Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

None trong Python và phép thử đúng sai: if not, a or b

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 5/9 · Chương 4

Câu lệnh điều kiện

  • 6 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

None trong Python là giá trị dùng để nói "chưa có gì": chưa nhập, chưa tính, chưa tìm thấy. Bạn gặp nó mỗi khi chương trình cần phân biệt một giá trị còn trống với một giá trị thật, chẳng hạn phí giao hàng chưa được tính với phí giao hàng bằng 0 vì đơn được miễn phí.

Cần biết trước: kiểu bool và giá trị falsy, toán tử logic và câu lệnh if else.

None là gì

Khách vừa vào trang thanh toán và chưa nhập mã giảm giá. Biến giữ mã cần có một giá trị, nhưng chưa có mã nào để gán. Python dành riêng giá trị None cho chỗ trống như vậy:

python
ma_giam_gia = None
print(ma_giam_gia)
print(type(ma_giam_gia))
print(type(0), type(""))

KẾT QUẢ

None
<class 'NoneType'>
<class 'int'> <class 'str'>

None viết hoa chữ N, không có nháy, và là giá trị duy nhất của kiểu NoneType. Nó khác số 0 (một con số) và khác chuỗi rỗng "" (một chuỗi không có ký tự): ba giá trị thuộc ba kiểu khác nhau. Có thể hình dung None như ô trống trên phiếu, còn 0 là ô đã ghi số không. Bạn còn gặp None khi một hàm chạy xong mà không gửi kết quả nào về, điều bài return dạy kỹ.

Hỏi biến có đang là None không

Phí giao hàng có ba khả năng: chưa tính (None), miễn phí (0) và một số tiền. Trước khi cộng phí vào đơn, chương trình phải hỏi phí đã được tính chưa:

python
tong_don = 245000
phi_giao = None
if phi_giao is None:
    print("Chưa tính phí giao hàng")
else:
    print(f"Thanh toán: {tong_don + phi_giao:,} đ")

KẾT QUẢ

Chưa tính phí giao hàng

phi_giao is None đúng khi biến đang giữ chính None, còn phi_giao is not None là điều ngược lại. Hãy coi hai cụm này là cách viết cố định để hỏi về None, đọc là "là None" và "không phải None". Từ khóa is hỏi hai vế có phải cùng một giá trị trong bộ nhớ không; bài is và == giải thích vì sao so None bằng is thay cho ==.

Đổi phi_giao = None thành phi_giao = 30000 rồi chạy lại: chương trình in Thanh toán: 275,000 đ.

Phép thử đúng sai: if not x

Điều kiện của if không bắt buộc là một phép so sánh. Python đổi bất kỳ giá trị nào sang True hay False theo quy tắc của bài kiểu bool: 0, chuỗi rỗng và None là sai, còn số khác 0 và chuỗi có ký tự là đúng. Nhờ đó "tên còn trống" viết gọn thành not ten_khach:

python
ten_khach = ""
if not ten_khach:
    print("Bạn chưa nhập tên")
ghi_chu = "Giao giờ hành chính"
if ghi_chu:
    print(f"Ghi chú: {ghi_chu}")

KẾT QUẢ

Bạn chưa nhập tên
Ghi chú: Giao giờ hành chính

if ghi_chu: đọc là "nếu có ghi chú". Cách viết này bắt cùng lúc chuỗi rỗng lẫn None, nên hợp khi hai trường hợp đó có cùng ý nghĩa với bạn. List rỗng cũng là sai, nên if not danh_sach: hỏi "danh sách còn trống không".

Đặt giá trị mặc định bằng a or b

Khách không nhập tên thì lời chào dùng chữ "Khách". Toán tử or trả về một trong hai vế của nó: vế đầu nếu vế đầu đúng, ngược lại là vế sau. Điều đó biến a or b thành cách đặt giá trị mặc định trên một dòng:

python
ten_khach = ""
ten_hien = ten_khach or "Khách"
print(f"Xin chào {ten_hien}")
print("Thu Hà" or "Khách")

KẾT QUẢ

Xin chào Khách
Thu Hà

ten_khach là chuỗi rỗng, tức sai, nên or trả về "Khách". Ở dòng cuối, "Thu Hà" đúng nên or dừng ngay ở vế đầu. Đổi ten_khach = "" thành ten_khach = "Minh Tâm" rồi chạy lại: chương trình in Xin chào Minh Tâm.

Kiểm tra nhanh

  1. Với giam_nhap = 0, biến phan_tram_giam = giam_nhap or 10 bằng bao nhiêu?

    • 0
    • 10
    • True
  2. Với những giá trị nào của x thì if not x: chạy thân của nó?

    • ""
    • None
    • "0"
    • 0
  3. Với phi_giao = None, dòng nào khiến Python báo lỗi?

    • if phi_giao is None:
    • thanh_toan = 245000 + phi_giao
    • print(phi_giao)
  4. Muốn in "Chưa tính phí" khi phí chưa tính, nhưng không in khi phí là 0, điều kiện nào đúng?

    • phi_giao is None
    • not phi_giao
    • phi_giao is not None
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Đặt tên hiển thị và trạng thái phí giao

Hai đơn hàng có tên khách ten_1, ten_2 và phí giao phi_1, phi_2; phí là None khi chưa tính. Tính:

  • ten_hien_1, ten_hien_2: tên khách, hoặc "Khách" khi tên trống; lấy bằng or;

  • trang_thai_1, trang_thai_2: "Chưa tính phí" khi phí chưa tính, ngược lại "Đã tính phí"; hỏi bằng is None.

Không dùng ==.

python
ten_1 = ""
ten_2 = "Thu Hà"
phi_1 = None
phi_2 = 0
ten_hien_1 = ""
ten_hien_2 = ""
trang_thai_1 = ""
trang_thai_2 = ""
# Viết code của bạn dưới dòng này

Tóm tắt

  • None là giá trị duy nhất của kiểu NoneType, nghĩa là "chưa có gì"; nó khác 0 và khác chuỗi rỗng.

  • Hỏi về None bằng x is None hoặc x is not None.

  • Dùng biến đang là None trong phép tính thì Python báo TypeError.

  • if not x: chạy khi x là 0, chuỗi rỗng hay None; đừng dùng nó khi 0 có nghĩa riêng.

  • a or b trả về a nếu a đúng, ngược lại trả về b; hợp để đặt giá trị mặc định cho chuỗi.

Câu hỏi thường gặp

Kiểu None trong Python có giống null không?

Gần giống: None đóng vai của null trong JavaScript hay Java, nghĩa là chưa có giá trị. Khác ở chỗ None là một giá trị thật, có kiểu riêng là NoneType như mọi kiểu dữ liệu khác, và cả chương trình chỉ có đúng một giá trị None.

Vì sao không so với None bằng hai dấu bằng?

Cả hai thường cho cùng kết quả, nhưng is None hỏi đúng điều bạn muốn: biến có phải chính giá trị None không. == có thể bị một kiểu dữ liệu tự định nghĩa lại cách so sánh, điều bài is và == nói rõ hơn.

Khi nào hỏi riêng None, khi nào chỉ cần if x?

Tùy điều bạn hỏi. if x: loại cả 0, chuỗi rỗng và None, hợp với tên hay ghi chú. if x is not None: chỉ loại None, cần khi 0 hay chuỗi rỗng là giá trị hợp lệ, như phí giao hàng miễn phí. Khi chỉ cần chọn một trong hai giá trị theo điều kiện đó, bạn viết được trên một dòng bằng toán tử ba ngôi.

Chủ đề

none python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập