Toán tử số học trong Python: chia lấy dư, lũy thừa
Bài 6/13 · Chương 2
Biến, kiểu dữ liệu và toán tử
- 6 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Toán tử số học trong Python gồm bảy phép tính: cộng, trừ, nhân, chia, chia nguyên, chia lấy dư và lũy thừa, viết bằng các ký hiệu + - * / // % **. Bạn dùng chúng mỗi khi cần tính từ số liệu có sẵn, chẳng hạn đổi số tháng tuổi ra năm và tháng, hay lấy trung bình hai điểm thi trong hồ sơ.
Cần biết trước: biến và kiểu dữ liệu.
Cộng, trừ, nhân, chia
Toán tử (operator) là ký hiệu chỉ một phép tính. Ghép toán tử với các giá trị và biến, bạn có một biểu thức (expression): một đoạn code mà Python tính ra một giá trị. Bốn phép quen thuộc hoạt động như trong toán:
tuoi_ha = 27
tuoi_tam = 21
print(tuoi_ha + tuoi_tam, tuoi_ha - tuoi_tam)
print(tuoi_ha * 12, tuoi_ha / 2)
print(8 / 2, type(8 / 2))KẾT QUẢ
48 6
324 13.5
4.0 <class 'float'>Để ý dòng cuối: phép chia / cho ra số thực kể cả khi chia hết, nên 8 / 2 cho 4.0. Khi kết quả phải là số đếm được, như số tuần hay số nhóm, bạn cần phép chia nguyên ở mục sau. Dấu + giữa hai chuỗi lại là phép nối, bài nối chuỗi nói về cách dùng đó.
Python còn cách viết gọn khi cập nhật chính một biến, như tuoi_ha += 1 thay cho tuoi_ha = tuoi_ha + 1. Nhóm toán tử này thuộc bài toán tử gán.
Chia nguyên // và chia lấy dư %
Lê Minh Tâm đã sống 255 tháng. Đổi ra năm và tháng lẻ cần hai phép: // cho phần nguyên của phép chia, % cho số dư còn lại.
so_thang = 255
nam = so_thang // 12
thang_le = so_thang % 12
print(nam, "năm", thang_le, "tháng")
print(27 % 2, 21 % 2, 28 % 2)KẾT QUẢ
21 năm 3 tháng
1 1 0Hình dung chia 255 viên kẹo vào các túi 12 viên: // đếm số túi đầy, % đếm số viên còn lại trên bàn. Phép chia lấy dư trong Python còn trả lời câu hỏi chẵn hay lẻ: một số chia 2 dư 0 là số chẵn, dư 1 là số lẻ, như dòng thứ hai cho thấy. Cặp // 60 và % 60 tương tự tách số phút thành giờ và phút lẻ.
Đổi 255 thành 300 rồi chạy lại: kết quả là 25 năm 0 tháng, vì 300 chia hết cho 12.
Lũy thừa **
Hai dấu sao liền nhau là lũy thừa: 2 ** 10 là tích của mười số 2. Mã PIN bốn chữ số có 10 ** 4 khả năng, vì mỗi chữ số có mười lựa chọn:
print(2 ** 10, 10 ** 4)
print(16 ** 0.5, 27 ** (1 / 3))KẾT QUẢ
1024 10000
4.0 3.0Số mũ là số thực cũng được: mũ 0.5 là căn bậc hai, mũ 1 / 3 là căn bậc ba. Khi cần nhiều phép toán hơn như căn, sin, cos hay logarit, Python có module math với hàm sqrt() cho căn bậc hai. Bài module math dạy cách dùng module đó.
Thứ tự ưu tiên và dấu ngoặc
Một biểu thức có nhiều toán tử được tính theo thứ tự giống toán học: ** trước, rồi *, /, //, %, cuối cùng + và -. Các phép cùng bậc tính từ trái sang phải, riêng ** tính từ phải sang trái. Phần trong ngoặc tròn được tính trước hết.
print(2 + 3 * 4, (2 + 3) * 4)
print(10 - 4 - 3, 2 ** 3 ** 2)
print(-2 ** 2, (-2) ** 2)KẾT QUẢ
14 20
3 512
-4 42 ** 3 ** 2 là 2 ** 9, vì lũy thừa bên phải được tính trước. Dòng cuối dễ nhầm: ** đứng trên dấu trừ phía trước, nên -2 ** 2 là -(2 ** 2). Không chắc thứ tự thì thêm ngoặc: ngoặc thừa không làm sai, còn thiếu ngoặc thì sai mà không có lỗi nào báo. Bảng đầy đủ thứ tự của các toán tử Python nằm ở bài toán tử trong Python.
Phép chia còn một trường hợp làm chương trình dừng hẳn: số chia bằng 0. Chuyện này hay gặp khi số chia đến từ dữ liệu, chẳng hạn tính điểm trung bình khi học viên chưa có môn nào.
Kiểm tra nhanh
print(17 // 5, 17 % 5)in ra gì?3.4 23 23 3
Những biểu thức nào cho ra đúng số nguyên
20, kiểuint?(2 + 3) * 42 + 3 * 4100 / 52 ** 2 * 5
Biến
so_monđang bằng0. Dòngdiem_tb = 16 / so_moncho kết quả gì?diem_tbbằng0diem_tbbằng16- Báo lỗi
ZeroDivisionError
Trong ví dụ tính trung bình hai điểm
8và7, nếu bỏ dấu ngoặc thìdiem_tbbằng bao nhiêu?11.57.57
Bài tập
Đổi số phút và tính điểm trung bình
Tuần này Trần Thu Hà làm thêm tổng cộng so_phut phút. Lê Minh Tâm có điểm toán và điểm văn. Một giờ có 60 phút. Tính:
gio: số giờ trọn vẹn trongso_phut.phut_le: số phút còn lại sau khi lấy hết số giờ trọn vẹn.diem_tb: trung bình cộng củadiem_toanvàdiem_van.
Tính gio bằng //, phut_le bằng %. Không gõ thẳng đáp số.
so_phut = 437
diem_toan = 8.5
diem_van = 6.5
gio = 0
phut_le = 0
diem_tb = 0
# Viết code của bạn dưới dòng nàyTóm tắt
Biểu thức ghép giá trị, biến và toán tử; Python tính nó ra một giá trị.
/cho số thực kể cả khi chia hết (8 / 2là4.0);//cho phần nguyên,%cho số dư.n % 2bằng0là số chẵn;// 60và% 60tách phút thành giờ và phút lẻ.**là lũy thừa, tính trước*và/; cùng bậc thì trái sang phải, riêng**phải sang trái.Dấu ngoặc đổi thứ tự tính: trung bình hai điểm viết
(diem_toan + diem_van) / 2.Chia, chia nguyên hay chia lấy dư cho
0đều báoZeroDivisionError.
Câu hỏi thường gặp
Lũy thừa trong Python viết bằng ** hay ^?
Viết bằng **: 2 ** 10 là 1024. Dấu ^ cũng chạy được trên số nguyên nhưng là một phép khác trên các bit, 2 ^ 10 cho 8. Python còn hàm pow() làm cùng việc với **, bài abs(), divmod(), pow() giới thiệu hàm này.
Chia lấy dư với số âm trong Python cho kết quả gì?
Kết quả cùng dấu với số chia: -7 % 2 là 1. Một số ngôn ngữ khác cho -1 ở phép này. Đi kèm là -7 // 2 cho -4, vì // làm tròn xuống về phía số nhỏ hơn.
Toán tử số học của Python có phép nào lấy căn bậc hai không?
Không có toán tử riêng. Bạn dùng lũy thừa ** 0.5, hoặc hàm sqrt() của module math. Hai cách cho cùng kết quả với số dương.
Làm sao làm tròn kết quả của phép chia?
Dùng round(): round(437 / 60, 2) cho 7.28, làm tròn còn hai chữ số thập phân. Hàm này có vài điểm bất ngờ, bài số thực float giải thích.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.