Module math trong Python: căn bậc hai, làm tròn, pi
Bài 2/14 · Chương 9
Module, gói và môi trường
- 6 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Module math trong Python chứa sẵn các phép tính mà +, -, *, / không làm được: căn bậc hai, làm tròn lên, làm tròn xuống và số pi. Bạn dùng nó khi một con số phải ra số nguyên theo đúng chiều, như số tuần cần để học đủ 20 buổi hay cạnh nhỏ nhất của bàn cờ đủ chỗ cho mọi quân.
Cần biết trước: import và module và số thực.
Căn bậc hai với math.sqrt()
Một bàn cờ vuông có 64 ô thì mỗi cạnh có bao nhiêu ô? Đó là căn bậc hai của 64. Sau import math, hàm math.sqrt() tính căn bậc hai:
import math
so_o = 64
canh = math.sqrt(so_o)
print(canh)
print(math.sqrt(2))
# Quân ở ô (1, 2), quân kia ở ô (4, 6)
print(math.sqrt((4 - 1) ** 2 + (6 - 2) ** 2))KẾT QUẢ
8.0
1.4142135623730951
5.0math.sqrt() luôn trả về số thực, kể cả khi căn là số tròn như 8.0. Dòng cuối là khoảng cách theo đường thẳng giữa hai quân cờ: hai cạnh góc vuông dài 3 và 4 ô thì cạnh huyền dài 5 ô.
Đổi 64 thành 81 rồi chạy lại: dòng đầu in 9.0.
Làm tròn lên và xuống: ceil() và floor()
Lớp có 20 buổi, mỗi tuần học ba buổi. 20 / 3 ra khoảng 6.67, nhưng số tuần phải là số nguyên. Cần đủ chỗ cho mọi buổi thì làm tròn lên bằng math.ceil(); chỉ đếm những tuần học đủ ba buổi thì làm tròn xuống bằng math.floor():
import math
so_buoi = 20
buoi_moi_tuan = 3
print(math.ceil(so_buoi / buoi_moi_tuan))
print(math.floor(so_buoi / buoi_moi_tuan))
print(math.floor(-2.5), int(-2.5))
print(round(2.5), round(3.5))KẾT QUẢ
7
6
-3 -2
2 4Hãy hình dung trục số: ceil() đi lên tới số nguyên gần nhất phía trên, floor() đi xuống tới số nguyên gần nhất phía dưới, và cả hai trả về int. Với số âm, floor(-2.5) là -3 vì -3 nằm dưới -2.5, còn int() chỉ cắt bỏ phần lẻ nên ra -2. round() làm tròn về số gần nhất và đưa số đứng giữa về số chẵn, như bài số thực đã nói, nên nó không thay được cho ceil() hay floor().
Số pi và các hằng số của math
Bàn chơi cờ của câu lạc bộ là bàn tròn bán kính 0.6 m. Diện tích và chu vi cần số pi, có sẵn trong module với tên math.pi:
import math
ban_kinh = 0.6
dien_tich = math.pi * ban_kinh ** 2
chu_vi = 2 * math.pi * ban_kinh
print(math.pi)
print(f"Diện tích {dien_tich:.2f} m², chu vi {chu_vi:.2f} m")KẾT QUẢ
3.141592653589793
Diện tích 1.13 m², chu vi 3.77 mmath.pi là một giá trị có sẵn (hằng số) nên viết không có cặp ngoặc tròn. Viết math.pi() thì Python báo TypeError, vì một số thực không gọi được như hàm. Module còn có math.e và math.inf theo cùng cách viết. Bảng đầy đủ các hàm của module nằm ở trang hàm math trong Python.
So hai số thực bằng math.isclose()
Bài số thực đã cho thấy 0.1 + 0.2 không đúng bằng 0.3, nên so hai số thực bằng == dễ sai. math.isclose() hỏi hai số có gần bằng nhau không:
import math
tong = 0.1 + 0.2
print(tong)
print(math.isclose(tong, 0.3))
print(math.isclose(1e-12, 0.0))
print(math.isclose(1e-12, 0.0, abs_tol=1e-9))KẾT QUẢ
0.30000000000000004
True
False
TrueMặc định isclose() cho phép hai số lệch nhau một phần rất nhỏ của chính chúng, khoảng một phần tỷ. Số 0.0 không có phần nào để chia, nên so với 0.0 luôn ra False trừ khi hai số bằng hẳn nhau. Khi so với số 0, bạn thêm abs_tol=1e-9, một đối số đặt theo tên (bài tham số mặc định dạy cách viết này), để nói "lệch dưới một phần tỷ là bằng".
Kiểm tra nhanh
Sau dòng
import math,math.isclose(0.1 + 0.2, 0.3)trả về gì?TrueFalse- Báo lỗi
TypeError
Sau
import math, những dòng nào báo lỗi?math.pi()math.ceil(7.2)math.sqrt(-4)math.floor(-2.5)
Trong khung bẫy đựng 20 phần quà vào hộp sáu phần, vì sao
int(so_phan_qua / qua_moi_hop)cho thiếu hộp?int()làm tròn về số chẵn gần nhất- Phép
/trả về số nguyên nên mất phần lẻ int()cắt phần lẻ của khoảng3.33nên ra3, còn hai phần quà không có hộp
Sau dòng
import math, lệnhprint(math.floor(-2.5))in ra gì?-2-3-3.0
Bài tập
Tính cạnh bàn cờ vuông vừa đủ chỗ
Một trò chơi xếp so_quan quân cờ lên một bàn cờ vuông, mỗi ô một quân. Bàn có cạnh k ô thì có k * k ô. Viết thân hàm canh_ban_co(so_quan) tìm k nhỏ nhất mà bàn vẫn đủ chỗ. Ví dụ 26 quân cần bàn cạnh 6, vì bàn cạnh 5 chỉ có 25 ô.
Dùng math.sqrt() để lấy căn và math.ceil() để làm tròn. Không dùng toán tử **.
Trả về: cạnh nhỏ nhất của bàn, một int.
def canh_ban_co(so_quan):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
import mathrồi gọimath.sqrt(),math.ceil(),math.floor(),math.isclose(), đọcmath.pi.math.sqrt()trả về số thực và báoValueErrorvới số âm.ceil()làm tròn lên,floor()làm tròn xuống, cả hai trả vềint;int()chỉ cắt phần lẻ.math.pilà hằng số, viết không có ngoặc tròn.math.isclose(a, b)so hai số thực; so với0.0thì thêmabs_tol.
Câu hỏi thường gặp
Làm tròn lên trong Python dùng hàm gì?
Dùng math.ceil(): math.ceil(6.1) là 7. Hàm round() có sẵn làm tròn về số gần nhất nên round(6.1) là 6. Muốn làm tròn tới hai chữ số thập phân để in tiền hay điểm thì dùng round(x, 2) hoặc định dạng của f-string.
Thư viện math của Python còn những hàm nào?
Ngoài các hàm của bài này còn có lũy thừa, logarit, giai thừa và ước chung lớn nhất, còn các hàm lượng giác có trang riêng, hàm lượng giác trong module math. Trang hàm math trong Python gom chúng vào một bảng tra, mỗi hàng một lời gọi và kết quả của nó.
math.pi trong Python chính xác tới bao nhiêu chữ số?
math.pi là một số thực nên giữ khoảng 15 đến 17 chữ số có nghĩa: 3.141592653589793. Đủ cho mọi phép tính diện tích hay chu vi hằng ngày. Sai số nằm ở cách máy lưu số thực, bài số thực giải thích vì sao.
Vì sao math.sqrt(64) ra 8.0 chứ không ra 8?
Vì math.sqrt() luôn trả về số thực. Cần số nguyên thì bọc thêm int() khi bạn biết chắc căn là số tròn, hoặc math.ceil() khi cần làm tròn lên như bài tập bàn cờ.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.