Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Iterator trong Python: iter(), next(), __iter__, __next__

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 3/6 · Chương 14

Decorator, iterator và generator

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Iterator trong Python là một đối tượng đưa ra từng phần tử mỗi khi bạn gọi next() với nó, và báo StopIteration khi không còn gì để đưa. Mọi vòng for đều chạy nhờ iterator, nên khi cần lấy từng dòng nhật ký theo nhịp của mình hay tự viết một class cho for đi qua, bạn làm việc trực tiếp với iter() và next().

Cần biết trước: vòng lặp for, try và except và __init__ và self.

Lấy từng phần tử bằng iter() và next()

Thứ for đi qua được (list, chuỗi, range(), dict) gọi là iterable. Hàm iter() nhận một iterable và trả về một iterator, và mỗi lần gọi next() với iterator đó, bạn nhận phần tử kế tiếp:

python
mon_da_goi = ["cà phê sữa", "bạc xỉu", "trà đào"]
it = iter(mon_da_goi)
print(type(it))
print(next(it))
print(next(it))
print(next(it))
try:
    next(it)
except StopIteration:
    print("Hết món")

KẾT QUẢ

<class 'list_iterator'>
cà phê sữa
bạc xỉu
trà đào
Hết món

Iterator giống ngón tay đặt trên tờ thực đơn: nó nhớ đang chỉ vào dòng nào, và mỗi lần next() dời xuống một dòng. List thì không nhớ gì, nên một list cho ra bao nhiêu iterator cũng được, mỗi cái có ngón tay riêng. Khi ngón tay đã qua dòng cuối, next() báo StopIteration, một ngoại lệ có nghĩa là "hết rồi" chứ không phải code sai. Đổi iter(mon_da_goi) thành iter("Huế") rồi chạy lại: chuỗi cũng là iterable, nên ba lần next() in H, u, ế rồi tới Hết món.

Vòng for làm gì bên trong

Mỗi vòng for x in ds: làm đúng ba việc: gọi iter(ds) một lần, gọi next() ở đầu mỗi lượt lặp, và dừng êm khi gặp StopIteration. Viết lại bằng while True cho thấy rõ từng việc:

python
nhat_ky = ["08:00 mở quầy", "08:05 bạc xỉu", "08:20 trà đào"]
it = iter(nhat_ky)
while True:
    try:
        dong = next(it)
    except StopIteration:
        break
    print(dong)

KẾT QUẢ

08:00 mở quầy
08:05 bạc xỉu
08:20 trà đào

Ba dòng in giống hệt for dong in nhat_ky: print(dong). try chỉ bọc dòng next(it), nên StopIteration từ chỗ khác không bị nuốt nhầm. Bạn hiếm khi viết vòng lặp như vậy, nhưng nó giải thích vì sao for đi được qua list, chuỗi, kết quả của map() hay object của chính bạn: chỉ cần thứ đó trả lời được iter().

Iterator chỉ đi một chiều

Iterator không quay lại được. Phần tử nào đã được next() hay for lấy ra thì lượt sau không còn, và next() nhận thêm một giá trị mặc định để trả về thay cho báo lỗi khi đã cạn:

python
it = iter(["08:00 mở quầy", "08:05 bạc xỉu", "08:20 trà đào"])
print(next(it))
for dong in it:
    print("còn:", dong)
for dong in it:
    print("lượt hai:", dong)
print(next(it, "đã cạn"))

KẾT QUẢ

08:00 mở quầy
còn: 08:05 bạc xỉu
còn: 08:20 trà đào
đã cạn

Vòng for đầu bắt đầu từ chỗ next() vừa dừng, nên chỉ in hai dòng. Vòng thứ hai không in gì vì iterator đã cạn. Gọi iter() trên một iterator trả về chính nó, nên vòng for không tạo được ngón tay mới. Kết quả của map() và filter() là iterator nên cũng chỉ dùng được một lượt, còn list, chuỗi, range() thì lặp lại bao nhiêu lần cũng được. Đổi next(it, "đã cạn") thành next(it, "hết nhật ký") rồi chạy lại: dòng cuối in hết nhật ký.

Tự viết iterator bằng __iter__ và __next__

iter(x) gọi phương thức __iter__ của x, còn next(x) gọi __next__. Một class có đủ hai phương thức này là iterator, và for đi qua object của nó như đi qua list:

python
class DemNguoc:
    def __init__(self, bat_dau):
        self.hien_tai = bat_dau

    def __iter__(self):
        return self
    def __next__(self):
        if self.hien_tai <= 0:
            raise StopIteration
        so = self.hien_tai
        self.hien_tai -= 1
        return so

for so in DemNguoc(3):
    print(so)

KẾT QUẢ

3
2
1

__iter__ trả về self vì object này tự nhớ vị trí của nó. __next__ trả về số hiện tại rồi giảm đi một, và khi hết thì dòng raise StopIteration chủ động báo ngoại lệ "hết rồi" cho for; câu lệnh raise có bài raise riêng. Đổi DemNguoc(3) thành DemNguoc(5) rồi chạy lại: dòng đầu in 5.

Một class chỉ cần cho for đi qua nhiều lần thì không tự làm iterator: __iter__ của nó trả về một iterator mới ở mỗi lần được gọi, như iter() của một list bên trong:

python
class ThucDon:
    def __init__(self, cac_mon):
        self.cac_mon = cac_mon

    def __iter__(self):
        return iter(self.cac_mon)

menu = ThucDon(["cà phê sữa", "bạc xỉu", "trà đào"])
for mon in menu:
    print(mon)
print(len(list(menu)))

KẾT QUẢ

cà phê sữa
bạc xỉu
trà đào
3

ThucDon là iterable, không có __next__, và mỗi vòng lặp nhận một ngón tay mới từ iter(self.cac_mon), nên list(menu) sau vòng for vẫn đủ ba món. Viết __iter__ và __next__ bằng tay khá dài dòng. Python có cách ngắn hơn là hàm generator dùng từ khóa yield, tự sinh cả hai phương thức này, ở bài generator và yield.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau it = iter([29000, 32000]), next(it) và next(it), lệnh next(it) báo lỗi gì?

    • Báo lỗi IndexError
    • Báo lỗi StopIteration
    • Báo lỗi TypeError
  2. Sau it = iter([29000, 32000, 35000]) và tong = sum(it), sum(it) trả về gì?

    • 96000
    • Báo lỗi StopIteration
    • 0
  3. Những thứ nào gọi next() trực tiếp được, không cần iter() trước?

    • iter("Huế")
    • ["cà phê sữa", "bạc xỉu"]
    • map(str, [29000, 32000])
    • range(3)
  4. Với gia = iter([29000, 32000, 35000]), vòng for g in gia: print(g, next(gia, 0)) in ra những dòng nào?

    • Ba dòng, mỗi ly một dòng: 29000 32000, 32000 35000, 35000 0
    • Dòng 29000 32000, rồi báo lỗi StopIteration
    • Hai dòng: 29000 32000 rồi 35000 0
  5. Trong ví dụ DemNguoc, nếu xóa phương thức __iter__ thì dòng for so in DemNguoc(3): cho kết quả nào?

    • Báo lỗi TypeError, vì for gọi iter() mà object không có __iter__
    • Vẫn in 3, 2, 1 vì for gọi thẳng __next__
    • Không in gì và không báo lỗi
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Chia nhật ký thành từng trang

Màn hình quầy chỉ hiện vài dòng nhật ký mỗi lần. Viết thân các phương thức của class iterator PhanTrang(ds, co_trang):

  • __init__ lưu list ds và cỡ trang co_trang, không sửa ds.

  • __iter__ trả về chính object.

  • __next__ trả về trang kế tiếp: list gồm tối đa co_trang phần tử liền nhau của ds, theo thứ tự. Hết phần tử thì raise StopIteration.

Ví dụ: với ds năm dòng và co_trang = 2, các lần next() trả về trang 2 dòng, 2 dòng, 1 dòng, rồi báo StopIteration.

Trả về: mỗi lần gọi next() trả về một trang, một list.

python
class PhanTrang:
    def __init__(self, ds, co_trang):
        pass

    def __iter__(self):
        pass

    def __next__(self):
        pass
# Viết thân các phương thức thay cho các dòng pass

Tóm tắt

  • Iterable là thứ for đi qua được; iter() trả về một iterator của nó.

  • next(it) trả về phần tử kế tiếp; hết thì báo StopIteration, hoặc trả về giá trị mặc định nếu có.

  • Vòng for gọi iter() một lần, gọi next() mỗi lượt và dừng êm ở StopIteration.

  • Iterator đi một chiều và cạn sau một lượt; list, chuỗi, range() thì lặp lại được.

  • Class iterator có __iter__ trả về self và __next__ trả phần tử hoặc raise StopIteration.

  • next() trên list báo TypeError; thiếu __iter__ thì for báo object không lặp qua được.

Câu hỏi thường gặp

Hàm next() trong Python dùng vào việc gì ngoài vòng lặp?

Để lấy riêng một phần tử khi chưa muốn đi hết, như dòng tiêu đề của nhật ký trước khi xử lý các dòng còn lại: gọi next(it) một lần rồi cho for đi tiếp trên chính it. Thêm giá trị mặc định, next(it, None), khi dãy có thể rỗng mà bạn không muốn bắt StopIteration.

Iterator và iterable trong Python khác nhau thế nào?

Iterable là thứ cho ra iterator khi gọi iter(): list, chuỗi, dict, range(), ThucDon của bài. Iterator là thứ có __next__ và nhớ vị trí: kết quả của iter(), map(), filter(). Mọi iterator cũng là iterable vì iter() trả về chính nó, nhưng chiều ngược lại thì không. Bài map() và filter() có thêm ví dụ về iterator lười.

Hàm iter() trong Python còn cách gọi nào khác không?

Có. iter(ham, gia_tri_dung) gọi ham() không đối số lặp đi lặp lại và dừng khi kết quả bằng gia_tri_dung. Cách này hợp với hàm đọc từng phần cho tới khi gặp chuỗi rỗng. Cách gọi một đối số của bài vẫn là cách bạn gặp thường xuyên.

Khi nào nên tự viết __iter__ trong Python?

Tự viết __iter__ khi class của bạn chứa dữ liệu và chỉ cần trả về iter() của list bên trong, như ThucDon. Khi cần sinh dần từng giá trị theo một quy tắc, hàm generator ngắn hơn nhiều so với một class có __next__. Bài generator và yield viết lại DemNguoc bằng vài dòng.

Chủ đề

next python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập