hashlib, secrets, uuid, base64 trong Python: băm, mã an toàn
Bài 25/25 · Chương 19
Thư viện chuẩn thường dùng
- 8 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Module uuid trong Python tạo mã định danh 128 bit gần như không bao giờ trùng. Ba module đi cùng nó trong bài: hashlib băm dữ liệu thành một dấu vân tay cố định, secrets sinh mã ngẫu nhiên không đoán được, base64 đổi bytes thành chữ in được. Bạn dùng chúng khi kiểm một file tải về còn nguyên vẹn, sinh mã khôi phục tài khoản, đặt mã cho một đơn hàng mới hay gửi bytes qua một nơi chỉ nhận chữ.
Cần biết trước: bytes và bytearray, bytes và UTF-8 và module random.
Băm dữ liệu bằng hashlib
Bạn tải một file báo cáo về và cần biết nó có bị sửa trên đường đi không. Hàm băm (hash) biến dữ liệu dài bao nhiêu cũng được thành một dãy byte cố định độ dài, như dấu vân tay: cùng dữ liệu luôn ra cùng dấu, đổi một byte là ra dấu khác hẳn. hashlib.sha256() dùng thuật toán SHA-256 cho 32 byte:
import hashlib
noi_dung = "DH1024,3,96000".encode("utf-8")
bam = hashlib.sha256(noi_dung)
print(bam.hexdigest())
print(len(bam.hexdigest()), len(bam.digest()))
print(hashlib.sha256(b"DH1024,3,96001").hexdigest()[:16])
tung_phan = hashlib.sha256()
tung_phan.update(b"DH1024,")
tung_phan.update(b"3,96000")
print(tung_phan.hexdigest() == bam.hexdigest())KẾT QUẢ
2f38908a28907dc34d8e384d4a39e6a0535c08efb2a5402ebb8c79dc4a7527eb
64 32
2ace74366d61eaa5
Truedigest() trả về 32 byte, hexdigest() trả về chuỗi 64 chữ số thập lục phân của chúng, dạng thường in trên trang tải file. Đổi số cuối từ 0 thành 1 cho ra dấu không giống chút nào. update() nạp dữ liệu từng phần, nên file lớn được băm theo từng khối đọc bằng rb mà kết quả không đổi. Từ dấu băm không lấy lại được dữ liệu gốc, chỉ đoán thử được, nên dữ liệu ngắn dễ đoán vẫn lộ. Hàm hash() dựng sẵn là chuyện khác: nó phục vụ dict và set, bài bảng băm nói kỹ.
Sinh mã bí mật bằng secrets
Mã khôi phục tài khoản hay mã mời phải không ai đoán được. Module random không hợp việc này: nó sinh số giả ngẫu nhiên từ một trạng thái, và ai biết trạng thái đó là đoán lại được cả dãy.
secrets.token_hex(n) cho n byte ngẫu nhiên viết thành 2n chữ số thập lục phân. token_urlsafe(n) viết n byte bằng các ký tự đặt được vào URL. choice() và randbelow() là bản an toàn của random.choice() và random.randrange(). Khối dưới không in mã ra, chỉ kiểm hình dạng của nó, nên kết quả giống nhau ở mọi lần chạy:
import secrets
ma = secrets.token_hex(8)
print(len(ma), int(ma, 16) >= 0)
print(len(secrets.token_urlsafe(16)), len(secrets.token_bytes(16)))
print(secrets.randbelow(6) in [0, 1, 2, 3, 4, 5])
thanh_pho = ["Huế", "Đà Lạt", "Hà Nội"]
print(secrets.choice(thanh_pho) in thanh_pho)
print(ma == secrets.token_hex(8))KẾT QUẢ
16 True
22 16
True
True
Falseint(ma, 16) của bài số nguyên đọc được chuỗi đó, nên nó toàn chữ số thập lục phân. Dòng cuối là False vì hai lần gọi gần như không thể ra cùng một mã: có 2 mũ 64 khả năng.
Mã định danh duy nhất bằng uuid
Hai chi nhánh Huế và Đà Lạt cùng tạo đơn mới lúc mất mạng: đánh số DH1024, DH1025 thì hai bên dễ trùng. UUID là một số 128 bit viết thành 36 ký tự. uuid.uuid4() lấy 122 trong 128 bit từ byte ngẫu nhiên, 6 bit còn lại ghi phiên bản và biến thể, nên hai máy tạo UUID mà không cần hỏi nhau vẫn gần như chắc chắn không trùng. Mỗi lần chạy ra mã khác, nên khối dưới không có nút Chạy. Kết quả là của một lần chạy bằng Python 3.14, dùng chung cho secrets:
import secrets
import uuid
print(secrets.token_hex(8))
print(secrets.token_urlsafe(16))
print(uuid.uuid4())KẾT QUẢ
ed0db19d3f539a28
y5Iw7EQG27gUDn-sgpcHyQ
5ad9f336-977b-4ed6-9dfc-5349e4b12ce2Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Chữ số 4 đầu nhóm thứ ba là phiên bản của UUID. Khi cần cùng một mã cho cùng một thứ ở mọi lần chạy, uuid.uuid5() băm một tên trong một không gian tên cố định:
import uuid
ma = uuid.uuid4()
print(type(ma).__name__, ma.version, len(str(ma)), len(ma.hex))
print(ma == uuid.uuid4())
url = "https://example.com/don/DH1024"
print(uuid.uuid5(uuid.NAMESPACE_URL, url))
print(uuid.uuid5(uuid.NAMESPACE_URL, url).version)
print(uuid.UUID("12345678-1234-5678-1234-567812345678").hex)KẾT QUẢ
UUID 4 36 32
False
0cc9697d-ddc4-55cd-bc54-426b26e84316
5
12345678123456781234567812345678uuid4() trả về một đối tượng UUID. str() cho dạng 36 ký tự có gạch nối, .hex cho 32 chữ số liền. uuid.UUID(chuỗi) đọc ngược một UUID đã lưu dạng chuỗi. Đổi DH1024" thành DH1025" rồi chạy lại: dòng thứ ba thành bcc414a5-a209-5908-8d83-6bd883434391, khác hẳn mã của DH1024 dù tên chỉ khác một ký tự.
Đổi bytes thành chữ bằng base64
Một số nơi chỉ nhận chữ: tiêu đề email, một trường JSON, một tham số URL. Base64 viết mỗi 3 byte thành 4 ký tự lấy từ 64 ký tự an toàn (chữ cái, chữ số, +, /), thêm = ở cuối khi thiếu byte:
import base64
du_lieu = "DH1024|Huế".encode("utf-8")
ma = base64.b64encode(du_lieu)
print(ma, len(du_lieu), len(ma))
print(base64.b64decode(ma).decode("utf-8"))
la = b"\xfb\xff"
print(base64.b64encode(la), base64.urlsafe_b64encode(la))
print(ma.decode("ascii"))KẾT QUẢ
b'REgxMDI0fEh14bq/' 12 16
DH1024|Huế
b'+/8=' b'-_8='
REgxMDI0fEh14bq/b64encode() nhận bytes và trả về bytes, nên muốn có chuỗi thì decode("ascii") thêm một bước. 12 byte cho đúng 16 ký tự. Trong URL, + và / có nghĩa riêng, nên urlsafe_b64encode() đổi chúng thành - và _.
Kiểm tra nhanh
Sau
import hashlib,len(hashlib.sha256(b"DH1024").hexdigest())trả về gì?64326
Những câu nào đúng?
secrets.token_hex(8)cho một chuỗi 8 ký tự- Sau cùng một
random.seed(2026),random.choices()cho lại đúng mã cũ, nên không hợp để sinh mã bí mật - Hai lần gọi
uuid.uuid4()gần như chắc chắn cho hai mã khác nhau uuid.uuid5()với cùng không gian tên và cùng tên luôn cho cùng một UUID
Sau
import base64,base64.b64decode(b"REgxMDI0fDk2MDAw")trả về gì?- Báo lỗi
ValueError 'DH1024|96000'b'DH1024|96000'
- Báo lỗi
Với
import hashlib,hashlib.sha256("DH1024")báo lỗi gì?- Báo lỗi
ValueError - Báo lỗi
TypeError - Báo lỗi
UnicodeEncodeError
- Báo lỗi
Bài tập
Tạo mã ngắn cho đơn hàng
Trang theo dõi đơn cần một mã ngắn, cố định cho mỗi mã đơn để đặt vào URL. Viết thân hàm ma_ngan(ma_don):
Băm
ma_don(mã hóa UTF-8) bằnghashlib.sha256(), lấy 6 byte đầu củadigest().Viết 6 byte đó bằng
base64.urlsafe_b64encode()rồi đổi sang chuỗi.
6 byte cho đúng 8 ký tự, không có dấu =. Cùng ma_don thì luôn ra cùng mã.
Ví dụ: ma_ngan("DH1024") trả về "72I-vx1d".
Trả về: mã 8 ký tự, một str.
import base64
import hashlib
def ma_ngan(ma_don):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
hashlib.sha256(bytes)cho dấu băm cố định:digest()32 byte,hexdigest()64 chữ số. Chuỗi phảiencode()trước.update()băm dữ liệu từng phần mà kết quả không đổi, còn đổi một byte là dấu băm khác hẳn.secrets.token_hex(),token_urlsafe(),choice()sinh mã không đoán được, cònrandomcó hạt giống thì lặp lại được.uuid.uuid4()cho UUID ngẫu nhiên 36 ký tự,uuid.uuid5()cho cùng UUID với cùng tên.base64.b64encode()vàb64decode()đổi bytes sang chữ và ngược lại, không có khóa nên không giấu được gì.
Câu hỏi thường gặp
Lưu mật khẩu bằng hashlib sha256 có an toàn không?
Không đủ. SHA-256 rất nhanh, nên kẻ có bản sao dữ liệu thử được hàng tỷ mật khẩu mỗi giây. Mật khẩu cần hàm băm chậm có muối như hashlib.scrypt() hay hashlib.pbkdf2_hmac(), với muối là vài byte ngẫu nhiên từ secrets.token_bytes(16) lưu cạnh dấu băm. Hai hàm này cần OpenSSL: chạy được trên máy bạn, còn trình chạy trên trang không có chúng.
Dùng base64 trong Python có phải là mã hóa không?
Base64 chỉ đổi cách viết của bytes thành chữ, ai có chuỗi cũng giải ra được, như khung bẫy ở trên cho thấy. Nó hợp với việc gửi một file ảnh qua JSON hay email. Thư viện chuẩn không có hàm mã hóa một chuỗi hay file bằng khóa (ssl chỉ mã hóa kết nối mạng). Cần giữ kín dữ liệu thì dùng một thư viện mã hóa đã được kiểm chứng, cài thêm, đừng tự chế. Bảng tra thư viện chuẩn về mạng và bảo mật có hmac để kiểm dữ liệu không bị sửa nhờ một khóa bí mật.
Module secrets trong Python khác random ở đâu?
random sinh số giả ngẫu nhiên lặp lại được, hợp với trò chơi, mô phỏng, chia nhóm, như bài module random dạy. secrets lấy số từ nguồn ngẫu nhiên của hệ điều hành, không có hạt giống, nên dùng cho mã khôi phục, mã mời, mã phiên đăng nhập.
Nên dùng phiên bản UUID nào trong Python?
Thường dùng uuid4() khi chỉ cần một mã không trùng, và uuid5() khi cần cùng mã cho cùng tên. Python 3.14 thêm uuid.uuid7(), UUID bắt đầu bằng thời điểm tạo nên xếp theo thứ tự thời gian, hợp làm khóa trong cơ sở dữ liệu. Phiên bản 3.12 và 3.13 chưa có hàm này.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.