Lock trong Python: đồng bộ luồng, tránh race condition
Bài 4/9 · Chương 21
Đa luồng, đa tiến trình và asyncio
- 8 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 11
Tranh chấp dữ liệu (race condition) trong Python xảy ra khi hai luồng cùng sửa một biến và kết quả phụ thuộc vào luồng nào chạy trước. Lock là cái khóa cho mỗi lúc chỉ một luồng vào đoạn code sửa biến đó, và bạn cần nó khi nhiều luồng cùng ghi vào một bộ đếm đơn hàng hay một list kết quả chung.
Cần biết trước: đa luồng với threading, context manager và toán tử gán.
Hai luồng cùng ghi một biến
Một lần cộng đơn gồm ba việc: đọc số đơn hiện có, cộng thêm, ghi lại. Nếu luồng thứ hai đọc trong lúc luồng thứ nhất chưa ghi, cả hai cùng đọc một số cũ và một lượt ghi bị đè mất. Giống hai thu ngân cùng nhìn sổ thấy 10 đơn, mỗi người ghi 11, sổ mất một đơn.
Các khối có luồng thật trong bài không có nút Chạy, vì trình duyệt không khởi động được luồng. Kết quả của chúng là của một lần chạy bằng Python 3.14 trên máy tính. Ở đây time.sleep(0.01) kéo dài khoảng giữa đọc và ghi, để lỗi hiện ra ở mọi lần chạy:
import threading
import time
dem = {"don": 0}
def nhan_don():
cu = dem["don"]
time.sleep(0.01)
dem["don"] = cu + 1
cac_luong = [threading.Thread(target=nhan_don) for _ in range(5)]
for luong in cac_luong:
luong.start()
for luong in cac_luong:
luong.join()
print("Số đơn đã ghi:", dem["don"])KẾT QUẢ
Số đơn đã ghi: 1Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Năm luồng cùng đọc 0 trước khi luồng nào kịp ghi, nên cả năm cùng ghi 1. Bỏ time.sleep() đi và viết dem["don"] += 1 thì lỗi vẫn có thể xảy ra, chỉ là hiếm và không lặp lại được: nó tùy máy, tùy bản Python và tùy lúc hệ điều hành chuyển luồng. Chính điều đó làm race condition khó tìm.
Khóa đoạn đọc và ghi bằng Lock
threading.Lock() tạo một khóa. acquire() lấy khóa, release() nhả khóa, và locked() cho biết khóa đang bị giữ không. Dùng khóa trong câu lệnh with thì khóa tự nhả khi ra khỏi thân, kể cả khi thân ném lỗi. Phần này không cần luồng thật nên chạy được ngay trên trang:
import threading
khoa = threading.Lock()
print("Lúc đầu:", khoa.locked())
khoa.acquire()
print("Sau acquire():", khoa.locked())
khoa.release()
with khoa:
print("Trong with:", khoa.locked())
print("Sau with:", khoa.locked())KẾT QUẢ
Lúc đầu: False
Sau acquire(): True
Trong with: True
Sau with: FalseĐặt cả việc đọc lẫn việc ghi vào thân with khoa: thì luồng khác phải chờ ở dòng with cho tới khi luồng đang giữ khóa ghi xong:
import threading
import time
dem = {"don": 0}
khoa = threading.Lock()
def nhan_don():
with khoa:
cu = dem["don"]
time.sleep(0.01)
dem["don"] = cu + 1
cac_luong = [threading.Thread(target=nhan_don) for _ in range(5)]
for luong in cac_luong:
luong.start()
for luong in cac_luong:
luong.join()
print("Số đơn đã ghi:", dem["don"])KẾT QUẢ
Số đơn đã ghi: 5Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Năm luồng giờ vào thân with lần lượt, nên chương trình chạy chậm hơn một chút nhưng không mất đơn nào. Giữ thân with ngắn: chỉ những dòng đọc và ghi biến chung, không đặt việc tải trang vào trong.
Lấy lại khóa trong cùng một luồng: RLock
Một Lock không nhớ ai đang giữ nó. Luồng đang giữ khóa mà gọi một hàm khác cũng cần khóa đó thì nó phải chờ chính nó nhả khóa, và chương trình treo.
RLock (khóa lặp lại được) nhớ luồng nào đang giữ nó và đếm số lần lấy. Cùng luồng đó lấy thêm thì được ngay, và khóa chỉ mở cho luồng khác khi số lần nhả bằng số lần lấy:
import threading
khoa = threading.RLock()
def ghi_don(ma_don):
with khoa:
return "đã ghi " + ma_don
def nhan_don(ma_don):
with khoa:
return ghi_don(ma_don)
print(nhan_don("DH1024"))KẾT QUẢ
đã ghi DH1024Hai luồng khóa lẫn nhau, mỗi luồng giữ một khóa mà luồng kia cần, là một lỗi khác tên là deadlock, bài GIL và deadlock bàn riêng.
Giới hạn số luồng cùng làm bằng Semaphore
Có lúc bạn không cần chỉ một luồng, mà cần không quá vài luồng cùng làm, như không mở quá hai kết nối tới một máy chủ. threading.Semaphore(2) là một khóa có hai chỗ: mỗi acquire() lấy một chỗ, mỗi release() trả một chỗ. Với blocking=False, acquire() không chờ mà trả False khi hết chỗ:
import threading
cho_trong = threading.Semaphore(2)
print(cho_trong.acquire(blocking=False))
print(cho_trong.acquire(blocking=False))
print(cho_trong.acquire(blocking=False))
cho_trong.release()
print(cho_trong.acquire(blocking=False))KẾT QUẢ
True
True
False
TrueVới luồng thật, mỗi luồng tải trang vào with cho_trong: và luồng thứ ba chờ tới khi có chỗ trống:
import threading
import time
cho_trong = threading.Semaphore(2)
def tai(trang):
with cho_trong:
time.sleep(0.2)
bat_dau = time.monotonic()
cac_luong = [threading.Thread(target=tai, args=(t,))
for t in ["bang-gia", "lich-hoc", "tin-tuc", "su-kien"]]
for luong in cac_luong:
luong.start()
for luong in cac_luong:
luong.join()
print(f"Bốn trang, hai chỗ: {time.monotonic() - bat_dau:.1f} giây")KẾT QUẢ
Bốn trang, hai chỗ: 0.4 giâyChạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Bốn trang đi thành hai lượt, mỗi lượt hai trang chờ cùng lúc. Chép đoạn code về máy. Đổi Semaphore(2) thành Semaphore(4) rồi chạy lại: dòng cuối in 0.2 giây.
Kiểm tra nhanh
Trong ví dụ năm luồng không có khóa, vì sao dòng cuối in
Số đơn đã ghi: 1?- Chỉ một trong năm luồng được chạy hàm
nhan_don - Cả năm luồng đọc
dem["don"]là0trước khi luồng nào kịp ghi, rồi cùng ghi1 time.sleep()làm bốn luồng còn lại dừng hẳn
- Chỉ một trong năm luồng được chạy hàm
Biến
khoađược tạo một lần ở cấp cao nhất bằngthreading.Lock(). Những cách viết nào trong hàm của luồng giữ chocu = dem["don"]vàdem["don"] = cu + 1không bị luồng khác chen vào?- Đặt hai dòng trong thân
with khoa: - Đặt hai dòng trong thân
with threading.Lock(): - Gọi
khoa.acquire(), viết hai dòng trongtry, rồikhoa.release()trongfinally - Đặt
cu = dem["don"]trong thânwith khoa:, còn dòng ghi ở ngay sau thân đó
- Đặt hai dòng trong thân
Sau
import threading,khoa = threading.RLock()vàkhoa.acquire(), lệnhprint(khoa.acquire(timeout=0.5))in ra gì?TrueFalse- Báo lỗi
RuntimeError
Sau
import threading,cho = threading.Semaphore(2)vàcho.acquire(), lệnhprint(cho.acquire(blocking=False), cho.acquire(blocking=False))in ra gì?True TrueFalse FalseTrue False
Bài tập
Đếm đơn hàng an toàn bằng Lock
Nhiều luồng nhận đơn cùng ghi vào một bộ đếm. Viết thân hai phương thức của class SoDon:
__init__: gánself.so_don = 0vàself.khoalà mộtthreading.Lock().them(n): trong thânwith self.khoa:, cộngnvàoself.so_donvà trả về số đơn mới. Đọc số trả về ngay trong lúc còn giữ khóa, vì vừa nhả khóa là luồng khác có thể ghi tiếp.
Trình chấm gọi them() trong luồng chính, và có lúc thay self.khoa bằng một khóa giả để xem khóa có được giữ đúng lúc ghi không.
Trả về (của them): số đơn sau khi cộng, một int.
import threading
# Viết thân các phương thức thay cho các dòng pass
class SoDon:
def __init__(self):
pass
def them(self, n):
passTóm tắt
Race condition: hai luồng cùng đọc rồi ghi một biến, một lượt ghi bị đè và kết quả đổi theo lần chạy.
with khoa:với mộtthreading.Lock()dùng chung cho mỗi lúc một luồng vào thân; khóa tự nhả khi ra khỏi thân.Khóa tạo mới trong hàm của luồng không bảo vệ gì vì mỗi lần gọi có khóa riêng.
Locklấy lần hai trong cùng luồng thì treo;RLockcho luồng đang giữ lấy thêm.Semaphore(n)cho tối đanluồng cùng vào;acquire(blocking=False)trảFalsekhi hết chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Viết += trên biến chung thì có còn race condition không?
Có thể. += trên một biến chung vẫn là đọc, cộng rồi ghi, và luồng khác có thể chen vào giữa. Lỗi hiếm và không lặp lại được, nên đừng dựa vào việc thử vài lần thấy đúng: khóa mọi chỗ ghi biến chung. Bài toán tử gán nói về +=.
Dùng lock trong threading có làm chương trình chậm đi không?
Có, ở đúng đoạn bị khóa: các luồng phải xếp hàng qua thân with. Giữ thân thật ngắn, chỉ dòng đọc và ghi biến chung, còn việc chờ như tải trang đặt ngoài khóa. Bài đa luồng cho thấy vì sao việc chờ cần chạy song song.
Khi nào nên dùng Semaphore thay cho Lock?
Dùng Lock khi chỉ một luồng được sửa dữ liệu chung. Dùng Semaphore(n) khi tối đa n luồng được làm cùng lúc, như giới hạn số kết nối. Nếu chỉ cần chia việc cho một số luồng cố định, ThreadPoolExecutor đã giới hạn số luồng sẵn.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.