Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Module os trong Python: biến môi trường, thư mục hiện tại

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 19/25 · Chương 19

Thư viện chuẩn thường dùng

  • 7 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Module os trong Python là cầu nối giữa chương trình và hệ điều hành: nó cho bạn đọc biến môi trường, biết chương trình đang đứng ở thư mục nào, liệt kê file trong thư mục và ghép đường dẫn. Bạn cần nó khi chương trình bán hàng phải biết đang chạy thử hay chạy thật, hay phải tìm mọi ảnh sản phẩm trong thư mục kho.

Cần biết trước: dictionary, lệnh import, pathlib và xóa file, tạo thư mục.

Thư mục hiện tại: os.getcwd()

Mỗi chương trình đang chạy có một thư mục hiện tại (current working directory). Đường dẫn tương đối như "ghi-chu.txt" được tính từ thư mục đó. os.getcwd() cho biết nó là thư mục nào. Đường dẫn này khác nhau trên mỗi máy, nên khối dưới đây không có nút Chạy; kết quả là của một lần chạy trên Linux, trong thư mục /du-an/cua-hang:

python
import os

print(os.getcwd())

KẾT QUẢ

/du-an/cua-hang

Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.

Trên máy bạn, đó là đường dẫn của thư mục bạn đang đứng; Windows dùng dấu \, như C:\du-an\cua-hang. Trên trang này, mỗi lần bấm Chạy, Python đứng trong một thư mục mới và trống dưới /home/pyodide.

Liệt kê file: os.listdir()

os.listdir(thư_mục) trả về list tên các file và thư mục con bên trong. Không đưa đối số thì nó liệt kê thư mục hiện tại. Khối dưới đây tự tạo thư mục cua-hang với vài file bên trong để có cái mà liệt kê:

python
import os

os.makedirs("cua-hang/kho", exist_ok=True)
for ten in ["ca-phe.jpg", "gia.csv", "banh-mi.png"]:
    with open("cua-hang/" + ten, "w", encoding="utf-8") as f:
        f.write("x")
ds = os.listdir("cua-hang")
print(len(ds))
print(sorted(ds))

KẾT QUẢ

4
['banh-mi.png', 'ca-phe.jpg', 'gia.csv', 'kho']

Thứ tự tên mà os.listdir() trả về tùy hệ điều hành, không theo bảng chữ cái. Vì vậy khối trên in qua sorted(), hàm trả về một list mới đã xếp theo thứ tự, bài sắp xếp list giải thích kỹ. Kết quả gồm cả thư mục con kho, chỉ có tên chứ không có đường dẫn đầy đủ. Thêm "menu.pdf" vào list tên rồi chạy lại: dòng đầu là 5, và menu.pdf đứng sau cùng.

Đổi thư mục hiện tại: os.chdir()

os.chdir(thư_mục) chuyển thư mục hiện tại sang chỗ khác, giống lệnh cd trong terminal. Sau đó các đường dẫn tương đối tính từ chỗ mới:

python
import os

os.makedirs("kho", exist_ok=True)
os.chdir("kho")
print(os.path.basename(os.getcwd()))
with open("ton-kho.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
    f.write("Cà phê: 12")
print(os.listdir())
os.chdir("..")
print(os.path.exists("kho/ton-kho.txt"))

KẾT QUẢ

kho
['ton-kho.txt']
True

os.makedirs(..., exist_ok=True) tạo thư mục nếu chưa có, như bài xóa file, tạo thư mục. ".." là thư mục cha. File ton-kho.txt nằm trong kho, vì lúc ghi, thư mục hiện tại là kho; os.path.exists() ở phần sau kiểm tra đường dẫn có thật. Đổi thư mục giữa chương trình dễ làm rối các đường dẫn tương đối, nên với code mới, cách gọn hơn là ghép đường dẫn đầy đủ như phần sau.

Ghép và tách đường dẫn: os.path

os.path là phần của module os chuyên xử lý chuỗi đường dẫn. Bốn hàm hay dùng:

python
import os

duong_dan = os.path.join("kho", "anh", "ca-phe.jpg")
print(duong_dan)
print(os.path.basename(duong_dan))
print(os.path.splitext("ca-phe.jpg"))
print(os.path.splitext("bia.ban-sao.png"))
print(os.path.exists(duong_dan))

KẾT QUẢ

kho/anh/ca-phe.jpg
ca-phe.jpg
('ca-phe', '.jpg')
('bia.ban-sao', '.png')
False

os.path.join() ghép các phần bằng dấu phân cách của hệ điều hành: / trên Linux và macOS, \ trên Windows. basename() lấy phần cuối, tức tên file. splitext() tách đuôi file ra một tuple, chỉ lấy phần sau dấu chấm cuối cùng. exists() cho biết đường dẫn có thật không; ở đây trả về False vì chưa ai tạo file đó. Đổi "ca-phe.jpg" ở dòng print thứ ba thành "menu.PDF" rồi chạy lại: dòng đó in ('menu', '.PDF'), đuôi giữ nguyên chữ hoa.

Phần lớn việc này pathlib làm gọn hơn, với / để ghép và .suffix để lấy đuôi. Bạn vẫn gặp os.path thường xuyên trong code có sẵn, nên cần đọc được cả hai.

Biến môi trường: os.environ

Biến môi trường là các cặp tên và giá trị mà hệ điều hành đưa cho chương trình lúc nó khởi động, như chế độ chạy hay địa chỉ máy chủ. Nhờ đó cùng một file code chạy thử trên máy bạn và chạy thật trên máy chủ mà không phải sửa. os.environ giữ chúng, dùng như một dictionary:

python
import os

os.environ["CUAHANG_CHE_DO"] = "thu"
che_do = os.environ.get("CUAHANG_CHE_DO", "that")
dia_chi = os.environ.get("CUAHANG_MAY_CHU", "example.com")
print(che_do, dia_chi)

KẾT QUẢ

thu example.com

.get(tên, mặc_định) trả về giá trị mặc định khi biến chưa được đặt, giống dictionary. Gán vào os.environ chỉ có tác dụng trong chương trình đang chạy và các chương trình nó khởi động, không đổi gì trong terminal của bạn. Trên trang, biến bạn đặt còn giữ qua các lần bấm Chạy, cho tới khi tải lại trang hay trình chạy Python khởi động lại sau một lần chạy quá lâu.

Bình thường bạn đặt biến trong terminal trước khi chạy file. Trên Windows dùng PowerShell:

powershell
$env:CUAHANG_CHE_DO = "thu"
python cua_hang.py

Trên macOS và Linux dùng bash:

bash
export CUAHANG_CHE_DO=thu
python3 cua_hang.py

Biến đặt kiểu này chỉ sống trong cửa sổ terminal đó. Mở cửa sổ mới thì phải đặt lại.

Giá trị gán vào os.environ cũng phải là chuỗi: gán thẳng một số như 12 thì Python báo TypeError, nên hãy gán "12". Đọc ra thì bạn cũng nhận lại chuỗi.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau dòng import os, lệnh print(os.path.splitext("anh.ban-sao.png")) in ra gì?

    • ('anh.ban-sao', '.png')
    • ('anh', '.ban-sao.png')
    • ('anh.ban-sao', 'png')
  2. Biến CUAHANG_KHO chưa được đặt. Những dòng nào chạy không lỗi?

    • os.environ.get("CUAHANG_KHO")
    • os.environ["CUAHANG_KHO"]
    • os.environ.get("CUAHANG_KHO", "kho")
    • int(os.environ["CUAHANG_KHO"])
  3. Sau dòng import os và os.environ["CUAHANG_SO_BAN"] = "12", lệnh print(os.environ["CUAHANG_SO_BAN"] + "1") in ra gì?

    • 13
    • Báo lỗi TypeError
    • 121
  4. Trên Linux, thư mục hiện tại có thư mục kho và file gia.csv. Sau os.chdir("kho"), đường dẫn "gia.csv" trỏ tới đâu?

    • File gia.csv ở thư mục cũ
    • File gia.csv bên trong thư mục kho
    • Đường dẫn tuyệt đối /gia.csv
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Lọc ảnh sản phẩm trong thư mục

Viết hàm loc_anh(ten_files, thu_muc). ten_files là list tên file như os.listdir() trả về, thu_muc là thư mục chứa chúng. Hàm trả về list đường dẫn của các file ảnh, giữ đúng thứ tự trong ten_files. File ảnh là file có đuôi .jpg hoặc .png, không phân biệt chữ hoa chữ thường.

Lấy đuôi bằng os.path.splitext() và ghép đường dẫn bằng os.path.join(). File ẩn như .png, tên bắt đầu bằng dấu chấm, không có đuôi. Không sửa list ten_files.

Ví dụ: loc_anh(["ca-phe.jpg", "gia.csv", "banh-mi.png"], "kho") trả về ["kho/ca-phe.jpg", "kho/banh-mi.png"].

Trả về: các đường dẫn ảnh, một list.

python
import os

def loc_anh(ten_files, thu_muc):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • os.getcwd() cho thư mục hiện tại, nơi đường dẫn tương đối bắt đầu; os.chdir() đổi nó.

  • os.listdir() trả về list tên file và thư mục con, thứ tự tùy hệ điều hành.

  • os.path.join() ghép đường dẫn bằng dấu phân cách đúng của hệ điều hành.

  • os.path.basename() lấy tên file, os.path.splitext() tách đuôi ở dấu chấm cuối, os.path.exists() kiểm tra đường dẫn có thật.

  • os.environ dùng như dictionary; đọc bằng .get(tên, mặc_định) để tránh KeyError.

  • Giá trị biến môi trường là chuỗi; đổi bằng int() trước khi tính.

Câu hỏi thường gặp

Nên dùng os hay pathlib trong Python?

Code mới thì dùng pathlib cho đường dẫn: Path("kho") / "anh.jpg" dễ đọc hơn os.path.join(). Biến môi trường và thư mục hiện tại thì vẫn đọc qua os. Hai cách dùng chung được, vì các hàm của os nhận cả đối tượng Path.

Làm sao liệt kê file trong cả thư mục con?

os.listdir() chỉ xem một tầng. Muốn đi qua cả các thư mục con, xem bài os.path và duyệt thư mục, hoặc dùng Path.glob("**/*.jpg") của pathlib.

Xóa file hay tạo thư mục bằng module os thế nào?

os.remove() xóa file, os.mkdir() và os.makedirs() tạo thư mục. Bài xóa file, tạo thư mục hướng dẫn cách làm an toàn, kể cả khi thư mục đã có.

Vì sao đổi os.environ trong Python không thấy trong terminal?

Mỗi chương trình nhận một bản sao biến môi trường lúc khởi động. Gán vào os.environ chỉ đổi bản sao đó, nên terminal đã mở chương trình không thấy gì. Muốn biến còn mãi thì đặt trong cài đặt hệ điều hành hay file cấu hình của terminal.

Chủ đề

os python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập