try except trong Python: bắt và xử lý ngoại lệ
Bài 3/11 · Chương 11
Lỗi và ngoại lệ
- 8 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 11
Câu lệnh try except trong Python cho bạn thử chạy một đoạn code có thể gây ngoại lệ, và nếu ngoại lệ xảy ra thì chạy đoạn xử lý của bạn thay vì để chương trình dừng. Bạn dùng nó ở chỗ dữ liệu đến từ người dùng hay từ file, như ô số lượng của đơn gõ tay: gõ sai thì báo và cho nhập lại.
Cần biết trước: ngoại lệ, ép kiểu và vòng lặp while.
Bắt ngoại lệ bằng try và except
Ba ô số lượng được gõ tay, một ô gõ bằng chữ. Không có try, ô thứ hai làm cả chương trình dừng. Đặt dòng đổi số vào khối try:, và cách xử lý vào khối except ValueError::
for so_luong in ["2", "hai", " 3 "]:
try:
so = int(so_luong)
except ValueError:
print(f"'{so_luong}' không phải số")
continue
print("Đổi được:", so)
print("Chương trình chạy tiếp")KẾT QUẢ
Đổi được: 2
'hai' không phải số
Đổi được: 3
Chương trình chạy tiếpPython chạy thân try như thường. Khi một dòng trong đó gây ngoại lệ, Python bỏ phần còn lại của thân try, tìm except ghi đúng loại ngoại lệ đó và chạy thân của nó, rồi đi tiếp sau cả khối. Ở đây thân except in lời báo rồi continue sang ô kế tiếp. Không có ngoại lệ thì thân except bị bỏ qua. try giống tấm lưới căng dưới một đoạn dây: chỉ hứng cú ngã ở đúng đoạn đó. int() tự bỏ khoảng trắng ở hai đầu nên " 3 " đổi được.
Đổi " 3 " thành "3.5" rồi chạy lại: dòng thứ ba in '3.5' không phải số.
Bắt đúng loại ngoại lệ
except ValueError: chỉ hứng ValueError. Một loại khác vẫn đi qua như không có try:
gia = {"cà phê sữa": 29000, "trà đào": 35000}
try:
tien = gia["bạc xỉu"] * int("2")
except ValueError:
print("Số lượng gõ sai")
Dòng cuối của thông báo lỗi:
KeyError: 'bạc xỉu'
Python gọi lỗi này là KeyError. Đó là điều bạn muốn: bạn chỉ biết cách xử lý số lượng gõ sai, còn món không có trong menu là một lỗi khác, nên nó phải hiện ra kèm traceback để được sửa. Mỗi chỗ có thể lỗi, hãy nghĩ xem nó báo loại ngoại lệ nào, rồi ghi đúng tên đó. Với file có thể chưa có, loại đó là FileNotFoundError của bài mở file:
try:
with open("gia_moi.txt", encoding="utf-8") as f:
print("Đã mở bảng giá mới")
except FileNotFoundError:
print("Chưa có bảng giá mới, dùng giá cũ")KẾT QUẢ
Chưa có bảng giá mới, dùng giá cũMuốn in cả câu thông báo của ngoại lệ, bạn đặt tên cho nó bằng except ValueError as e, cách bài bắt nhiều lỗi dạy cùng việc viết nhiều nhánh except cho một try.
Chỉ bọc dòng có thể lỗi
Thân try càng ngắn, bạn càng biết chắc ngoại lệ đến từ đâu, và phần việc bị bỏ dở càng ít. Đặt try trong vòng lặp, chỉ quanh dòng đổi số:
cac_so_luong = ["2", "hai", "3"]
tong_ly = 0
for so_luong in cac_so_luong:
try:
tong_ly += int(so_luong)
except ValueError:
print(f"Bỏ qua '{so_luong}'")
print("Tổng số ly:", tong_ly)KẾT QUẢ
Bỏ qua 'hai'
Tổng số ly: 5Ô gõ sai chỉ làm mất đúng ô đó; vòng lặp vẫn đi tới ô cuối.
Hỏi lại cho tới khi nhập đúng
Ghép try với while True cho ra mẫu hỏi lại: gõ sai thì báo và hỏi tiếp, gõ đúng thì break ra khỏi vòng lặp. Trình chạy trên trang không hỏi bàn phím ở ví dụ này, nên ba lần gõ được đặt sẵn trong list cac_lan_go:
cac_lan_go = ["một trăm", "-5", "2"] # thay cho ba lần gõ phím
lan = 0
while True:
chuoi = cac_lan_go[lan]
lan += 1
try:
so_luong = int(chuoi)
except ValueError:
print(f"'{chuoi}' không phải số, nhập lại.")
continue
if so_luong <= 0:
print("Số lượng phải lớn hơn 0, nhập lại.")
continue
break
print("Ghi nhận", so_luong, "ly")KẾT QUẢ
'một trăm' không phải số, nhập lại.
Số lượng phải lớn hơn 0, nhập lại.
Ghi nhận 2 lyHai bước kiểm khác nhau: try bắt chuỗi không đổi được sang số, câu if bắt số đổi được nhưng vô lý. Lời báo nói rõ sai gì bằng tiếng Việt, thay vì tên ValueError mà người bán không cần biết. Trên máy của bạn, bỏ list và dòng lan rồi đọc từng lần gõ bằng input():
while True:
chuoi = input("Số lượng: ")
try:
so_luong = int(chuoi)
except ValueError:
print(f"'{chuoi}' không phải số, nhập lại.")
continue
if so_luong <= 0:
print("Số lượng phải lớn hơn 0, nhập lại.")
continue
break
print("Ghi nhận", so_luong, "ly")
Việc phải làm dù có lỗi hay không, như ghi một dòng nhật ký sau mỗi lần hỏi, thuộc khối finally mà bài else và finally dạy.
Kiểm tra nhanh
Trong ví dụ đổi số lượng đầu bài, nếu list là
["4", "", "1"]thì dòng thứ hai in gì?Đổi được: 0'' không phải số- Chương trình dừng với
ValueError
Trong ví dụ quên
tong = 0cóexcept:trần, vì sao cả ba giá đều bị in "Bỏ qua"?- Vì ba chuỗi đều không đổi được sang số
- Vì
except:chỉ bắtValueError - Vì mỗi lượt là một
NameError, vàexcept:trần nuốt luôn lỗi đó
Đoạn
try: tien = gia["bạc xỉu"]kèm một nhánhexcept. Những nhánh nào đểKeyErrorlọt ra ngoài kèm traceback?except ValueError:except:except Exception:except FileNotFoundError:
Trong ví dụ bọc cả vòng lặp trong một
try,tong_lycuối cùng bằng bao nhiêu?- 2
- 5
- 0
Bài tập
Lấy số lượng hợp lệ đầu tiên
Máy bán hàng hỏi lại số lượng cho tới khi người bán gõ được một số nguyên lớn hơn 0. Để chấm được, các lần gõ được đưa vào list cac_lan_go theo thứ tự. Viết thân hàm nhap_so_luong(cac_lan_go): đi qua từng lần gõ, đổi sang số bằng int() trong một khối try, bắt đúng loại ngoại lệ mà int() báo khi chuỗi không phải số. Lần gõ đầu tiên cho ra số lớn hơn 0 là kết quả; hết list mà chưa có lần nào như vậy thì trả về 0.
Chỉ bắt loại đó: một phần tử None (ô chưa từng được gõ) là lỗi của chương trình gọi hàm, và int(None) phải được để báo lỗi ra ngoài. Không dùng isdigit(), isdecimal() hay isnumeric(): int() nhận cả " 3 ", còn chúng thì không.
Trả về: số lượng, một int.
Hàm không sửa list cac_lan_go.
def nhap_so_luong(cac_lan_go):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
trychạy thử một đoạn code; gặp ngoại lệ, Python bỏ phần còn lại củatryvà chạyexceptkhớp loại.except ValueError:chỉ bắtValueError; loại khác vẫn hiện ra kèm traceback.except:trần vàexcept Exception:nuốt cả lỗi của code, nhưNameErrorkhi quên gán biến.Chỉ bọc dòng có thể lỗi:
tryquanh cả vòng lặp làm mất mọi ô sau ô sai đầu tiên.while Truecùngtry,continuevàbreakhỏi lại cho tới khi giá trị hợp lệ.
Câu hỏi thường gặp
Python có try catch như Java hay JavaScript không?
Có, nhưng tên là try và except. Thay cho catch (e), bạn ghi loại ngoại lệ cần bắt: except ValueError:. Python không có từ khóa catch, gõ nó là lỗi cú pháp. Muốn lấy chính ngoại lệ để in thông báo, viết except ValueError as e, cách bài bắt nhiều lỗi dạy.
Xử lý ngoại lệ trong Python có làm chương trình chạy chậm không?
Gần như không với những đoạn code như trong bài: một khối try không gặp ngoại lệ chạy như code thường. Chỗ đáng lo là ngoại lệ bị nuốt mất. Hãy ưu tiên bắt đúng loại và giữ thân try ngắn hơn là lo về tốc độ.
Khi nào dùng try except, khi nào kiểm bằng if trước?
Kiểm bằng if khi điều kiện rõ và rẻ, như khóa có trong dict hay list có phần tử, như bài ngoại lệ đã làm. Dùng try khi cách duy nhất để biết là thử: chuỗi có đổi được sang số không, file có mở được không. Hai cách kết hợp được, như ví dụ hỏi lại số lượng.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.