. Hãy hình dung đồng hồ số: phút chạy hết từ 00 tới 59 thì giờ mới tăng một. Thân vòng trong chạy tổng cộng 2 × 3 = 6 lần.

Đếm số lần thân vòng trong chạy

Vòng trong không buộc phải có số lượt cố định. Khi nó đi qua range(hang), hàng thứ nhất chạy một lần, hàng thứ hai hai lần, và cứ thế tăng dần:

python
so_lan = 0
for hang in range(1, 5):
    for cot in range(hang):
        so_lan += 1
    print(f"Hàng {hang}: tổng {so_lan} lần")

KẾT QUẢ

Hàng 1: tổng 1 lần
Hàng 2: tổng 3 lần
Hàng 3: tổng 6 lần
Hàng 4: tổng 10 lần

Biến so_lan được tạo trước cả hai vòng nên nó cộng dồn qua mọi hàng: 1 + 2 + 3 + 4 = 10. Dòng print() thụt ngang với for cot, nên nó thuộc thân vòng ngoài và chạy một lần sau mỗi hàng. Đổi range(1, 5) thành range(1, 7) rồi chạy lại: dòng cuối in tổng 21 lần.

Với vòng trong có số lượt cố định, số lần bằng tích hai số lượt: vòng ngoài 3 lượt, vòng trong 4 lượt thì thân vòng trong chạy 12 lần.

In bảng cửu chương

Bảng cửu chương có chín hàng, mỗi hàng chín số. Vòng ngoài chọn hàng, vòng trong in các số của hàng đó trên cùng một dòng nhờ end="" của print(), rồi một lệnh print() trống xuống dòng khi hết hàng:

python
for hang in range(1, 10):
    for cot in range(1, 10):
        print(f"{hang * cot:>3}", end="")
    print()

KẾT QUẢ

  1  2  3  4  5  6  7  8  9
  2  4  6  8 10 12 14 16 18
  3  6  9 12 15 18 21 24 27
  4  8 12 16 20 24 28 32 36
  5 10 15 20 25 30 35 40 45
  6 12 18 24 30 36 42 48 54
  7 14 21 28 35 42 49 56 63
  8 16 24 32 40 48 56 64 72
  9 18 27 36 45 54 63 72 81

Phần :>3 giữ mỗi số trong ba ô để các cột thẳng hàng. Bảng có hàng và cột như thế này về sau thường nằm trong một list chứa các list, và bài mảng hai chiều dạy cách lưu và đọc nó.

Vẽ tam giác sao

Một tam giác sao là một bảng mà hàng thứ hang có đúng hang dấu sao. Vòng trong đi qua range(hang), như ví dụ đếm ở mục trước:

python
for hang in range(1, 5):
    for sao in range(hang):
        print("*", end="")
    print()

KẾT QUẢ

*
**
***
****

Hàng đầu có một sao vì range(1) cho đúng một lượt. Đổi range(1, 5) thành range(1, 8) rồi chạy lại: hàng cuối in *******. Cùng hình này còn viết được bằng phép lặp chuỗi "*" * hang, nhưng hai vòng lặp cho bạn chỗ để đổi từng ô, ví dụ in số thay cho sao.

break chỉ thoát vòng trong

Bảng giờ xe chỉ in từ đầu của tên thành phố. Vòng trong đi qua từng ký tự và dừng ở dấu cách đầu tiên:

python
for thanh_pho in ["Huế", "Đà Lạt", "Hà Nội"]:
    for ky_tu in thanh_pho:
        if ky_tu == " ":
            break
        print(ky_tu, end="")
    print()

KẾT QUẢ

Huế
Đà
Hà

break dừng vòng lặp gần nó nhất, tức vòng trong. Vòng ngoài vẫn chạy dòng print() rồi sang thành phố kế tiếp, nên cả ba tên đều được in. Tên Huế không có dấu cách nên vòng trong đi hết tên mà không gặp break.

Kiểm tra nhanh

  1. Vòng ngoài là for hang in range(3):, vòng trong là for cot in range(4):. Thân vòng trong chạy bao nhiêu lần?

    • 4
    • 7
    • 12
  2. Trong ví dụ vẽ tam giác sao, đổi vòng ngoài thành range(1, 4) thì cả chương trình in bao nhiêu dấu sao?

    • 6
    • 9
    • 3
  3. Trong ví dụ bảng cửu chương, những thay đổi nào làm mỗi số nằm riêng một dòng?

    • Thụt print() trống vào ngang với print(f"{hang * cot:>3}", end="")
    • Đổi range(1, 10) của vòng trong thành range(1, 4)
    • Bỏ end="" trong lệnh in số
    • Đổi :>3 thành :>4
  4. Trong ví dụ tìm cặp số có tích bằng 12, vì sao chương trình in bốn cặp?

    • break không chạy vì điều kiện sai
    • break chỉ dừng vòng của b, vòng của a chạy tiếp
    • range(1, 10) có số 12
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Đếm tên ngắn và vẽ tam giác sao cho bảng giờ xe

Bảng giờ xe in tên ngắn của mỗi thành phố: phần trước dấu cách đầu tiên (tên không có dấu cách thì in cả tên). Góc bảng có một tam giác sao. Tính:

  • dem_1, dem_2: tổng số ký tự tên ngắn của các thành phố trong tuyen_1, tuyen_2.

  • tam_giac: chuỗi tam giác sao có so_hang hàng. Hàng thứ nhất có một dấu *, mỗi hàng sau thêm một dấu, cuối mỗi hàng là "\n".

Dùng vòng for lồng nhau cho cả hai việc và break cho tên ngắn. Không dùng len(), .split(), .find(), .partition() hay phép lặp chuỗi *, không gõ thẳng đáp số.

python
tuyen_1 = ["Huế", "Đà Lạt", "Hồ Chí Minh", "Cần Thơ"]
tuyen_2 = ["Hà Nội", "Đà Nẵng", "Vinh"]
so_hang = 5
dem_1 = 0
dem_2 = 0
tam_giac = ""
# Viết code của bạn dưới dòng này

Tóm tắt

  • Mỗi lượt của vòng ngoài, vòng trong chạy trọn từ lượt đầu tới lượt cuối.

  • Vòng trong có số lượt cố định thì thân nó chạy bằng tích số lượt của hai vòng.

  • Vòng trong đi qua range(hang) thì số lượt tăng theo hàng, cho hình tam giác.

  • print() xuống dòng thụt ngang với vòng trong để chạy một lần sau mỗi hàng.

  • break trong vòng trong chỉ dừng vòng trong; vòng ngoài vẫn chạy lượt kế tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao in bảng cửu chương bằng Python cho đúng một số?

Bỏ vòng ngoài và giữ một vòng đi qua range(1, 11), in f"{so} x {i} = {so * i}" ở mỗi lượt. Bảng cho cả chín số mới cần hai vòng lồng nhau như ví dụ trong bài. Cách viết f-string căn cột nằm ở bài f-string.

In tam giác sao ngược hoặc căn giữa trong Python thế nào?

Tam giác ngược chỉ cần vòng ngoài đếm ngược, range(4, 0, -1), vòng trong giữ nguyên. Tam giác căn giữa thêm một vòng in dấu cách trước các dấu sao của mỗi hàng: hàng càng thấp càng ít dấu cách.

Có lồng ba vòng lặp được không?

Được. Vòng thứ ba chạy trọn trong mỗi lượt của vòng thứ hai, nên số lần nhân thêm một lần nữa: ba vòng mười lượt là 1.000 lần. Vì số lần tăng nhanh, hãy đếm trước bằng phép nhân khi dữ liệu lớn.

Muốn dừng cả hai vòng lặp cùng lúc thì làm sao?

Python không có lệnh dừng nhiều vòng một lúc. Bạn kiểm lại điều kiện ngay sau vòng trong rồi break thêm ở vòng ngoài, hoặc ghi nhớ việc đã tìm thấy bằng một biến cờ. Khi vòng lặp nằm trong hàm, return dừng cả hai.

Chủ đề

nested loop python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập