Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Vòng lặp while trong Python (while loop) và while True

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 6/13 · Chương 5

Vòng lặp

  • 7 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Vòng lặp while trong Python chạy lại thân vòng lặp chừng nào điều kiện của nó còn đúng, và dừng ở lần kiểm đầu tiên điều kiện thành sai. Bạn dùng while khi biết lúc nào phải dừng nhưng chưa biết sẽ lặp bao nhiêu lượt, chẳng hạn để dành tiền từng tuần cho tới khi đủ mua một bình pha cà phê.

Cần biết trước: vòng lặp for, toán tử so sánh và break và continue.

Lặp khi điều kiện còn đúng

Trần Thu Hà muốn mua một bình pha cà phê giá 1.000.000 đ và mỗi tuần để dành 150.000 đ. Hà chưa biết mất bao nhiêu tuần, chỉ biết khi nào thì đủ.

python
gia_binh = 1000000
tiet_kiem = 0
so_tuan = 0
while tiet_kiem < gia_binh:
    tiet_kiem += 150000
    so_tuan += 1
print(so_tuan, "tuần, để dành được", tiet_kiem)

KẾT QUẢ

7 tuần, để dành được 1050000

Dòng while có dạng while <điều kiện>:. Trước mỗi lượt, Python hỏi điều kiện: đúng thì chạy thân một lượt rồi quay lại hỏi tiếp, sai thì bỏ qua thân và chạy dòng sau vòng lặp. Sau tuần thứ bảy, tiet_kiem là 1050000, không còn nhỏ hơn giá bình, nên vòng lặp dừng. for đi qua một dãy biết trước, còn while chỉ cần một điều kiện dừng.

Đổi 150000 thành 200000 rồi chạy lại: Hà để dành đủ sớm hơn hai tuần, kết quả in 5 tuần.

Mỗi lượt phải tiến tới điểm dừng

Bình chứa 900 ml cà phê, mỗi ly rót 180 ml. Vòng lặp rót tiếp chừng nào bình còn đủ một ly.

python
ca_phe_ml = 900
so_ly = 0
while ca_phe_ml >= 180:
    ca_phe_ml -= 180
    so_ly += 1
print(so_ly, "ly, còn", ca_phe_ml, "ml")

KẾT QUẢ

5 ly, còn 0 ml

Dòng ca_phe_ml -= 180 là dòng đưa điều kiện tới chỗ sai: mỗi lượt bình vơi đi, nên sớm hay muộn ca_phe_ml >= 180 thành sai. Thiếu dòng đó, ca_phe_ml mãi là 900, điều kiện mãi đúng và vòng lặp không bao giờ dừng: đó là vòng lặp vô hạn (infinite loop). Chương trình khi ấy treo, hoặc in mãi không dứt. Khi chạy file trong terminal, bạn bấm Ctrl+C để dừng. Python in thông báo lỗi kết thúc bằng dòng KeyboardInterrupt, tên của sự kiện người dùng ngắt chương trình. Trang KeyboardInterrupt nói thêm về nó.

Vòng lặp while True và break

Có lúc điều kiện dừng nằm giữa thân vòng lặp chứ không ở đầu. Khi đó bạn viết while True, một vòng lặp vô hạn có chủ đích, và thoát bằng break. Ví dụ dưới là trò đoán số bí mật từ 1 tới 100, trong đó máy tự đoán bằng cách chọn số giữa khoảng còn lại.

python
bi_mat = 37
thap = 1
cao = 100
so_lan = 0
while True:
    doan = (thap + cao) // 2
    so_lan += 1
    if doan == bi_mat:
        break
    if doan < bi_mat:
        thap = doan + 1
    else:
        cao = doan - 1
print("Đoán đúng", doan, "sau", so_lan, "lần")

KẾT QUẢ

Đoán đúng 37 sau 3 lần

Lần đầu đoán 50, quá cao nên khoảng còn 1 tới 49. Lần hai đoán 25, quá thấp nên còn 26 tới 49. Lần ba trúng 37 và break kết thúc vòng lặp. Với while True, bạn phải chỉ ra được một break chắc chắn chạy tới. Kiểu vòng lặp này hay dùng để hỏi người dùng nhập lại cho tới khi hợp lệ, và bài try except dạy cách bắt lỗi nhập trong vòng lặp đó.

Chọn for hay while

Việc for với range() làm được thì while cũng làm được, chỉ là bạn phải tự giữ biến đếm. Chạy từng bước để xem ly_con giảm dần tới khi điều kiện sai.

python
ly_con = 3
while ly_con > 0:
    print("Còn", ly_con, "ly bạc xỉu")
    ly_con -= 1
print("Hết bạc xỉu")

KẾT QUẢ

Còn 3 ly bạc xỉu
Còn 2 ly bạc xỉu
Còn 1 ly bạc xỉu
Hết bạc xỉu

Ba dòng tạo, kiểm và giảm ly_con chính là việc mà for ly_con in range(3, 0, -1): tự làm trong một dòng. Vì vậy khi đã biết trước dãy cần đi qua, for gọn và khó sai hơn. Còn while dành cho lúc chỉ biết điều kiện dừng. Vòng while có thể không chạy lượt nào: bắt đầu với ly_con = 0 thì điều kiện sai ngay lần kiểm đầu và chỉ dòng cuối được in.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau so = 1 và while so < 20: so *= 3, biến so bằng bao nhiêu?

    • 9
    • 27
    • 81
  2. Trong ví dụ rót cà phê 900 ml, nếu điều kiện là ca_phe_ml > 180 thì rót được mấy ly?

    • 4
    • 5
    • 6
  3. Giả sử mỗi dòng while dưới đây đều có thân. Những dòng nào làm Python báo lỗi cú pháp?

    • while luot = 3:
    • while luot == 3:
    • while luot < 3
    • while True:
  4. Bạn chạy trong terminal một vòng while True: có thân ca_phe_ml -= 180 và so_ly += 1, với ca_phe_ml = 900. Những câu nào đúng?

    • Thêm if ca_phe_ml < 180: break ở đầu thân thì vòng lặp dừng sau ly thứ năm
    • Thêm if ca_phe_ml < 180: continue ở đầu thân cũng làm vòng lặp dừng
    • Không thêm break nào thì vòng lặp chạy mãi, và bạn dừng nó bằng Ctrl+C
    • Không có break, Python tự dừng vòng lặp sau một lúc và báo lỗi
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Rót cà phê từ hai bình

Mỗi ly rót đúng 150 ml. Bình A chứa binh_a ml, bình B chứa binh_b ml. Với mỗi bình (đuôi _a hay _b), rót từng ly chừng nào bình còn đủ một ly, rồi cho biết:

  • so_ly_a, so_ly_b: số ly rót được.

  • con_lai_a, con_lai_b: số ml còn lại trong bình.

Dùng vòng lặp while. Không dùng for, không dùng phép /, // hay %.

python
binh_a = 900
binh_b = 1100
so_ly_a = 0
so_ly_b = 0
con_lai_a = 0
con_lai_b = 0
# Viết code của bạn dưới dòng này

Tóm tắt

  • while <điều kiện>: kiểm điều kiện trước mỗi lượt và dừng khi điều kiện sai.

  • Thân vòng lặp phải có dòng đưa điều kiện tới chỗ sai, không thì vòng lặp chạy vô hạn.

  • while True chỉ dừng bằng một break chắc chắn chạy tới.

  • Ctrl+C dừng chương trình đang treo trong terminal, Python in KeyboardInterrupt.

  • Điều kiện dùng == để so sánh; một dấu = trong điều kiện là lỗi cú pháp.

Câu hỏi thường gặp

Vòng lặp while (while loop) khác vòng lặp for ở đâu?

for đi qua một dãy có sẵn và tự dừng khi hết phần tử. while không có dãy nào, chỉ có điều kiện, và bạn tự lo việc cập nhật để điều kiện thành sai. Biết trước dãy thì dùng vòng lặp for, chỉ biết lúc dừng thì dùng while.

Viết while True trong Python có phải là lỗi không?

Không, đó là cách viết hợp lệ cho vòng lặp mà điểm dừng nằm giữa thân. Nó chỉ thành lỗi khi không có break nào chạy tới. Trước khi chạy, hãy chỉ ra được nhánh nào dẫn tới break và vì sao chắc chắn sẽ vào nhánh đó.

Vòng while có nhánh else không?

Có. Giống for, vòng while nhận một nhánh else chạy khi vòng lặp kết thúc mà không gặp break. Bài for else và while else ngay sau bài này dạy nhánh đó.

Lỡ chạy vòng lặp vô hạn trong Jupyter hay Colab thì dừng thế nào?

Bấm nút dừng (interrupt) của ô đang chạy. Jupyter còn có mục Interrupt trong menu Kernel, Colab có mục Interrupt execution trong menu Runtime. Cả hai ngắt chương trình giống Ctrl+C trong terminal, nên Python cũng dừng với KeyboardInterrupt. Xem thêm bài Jupyter Notebook.

Chủ đề

vòng lặp while trong python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập