Thư viện chuẩn Python: mạng, internet và bảo mật
Bài 10/12 · Chương 27
Tra cứu thư viện chuẩn
- 9 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 13
Thư viện mạng của Python có sẵn từ tầng thấp nhất như socket, ssl tới các giao thức HTTP, email, FTP, cùng các công cụ đi kèm: HTML, kiểu file MIME, chữ ký HMAC. Trang này gom chúng vào một bảng tra, kèm ví dụ ở các hàng chạy được trên trang, rồi đi kỹ vào các module chưa có bài riêng như html, hmac, mimetypes, wsgiref.
Cần biết trước: socket, urllib và gửi email bằng smtplib.
Bảng tra nhanh: module mạng, internet và bảo mật
Mỗi hàng là một module, dùng sau import <tên module>. Cột "Trang" đo trên trình chạy Pyodide 3.14 của trang ngày 15/11/2026: code chạy trong trình duyệt, không mở được kết nối mạng thật, nên mọi module cần kết nối bị chặn.
Module | Làm gì | Ví dụ | Kết quả | Trang | Bài |
|---|---|---|---|---|---|
| kết nối TCP, UDP tầng thấp | — | — | bị chặn | |
| khung viết server trên | — | — | bị chặn | |
| mã hóa kết nối bằng TLS | — | — | bị chặn | trang này |
| mã trạng thái HTTP |
|
| chạy | trang này |
| client và server HTTP đơn giản | — | — | bị chặn | trang này |
| gọi URL, tách và mã hóa URL |
|
|
| |
| gọi API web gọn hơn | — | — | bị chặn | |
| gửi thư, soạn thư | — | — |
| |
| băm, mã ngẫu nhiên, mã hóa bytes |
|
| chạy | |
| chữ ký bằng khóa bí mật |
|
| chạy | trang này |
| escape HTML, đọc HTML |
|
| chạy | trang này |
| đọc ghi XML | — | — | chạy | |
| đoán kiểu MIME theo đuôi file |
|
| chạy | trang này |
| đọc ghi hộp thư | — | — | chạy | trang này |
| đổi bytes sang hệ 16 và ngược lại |
|
| chạy | trang này |
| gọi hàm từ xa bằng XML |
|
| chạy, không gọi mạng | trang này |
| chuẩn WSGI cho ứng dụng web | — | — | chạy, không phục vụ mạng | trang này |
| FTP, đọc thư IMAP, POP3 | — | — | bị chặn | trang này |
| mở một URL bằng trình duyệt | — | — | bị chặn | trang này |
Đoạn sau in lại cột kết quả. Chuỗi in ra không có dấu nháy như trong bảng:
import http, urllib.parse, hashlib, hmac, html, mimetypes, binascii
import xmlrpc.client
print(http.HTTPStatus(404).phrase, int(http.HTTPStatus.OK))
print(urllib.parse.quote("bạc xỉu"))
print(hashlib.sha256(b"").hexdigest()[:8])
chu_ky = hmac.new(b"bi-mat", b"don 42", hashlib.sha256)
print(chu_ky.hexdigest()[:8])
print(html.escape("<b>Lan</b>"), html.unescape("trà"))
print(mimetypes.guess_type("menu.pdf"))
print(binascii.hexlify("Huế".encode()))
print(xmlrpc.client.loads(xmlrpc.client.dumps((12,), "dat_ban")))KẾT QUẢ
Not Found 200
b%E1%BA%A1c%20x%E1%BB%89u
e3b0c442
6c037518
<b>Lan</b> trà
('application/pdf', None)
b'4875e1babf'
((12,), 'dat_ban')Đổi 404 thành 503 rồi chạy lại: dòng đầu in Service Unavailable 200. Gửi thư bằng smtplib là việc của bài mẹ, gửi email bằng smtplib. Các module có bài riêng chỉ có một hàng ở đây.
Escape và đọc HTML: html, html.parser
html.escape() đổi <, >, &, dấu nháy thành dạng an toàn để chèn chữ vào trang HTML, html.unescape() làm ngược lại. html.parser.HTMLParser đọc HTML từng thẻ: bạn viết lớp con với handle_starttag(self, the, thuoc_tinh), nó được gọi mỗi khi gặp thẻ mở, với tên thẻ viết thường và list các cặp (tên, giá trị). ElementTree của bài XML đòi mọi thẻ được đóng, còn HTMLParser đọc được cả HTML thiếu thẻ đóng.
from html.parser import HTMLParser
class LayLink(HTMLParser):
def __init__(self):
super().__init__()
self.cac_link = []
def handle_starttag(self, the, thuoc_tinh):
if the == "a":
self.cac_link.append(dict(thuoc_tinh).get("href"))
p = LayLink()
p.feed('<p>Xem <A HREF="/menu">menu</A> và '
"<a href='/dat-ban'>đặt bàn<br><a name=\"cuoi\">")
print(p.cac_link)KẾT QUẢ
['/menu', '/dat-ban', None]HREF viết hoa vẫn được đọc, vì HTMLParser đổi tên thẻ và tên thuộc tính về chữ thường. Thẻ <a name="cuoi"> không có href, nên .get("href") cho None. Giới hạn: HTMLParser không dựng cây và không chạy JavaScript, trang tạo nội dung bằng JavaScript thì phần đó không có trong HTML tải về.
Chữ ký bằng khóa bí mật: hmac
Một hệ thống thanh toán gửi về "đơn 42: 64000". Làm sao biết không ai sửa số tiền trên đường đi? Hai bên giữ chung một khóa bí mật. Bên gửi tính hmac.new(khoa, noi_dung, hashlib.sha256).hexdigest() và gửi kèm, bên nhận tính lại và so. Ai không có khóa thì không tạo được chữ ký đúng cho nội dung đã sửa.
import hashlib, hmac
khoa = b"bi-mat"
def ky(noi_dung):
return hmac.new(khoa, noi_dung, hashlib.sha256).hexdigest()
chu_ky = ky(b"don 42: 64000")
print(chu_ky[:16])
print(hmac.compare_digest(chu_ky, ky(b"don 42: 64000")))
print(hmac.compare_digest(chu_ky, ky(b"don 42: 46000")))KẾT QUẢ
c469d635c38c1e06
True
Falsecompare_digest() so hai chữ ký mất cùng một khoảng thời gian dù khác ở ký tự nào, nên kẻ gian không đoán dần được chữ ký. == thì dừng ngay ở ký tự khác đầu tiên. Giới hạn: HMAC chỉ chứng minh nội dung không bị sửa, không giấu nội dung, ai đứng giữa vẫn đọc được "đơn 42".
Kiểu file và hộp thư: mimetypes, mailbox, binascii
mimetypes.guess_type(ten_file) đoán kiểu MIME theo đuôi file, thứ mà header Content-Type của web và email cần, còn guess_extension() đi chiều ngược lại. mailbox đọc ghi hộp thư lưu trên đĩa như file .mbox, mỗi thư là một EmailMessage của module email. binascii đổi bytes sang chuỗi hệ 16 và tính mã kiểm tra CRC32.
import mailbox, email.message, mimetypes
hop = mailbox.mbox("dat-ban.mbox")
for khach in ["Lan", "Minh"]:
thu = email.message.EmailMessage()
thu["Subject"] = f"Dat ban: {khach}"
thu.set_content("12 nguoi, 19 gio")
hop.add(thu)
hop.flush()
print(len(hop), [t["Subject"] for t in hop])
hop.close()
print(mimetypes.guess_extension("image/png"))KẾT QUẢ
2 ['Dat ban: Lan', 'Dat ban: Minh']
.pngGiới hạn: mimetypes còn đọc thêm bảng kiểu file của hệ điều hành, nên một đuôi lạ có thể cho kết quả khác nhau giữa các máy, và đuôi không có trong bảng nào thì cho (None, None).
Ứng dụng web và gọi hàm từ xa: wsgiref, xmlrpc
WSGI là chuẩn chung giữa server web và ứng dụng Python, Flask và Django đều theo nó. Một ứng dụng WSGI chỉ là một hàm nhận environ (dict mô tả yêu cầu) và start_response, trả về list các bytes. wsgiref có server mẫu và các hàm tiện ích, như setup_testing_defaults() điền sẵn một environ để thử ứng dụng mà không cần mạng:
from wsgiref.util import setup_testing_defaults
def ung_dung(environ, start_response):
start_response("200 OK", [("Content-Type", "text/plain")])
return [f"Menu cho {environ['PATH_INFO']}".encode()]
moi_truong = {"PATH_INFO": "/hue"}
setup_testing_defaults(moi_truong)
trang_thai = []
than = ung_dung(moi_truong, lambda tt, dau: trang_thai.append(tt))
print(trang_thai, than, moi_truong["REQUEST_METHOD"])KẾT QUẢ
['200 OK'] [b'Menu cho /hue'] GETxmlrpc.client.ServerProxy(url) gọi hàm trên một máy khác như gọi hàm thường, mỗi lời gọi gói thành một yêu cầu XML như dòng cuối của đoạn in lại bảng tra nhanh. Giới hạn: wsgiref.simple_server chỉ hợp để thử trên máy mình, chạy thật thì dùng server như gunicorn.
Các module cần mạng thật: ssl, http.server, ftplib, imaplib, poplib, webbrowser
Các module này cần kết nối thật nên bị chặn trên trang. ssl bọc một socket thành kết nối TLS, như HTTPS: ssl.create_default_context() tạo cấu hình an toàn, kiểm chứng chỉ và tên máy chủ, rồi ctx.wrap_socket(sock, server_hostname="aidev.edu.vn") bọc socket của bài socket. http.server phục vụ file của một thư mục qua HTTP, ftplib chép file qua FTP, imaplib và poplib đọc thư từ máy chủ, webbrowser.open(url) mở trình duyệt mặc định. Đoạn sau chạy trên máy với Python 3.14, không cần mạng:
import ssl
ctx = ssl.create_default_context()
print(ctx.check_hostname, ctx.verify_mode == ssl.CERT_REQUIRED)KẾT QUẢ
True TrueChạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Đừng tắt hai kiểm tra này, kể cả để chữa lỗi chứng chỉ: không kiểm thì ai đứng giữa cũng giả được máy chủ. socketserver, khung viết server trên socket, có ở bài socket.
Kiểm tra nhanh
Sau
import html,html.escape('<a href="x">')trả về gì?'<a href="x">''<a href="x">''<a href="x">'
Với lớp
LayLinkcủa trang, đọc HTML nào cho['/menu']?'<A HREF="/menu">menu</A>'"<a href='/menu'>menu"'<link href="/menu">''<a name="menu">menu</a>'
Lời gọi nào chạy được mà không báo lỗi, sau
import hashlib, hmac?hmac.new(b"k", b"don", hashlib.sha256)hmac.new("k".encode(), "don".encode(), hashlib.sha256)hmac.new("k", b"don", hashlib.sha256)
Bài tập
Viết hàm lấy link và ký đơn hàng
Viết thân hai hàm cho trang đặt món của quán, mỗi hàm cần đúng một module của trang, bạn tự chọn:
lay_link(trang_html): trả về list giá trịhrefcủa mọi thẻatrong chuỗitrang_html, theo thứ tự xuất hiện. Thẻakhông cóhrefthì bỏ qua, thẻ khácacũng bỏ qua.ky_don(khoa, noi_dung):khoavànoi_dunglà chuỗi. Trả về chữ ký HMAC-SHA256 dạng hệ 16 củanoi_dungvớikhoa, cả hai mã hóa UTF-8.
Trả về: lay_link trả về một list, ky_don trả về một str.
import hashlib
import hmac
from html.parser import HTMLParser
def lay_link(trang_html):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng này
def ky_don(khoa, noi_dung):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
socket,ssl,http.server,ftplib,imaplib,poplib,webbrowsercần mạng thật nên bị chặn trên trang.html.escape()trước khi chèn chữ người dùng vào HTML;HTMLParserđọc HTML thiếu thẻ đóng.hmac.new(khoa, noi_dung, hashlib.sha256)ký bằng khóa bí mật, khóa và nội dung là bytes; so bằngcompare_digest().mimetypes.guess_type()đoán kiểu MIME theo đuôi file,mailboxđọc ghi hộp thư.mbox.Ứng dụng WSGI là một hàm nhận
environvàstart_response, thử được bằngwsgiref.util.
Câu hỏi thường gặp
Module http.server trong Python dùng để làm gì?
http.server phục vụ các file của một thư mục qua HTTP, hợp để xem thử một trang web tĩnh trên máy mình. Mở terminal ở thư mục đó, gõ python -m http.server 8000 (macOS/Linux: python3 -m http.server 8000), rồi mở http://localhost:8000 trong trình duyệt. Nó không kiểm tra bảo mật, tài liệu Python khuyên không dùng làm server thật.
Module socket, ssl và http trong Python liên quan với nhau thế nào?
Chúng là các tầng chồng lên nhau: socket mở kết nối TCP, ssl bọc kết nối đó thành TLS, còn http.client gửi yêu cầu HTTP trên kết nối. urllib.request và requests gói cả ba thành một lời gọi. Tầng dưới cùng có ở bài socket.
Thư viện mạng Python có module nào gọi API web gọn nhất?
Trong thư viện chuẩn là urllib.request.urlopen(), còn gói ngoài phổ biến nhất là requests, cài bằng python -m pip install requests (macOS/Linux: python3 -m pip install requests). requests tự đọc JSON, tự mã hóa tham số và báo lỗi rõ hơn. Cách gọi từng bước có ở bài urllib.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.