Ngoại lệ dựng sẵn trong Python (built-in exceptions)
Bài 17/17 · Chương 26
Tra cứu ngôn ngữ
- 8 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 11
Ngoại lệ dựng sẵn trong Python (built-in exceptions) là các lớp lỗi có sẵn như KeyError, TypeError, ZeroDivisionError, xếp thành một cây kế thừa có gốc là BaseException. Một nhánh except ghi lớp cha bắt được mọi lớp con của nó, nên biết lỗi nào là con của lỗi nào giúp bạn bắt đúng chỗ. Bạn tra trang này để biết một lỗi nghĩa là gì, lớp cha của nó là gì và trang nào giải thích cách sửa.
Cần biết trước: ngoại lệ, bắt nhiều lỗi và lệnh raise.
Bảng tra nhanh: ngoại lệ dựng sẵn
Mỗi hàng có một biểu thức trong cột Cú pháp. Biểu thức gây lỗi thì cột Kết quả là dòng cuối của thông báo lỗi, như bạn thấy khi chạy. Lỗi mà một biểu thức ngắn không tạo ra được, hay lỗi phụ thuộc máy như không tìm thấy file, thì hàng hỏi issubclass(A, B): hàm dựng sẵn trả về True khi lớp A là con, cháu của lớp B.
Ngoại lệ | Khi nào gặp | Lớp cha | Trang liên quan | Cú pháp | Kết quả |
|---|---|---|---|---|---|
| dùng một tên chưa gán |
|
|
| |
| đọc biến cục bộ trước khi gán trong hàm |
|
|
| |
| phép tính không hợp với kiểu dữ liệu |
|
|
| |
| đúng kiểu nhưng giá trị không dùng được |
|
|
| |
| dãy byte không đọc được theo bảng mã |
|
|
| |
| chỉ số ngoài list, chuỗi |
|
|
| |
| khóa không có trong dict |
|
|
| |
| giá trị không có thuộc tính, phương thức đó |
|
|
| |
| chia cho 0 |
|
|
| |
| kết quả vượt giới hạn của kiểu |
|
|
| |
| không tìm thấy module để import |
|
|
| |
| mở file không có |
|
|
| |
| không có quyền đọc, ghi file |
| FileNotFoundError |
|
|
| code sai cú pháp, chưa chạy dòng nào |
|
|
| |
| thụt lề sai |
|
|
| |
| lỗi lúc chạy không thuộc nhóm nào khác |
|
|
| |
| hàm gọi lại chính nó quá sâu |
|
|
| |
| phương thức chưa được viết |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
| điều kiện của |
|
|
| |
| máy hết bộ nhớ |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
| người dùng bấm Ctrl+C |
|
|
| |
| gọi |
|
|
| |
| gom nhiều lỗi cùng lúc |
|
|
| |
| cha của mọi lỗi thường |
|
|
|
__import__("tên") là dạng hàm của lệnh import, dùng ở đây để hàng của bảng là một biểu thức. Chạy đoạn sau để kiểm tra vài quan hệ cha con của bảng:
print(issubclass(KeyError, LookupError))
print(issubclass(OverflowError, ArithmeticError))
print(issubclass(UnboundLocalError, NameError))
print(issubclass(RecursionError, RuntimeError))
print(issubclass(KeyboardInterrupt, Exception))
print(issubclass(SystemExit, Exception))
print(issubclass(Exception, BaseException))KẾT QUẢ
True
True
True
True
False
False
TrueĐổi KeyError, LookupError thành KeyError, IndexError rồi chạy lại: dòng đầu thành False, vì hai lớp này là anh em, cùng cha LookupError. Cách viết lớp lỗi riêng kế thừa từ Exception nằm ở bài ngoại lệ tự định nghĩa, bài mẹ của trang này.
Cây kế thừa: BaseException và Exception
Cây dưới đây rút gọn từ Python 3.14, bỏ các lớp cảnh báo (Warning) và vài lớp hiếm gặp. Các nhánh đã liệt kê giống nhau trên 3.12, 3.13 và 3.14. Mỗi lớp thụt vào là con của lớp ngay trên nó.
BaseExceptionSystemExit,KeyboardInterrupt,GeneratorExitBaseExceptionGroupExceptionArithmeticError:ZeroDivisionError,OverflowError,FloatingPointErrorLookupError:IndexError,KeyErrorImportError:ModuleNotFoundErrorNameError:UnboundLocalErrorOSError:FileNotFoundError,PermissionError,IsADirectoryError,FileExistsError,TimeoutError,ConnectionError…RuntimeError:RecursionError,NotImplementedErrorSyntaxError:IndentationError, rồiTabErrordướiIndentationErrorValueError:UnicodeError, rồiUnicodeDecodeError,UnicodeEncodeErrorTypeError,AttributeError,AssertionError,EOFError,MemoryError,StopIterationExceptionGroup, con của cảBaseExceptionGroupvàException
Khi một đoạn code có thể báo vài lỗi cùng nhánh, bạn bắt lớp cha một lần. except LookupError bắt cả chỉ số sai lẫn khóa sai:
try:
[29000, 32000][5]
except LookupError as e:
print(type(e).__name__, e)KẾT QUẢ
IndexError list index out of rangeGiới hạn: KeyboardInterrupt và SystemExit cố ý nằm ngoài Exception, để except Exception không chặn được Ctrl+C hay lệnh thoát chương trình.
Lỗi tính toán: ArithmeticError, OverflowError
ArithmeticError là cha của các lỗi tính toán. ZeroDivisionError là con hay gặp nhất. OverflowError xảy ra khi kết quả vượt giới hạn của kiểu, như đổi một số nguyên rất lớn sang float, hay đưa 200 vào array("b"), mảng số nguyên của module array chỉ chứa từ -128 tới 127. Bắt ArithmeticError một lần là đủ cho cả hai.
def chia_ty_le(tong, so_phan):
try:
return float(tong) / so_phan
except ArithmeticError as e:
return type(e).__name__
print(chia_ty_le(100, 0))
print(chia_ty_le(10 ** 400, 4))
print(chia_ty_le(100, 4))KẾT QUẢ
ZeroDivisionError
OverflowError
25.0Giới hạn: số nguyên int của Python không có giới hạn, nên 10 ** 400 tự nó không báo lỗi. Chỉ khi đổi sang float, kiểu có giới hạn, mới có OverflowError.
RuntimeError, MemoryError, SystemExit
RuntimeError là lỗi lúc chạy không thuộc nhóm nào khác. Người mới hay gặp nó khi thêm khóa vào dict trong lúc đang duyệt chính dict đó, hoặc khi gọi notify() của một threading.Condition, công cụ để các luồng chờ nhau, lúc chưa giữ khóa của nó. RecursionError và NotImplementedError là hai lớp con của nó.
gia = {"cà phê": 29000, "trà đào": 35000}
try:
for mon in gia:
gia[mon + " size L"] = gia[mon] + 6000
except RuntimeError as e:
print(type(e).__name__, "|", e)KẾT QUẢ
RuntimeError | dictionary changed size during iterationCách tránh lỗi này: duyệt một bản sao, for mon in list(gia):. MemoryError báo khi máy hết bộ nhớ và vẫn nằm dưới Exception. SystemExit do sys.exit() tạo ra, nằm thẳng dưới BaseException. Giới hạn: một chương trình gặp MemoryError thường không còn đủ bộ nhớ để xử lý tiếp, nên bắt nó hiếm khi giúp được gì.
Kiểm tra nhanh
Lệnh
print(issubclass(KeyboardInterrupt, Exception))in ra gì?TrueFalse- Báo lỗi
TypeError
Lệnh
print(float(10 ** 400))báo lỗi gì?- Báo lỗi
ValueError - Báo lỗi
OverflowError - Báo lỗi
ZeroDivisionError
- Báo lỗi
Nhánh
except LookupErrorbắt được những lỗi nào?KeyErrorValueErrorIndexErrorAttributeError
Những nhánh nào bắt được
SystemExitdosys.exit()tạo ra?except Exception:except:except LookupError:except BaseException:
Bài tập
Phân loại lỗi cho nhật ký của quán
Nhật ký lỗi của quán cần ghi mỗi lỗi vào một nhóm. Viết hàm phan_loai(loi) nhận một đối tượng ngoại lệ và trả về tên nhóm theo lớp cha của nó:
"dừng chương trình"khiloikhông thuộcException, nhưKeyboardInterrupt,SystemExit."tra cứu"khiloithuộc nhánhLookupError."tính toán"khiloithuộc nhánhArithmeticError."khác"cho mọi lỗi còn lại.
Dùng isinstance() để hỏi lớp cha.
Trả về: tên nhóm, một str.
def phan_loai(loi):
passTóm tắt
Mọi ngoại lệ dựng sẵn là con, cháu của
BaseException; lỗi thường nằm dướiException.KeyboardInterruptvàSystemExitnằm ngoàiException, nênexcept Exceptionkhông chặn Ctrl+C haysys.exit().except LookupErrorbắt cảKeyErrorlẫnIndexError;except ArithmeticErrorbắtZeroDivisionErrorvàOverflowError.RuntimeErrorlà lỗi lúc chạy không thuộc nhóm nào khác, như sửa dict trong lúc duyệt nó.issubclass(A, B)cho biết lớpAcó nằm dưới lớpBtrong cây không.
Câu hỏi thường gặp
Các loại exception trong Python gồm những gì?
Python 3.14 có 56 lớp ngoại lệ có tên công khai trong builtins (3.12: 55, 3.13 thêm PythonFinalizationError), không kể lớp cảnh báo và hai tên khác của OSError, xếp thành cây ở mục cây kế thừa. Người mới chủ yếu gặp các lớp của bảng tra nhanh, và cột Trang liên quan dẫn tới bài giải thích từng lớp. Ý nghĩa của ngoại lệ và cách đọc thông báo lỗi nằm ở bài ngoại lệ.
Nên bắt Exception hay BaseException?
Gần như luôn là Exception, hoặc tốt hơn là đúng lớp lỗi bạn chờ. Bắt BaseException, hay viết except: trống, chặn cả Ctrl+C và sys.exit(), làm chương trình không dừng được. Cách xếp nhiều nhánh except từ lớp con tới lớp cha nằm ở bài bắt nhiều lỗi.
Khi nào nên tự tạo lớp lỗi riêng thay vì dùng lớp có sẵn?
Khi lỗi mang nghĩa riêng của chương trình, như hết vé hay mã giảm giá hết hạn, mà nơi gọi cần bắt riêng nó. Lớp mới kế thừa lớp có sẵn gần nghĩa nhất, như ValueError, để nhánh except ValueError cũ vẫn bắt được. Bài ngoại lệ tự định nghĩa hướng dẫn từng bước.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.