for else và while else trong Python: nhánh else của vòng lặp
Bài 7/13 · Chương 5
Vòng lặp
- 7 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Vòng lặp for else trong Python là một vòng for có thêm nhánh else, và nhánh này chỉ chạy khi vòng lặp đi hết dãy mà không gặp break. Bạn dùng nó cho bài toán tìm kiếm: lục hóa đơn tìm một món, thấy thì dừng, đi hết mà không thấy thì báo "không có".
Cần biết trước: break và continue và vòng lặp while.
Nhánh else của vòng lặp for
Quản lý hỏi bàn này có gọi ly nào trên 50.000 đ không. Phần "có" nằm trong vòng lặp, kèm break; phần "không" đặt ở nhánh else của vòng lặp.
hoa_don = [29000, 32000, 45000]
for gia in hoa_don:
if gia > 50000:
print("Tìm thấy:", gia)
break
else:
print("Không tìm thấy")KẾT QUẢ
Không tìm thấyDòng else: thụt ngang với dòng for, không ngang với if. Không ly nào vượt 50.000 đ nên break không chạy lần nào. Vòng lặp đi hết ba ly, rồi Python chạy nhánh else. Có thể đọc else của vòng lặp là "nếu không bị break": nó trả lời câu hỏi vòng lặp kết thúc vì hết dãy hay vì bị cắt ngang.
Đổi 50000 thành 40000 rồi chạy lại: ly 45000 kích hoạt break, chương trình in Tìm thấy: 45000 và nhánh else bị bỏ qua.
Nhánh else khi tìm thấy và chỗ đặt else
Một nhóm sáu khách cần một bàn đủ ghế. Danh sách ghi số ghế của từng bàn còn trống, và bàn đầu tiên đủ chỗ được chọn.
so_ghe = [2, 4, 6, 4]
so_khach = 6
for ghe in so_ghe:
if ghe >= so_khach:
print("Xếp vào bàn", ghe, "ghế")
break
else:
print("Không bàn nào đủ", so_khach, "ghế")KẾT QUẢ
Xếp vào bàn 6 ghếBàn sáu ghế làm break chạy, nên nhánh else bị bỏ qua. Vị trí thụt lề của else quyết định nó thuộc về vòng lặp hay thuộc về if, và hai cách đặt sai dưới đây đều không báo lỗi.
Cách đặt sai còn lại là bỏ hẳn else và viết dòng báo không thấy ngay sau vòng lặp.
Nhánh else của vòng lặp while
Vòng while nhận nhánh else theo cùng quy tắc: nhánh chạy khi điều kiện thành sai, và bị bỏ qua khi vòng lặp thoát bằng break. Một máy pha cà phê được thử khởi động tối đa ba lần trước khi gọi thợ.
lan_thanh_cong = 4
lan = 0
while lan < 3:
lan += 1
print("Thử lần", lan)
if lan == lan_thanh_cong:
print("Máy đã chạy")
break
else:
print("Hết lượt thử, gọi thợ sửa")KẾT QUẢ
Thử lần 1
Thử lần 2
Thử lần 3
Hết lượt thử, gọi thợ sửaỞ đây máy chỉ chạy được ở lần thứ tư, nên ba lượt thử đều hỏng, điều kiện lan < 3 thành sai và nhánh else báo gọi thợ. Nếu điều kiện sai ngay lần kiểm đầu, thân không chạy lượt nào nhưng nhánh else vẫn chạy, vì không có break nào xảy ra.
Đổi lan_thanh_cong = 4 thành lan_thanh_cong = 2 rồi chạy lại: chương trình in Máy đã chạy sau lần thử thứ hai và không gọi thợ.
Nhánh else khi có continue
continue chỉ bỏ phần còn lại của một lượt, vòng lặp vẫn đi tiếp tới hết dãy. Vì vậy continue không chặn nhánh else. Chạy từng bước để xem vòng lặp bỏ qua ly tặng rồi vẫn vào else.
for gia in [29000, 0, 32000]:
if gia == 0:
continue
print("Tính tiền", gia)
else:
print("Đã đọc hết hóa đơn")KẾT QUẢ
Tính tiền 29000
Tính tiền 32000
Đã đọc hết hóa đơnLượt thứ hai gặp continue nên không in gì, nhưng vòng lặp không kết thúc ở đó. Hết ba ly, vòng lặp kết thúc vì hết dãy, nên nhánh else chạy. Chỉ break mới làm else bị bỏ qua.
Kiểm tra nhanh
Vòng
for gia in [29000, 45000]:có thânif gia > 40000: breakvà một nhánhelsein"Không tìm thấy". Nhánhelsecó chạy không?- Có, vì vòng lặp đã xét hết hai ly
- Không, vì
breakđã chạy ở ly45000 - Python báo lỗi vì
forkhông cóelse
Trong ví dụ thụt
elsengang vớiif, với hóa đơn[29000, 45000, 32000], dòng "Không tìm thấy" được in mấy lần?- 0
- 3
- 1
Nhánh
elsecủa vòng lặp chạy trong những trường hợp nào?- Vòng
forđi hết dãy mà không gặpbreak - Vòng lặp kết thúc bằng
break - Vòng
whilecó điều kiện sai ngay lần kiểm đầu - Thân có
continuenhưng khôngbreaknào chạy
- Vòng
Viết
print("Không tìm thấy")ngay sau vòng lặp, thụt ngang dòngfor, không cóelse. Khi vòng lặp đã tìm thấy và chạybreak, dòng đó làm gì?- Vẫn in, vì
breakchỉ thoát vòng lặp - Bị bỏ qua, vì
breakdừng cả chương trình - Python báo lỗi vì thiếu
else
- Vẫn in, vì
Bài tập
Tìm ly tặng đầu tiên trong hóa đơn
Ly tặng được ghi giá 0. Với mỗi hóa đơn (đuôi _a hay _b), tìm ly tặng đầu tiên và cho biết:
ly_tang_a,ly_tang_b: thứ tự của ly tặng đầu tiên, đếm từ1; hóa đơn không có ly tặng thì là-1.thong_bao_a,thong_bao_b:"Có ly tặng"hoặc"Không có ly tặng".
Dùng vòng lặp for có break và nhánh else của vòng lặp.
hoa_don_a = [29000, 32000, 0, 35000, 0]
hoa_don_b = [45000, 32000, 29000]
ly_tang_a = 0
ly_tang_b = 0
thong_bao_a = ""
thong_bao_b = ""
# Viết code của bạn dưới dòng nàyTóm tắt
Nhánh
elsecủaforchạy khi vòng lặp đi hết dãy mà không gặpbreak.Nhánh
elsecủawhilechạy khi điều kiện thành sai, kể cả khi sai ngay từ lần kiểm đầu.breaklàm nhánhelsebị bỏ qua;continuethì không.elsecủa vòng lặp thụt ngang dòngforhaywhile; thụt ngangifthì nó thành nhánh củaif.Dòng báo không thấy viết sau vòng lặp mà không có
elsesẽ chạy cả khi đã tìm thấy.
Câu hỏi thường gặp
Nhánh else trong vòng lặp có giống else của if không?
Không. else của if chạy khi điều kiện sai, còn else của vòng lặp chạy khi vòng lặp kết thúc mà không có break. Hai thứ này dễ đọc nhầm, nên khi dùng for else, bạn có thể thêm comment # không có break cạnh dòng else:. Quy tắc của else trong if nằm ở bài câu lệnh if else.
Khi nào nên dùng while else trong Python?
Khi vòng while có hai cách kết thúc khác nghĩa: thoát sớm bằng break vì đã đạt mục tiêu, hoặc hết điều kiện vì đã dùng hết lượt. Thử lại có giới hạn số lần, như ví dụ máy pha cà phê, là trường hợp điển hình.
Không dùng for else thì viết bài toán tìm kiếm thế nào?
Dùng một biến True/False ghi lại "đã tìm thấy chưa", gán nó trong nhánh tìm thấy, rồi xét nó bằng if sau vòng lặp. Cách này dài hơn một chút nhưng quen mắt với người đọc; bài biến cờ dạy mẫu đó.
Câu lệnh try có else không?
Có, và nghĩa của nó khác else của vòng lặp: nhánh đó chạy khi khối try không ném lỗi. Bài try, else và finally dạy cách dùng.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.