Phạm vi biến trong Python (scope): cục bộ, toàn cục, global
Bài 10/17 · Chương 8
Hàm
- 8 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 13
Phạm vi biến trong Python (scope) cho biết một cái tên dùng được ở đâu. Biến tạo trong hàm là biến cục bộ, chỉ sống trong lần gọi hàm đó, còn biến tạo ngoài các hàm là biến toàn cục mà cả chương trình đọc được. Bạn cần nắm phạm vi khi một hàm phải đọc hay sửa số dư, doanh thu nằm ngoài nó.
Cần biết trước: biến, toán tử gán và lệnh return.
Biến tạo trong hàm là biến cục bộ
Hàm tính giá khuyến mãi dưới đây cần một biến phụ để giữ số tiền được giảm. Biến đó được tạo bên trong thân hàm:
def gia_khuyen_mai(gia):
tien_giam = gia * 10 // 100
return gia - tien_giam
print(gia_khuyen_mai(35000))
print(gia_khuyen_mai(45000))KẾT QUẢ
31500
40500tien_giam là biến cục bộ (local variable): nó được tạo khi hàm chạy tới dòng gán, và mất đi khi hàm trả về. Lời gọi thứ hai có một tien_giam mới, không dính gì tới lần gọi trước. Tham số gia cũng là biến cục bộ, mang giá trị của đối số trong lần gọi đó. Mỗi lần gọi hàm giống một tờ nháp mới: tính xong thì chỉ giữ lại kết quả trả về, tờ nháp bị bỏ.
Hàm đọc được biến toàn cục
Biến gán ở cấp ngoài cùng của file, không nằm trong hàm nào, là biến toàn cục. Hàm đọc nó được mà không cần làm gì thêm:
PHI_GIAO = 30000
def thanh_toan(tong_don):
if tong_don >= 300000:
return tong_don
return tong_don + PHI_GIAO
print(thanh_toan(250000), thanh_toan(320000))KẾT QUẢ
280000 320000Khi gặp một cái tên, Python tìm trong phạm vi cục bộ của hàm trước. Không thấy thì tìm sang phạm vi toàn cục của file, rồi tới các tên dựng sẵn như print, len. PHI_GIAO không được gán trong hàm nên Python tìm thấy nó ở phạm vi toàn cục. Biến toàn cục mà chỉ để đọc, như một mức phí cố định, thường viết chữ hoa để người đọc biết không ai đổi nó lúc chạy.
Gán trong hàm tạo ra biến cục bộ mới
Đọc thì được, nhưng gán là chuyện khác. Dòng gán nào trong thân hàm cũng tạo biến cục bộ, kể cả khi bên ngoài đã có biến toàn cục cùng tên:
so_ly = 0
def dat_mon():
so_ly = 3
print("Trong hàm:", so_ly)
dat_mon()
print("Ngoài hàm:", so_ly)KẾT QUẢ
Trong hàm: 3
Ngoài hàm: 0Hai biến so_ly là hai biến khác nhau ở hai phạm vi. Biến trong hàm che biến ngoài hàm trong lúc hàm chạy, rồi mất đi, và biến toàn cục vẫn là 0. Đổi so_ly = 0 thành so_ly = 7 rồi chạy lại: dòng cuối in Ngoài hàm: 7, vì hàm không hề đụng tới biến toàn cục.
Quy tắc này áp cho cả thân hàm: Python đọc hết thân hàm trước khi chạy, thấy tên nào bị gán ở bất kỳ dòng nào thì coi tên đó là cục bộ từ dòng đầu tiên. Đó là nguồn gốc của lỗi dưới đây.
Từ khóa global
Dòng global ten_bien ở đầu thân hàm nói với Python: tên này trong hàm là biến toàn cục, gán vào nó là gán vào biến bên ngoài:
so_luot_mua = 0
def ghi_luot_mua():
global so_luot_mua
so_luot_mua += 1
ghi_luot_mua()
ghi_luot_mua()
ghi_luot_mua()
print(so_luot_mua)KẾT QUẢ
3Không có dòng global, ba lời gọi trên báo UnboundLocalError như khung bẫy ở trên. Dòng global phải đứng trước các chỗ dùng tên đó trong thân hàm; đặt nó sau một dòng gán là lỗi cú pháp.
Hàm lồng trong một hàm khác có thêm một tầng phạm vi nữa. Từ khóa nonlocal làm với tầng đó điều global làm với phạm vi toàn cục: cho phép gán vào tên ở đó. Bài closure và nonlocal dạy cách dùng nó.
Vì sao nên hạn chế global
Hàm dùng global cho kết quả phụ thuộc vào những gì đã chạy trước nó: gọi ghi_luot_mua() ba lần hay năm lần cho ra số khác nhau, và muốn thử hàm thì phải đặt lại biến toàn cục trước. Chương trình càng dài, càng khó biết ai đã đổi biến đó. Cách thay thế là truyền giá trị vào bằng tham số và lấy giá trị mới ra bằng return:
def rut_tien(so_du, so_tien):
return so_du - so_tien
so_du = 500000
so_du = rut_tien(so_du, 200000)
so_du = rut_tien(so_du, 50000)
print(f"Còn lại: {so_du:,} đ")KẾT QUẢ
Còn lại: 250,000 đHàm này chỉ phụ thuộc vào hai tham số: cùng đối số thì cùng kết quả, đọc được mà không cần biết phần còn lại của chương trình. Việc đổi số dư nằm ngay ở nơi gọi, nhìn là thấy. global hợp với vài việc nhỏ như đếm lượt trong một chương trình ngắn, còn tiền, điểm hay trạng thái quan trọng thì nên truyền vào, trả ra.
Kiểm tra nhanh
Trong ví dụ hàm
dat_mon, gọi thêmdat_mon()hai lần nữa trước dòng in cuối. Dòng cuối in gì?Ngoài hàm: 9Ngoài hàm: 0Ngoài hàm: 3
Trong ví dụ hàm
ghi_luot_mua, nếu xóa dòngglobal so_luot_muathì lời gọi đầu tiên làm gì?- Báo lỗi
UnboundLocalError - Báo lỗi
NameError - Chạy bình thường, dòng cuối vẫn in
3
- Báo lỗi
Những cách nào cho hàm
rut_tienđổi được số dư mà chương trình đang giữ trong biến toàn cụcso_du?- Viết
global so_duở dòng đầu thân hàm, trước phép trừ - Viết
so_du = so_du - so_tientrong thân hàm, không khai báo gì - Nhận
so_dulàm tham số, trả về số dư mới, và nơi gọi gán lạiso_du - Viết
global so_duở dòng cuối thân hàm, sau phép trừ
- Viết
Biến
tien_giamđược tạo trong thân hàmgia_khuyen_mai. Sau khi hàm chạy xong, dòngprint(tien_giam)ở ngoài hàm làm gì?- In số tiền giảm của lần gọi cuối
- In
0, giá trị ban đầu của mọi biến - Báo lỗi
NameError, vì biến cục bộ đã mất khi hàm trả về
Bài tập
Viết hàm cộng doanh thu bằng global
Quán ghi doanh thu cả ngày vào biến toàn cục doanh_thu. Viết thân hàm ban_ly(gia, so_ly): tính tiền của lượt bán bằng giá nhân số ly, cộng tiền đó vào doanh_thu, rồi trả về tiền của lượt bán. Dùng từ khóa global để hàm gán được vào doanh_thu.
Ví dụ: khi doanh_thu là 0, ban_ly(29000, 2) trả về 58000 và doanh_thu thành 58000.
Trả về: tiền của lượt bán, một int.
doanh_thu = 0
def ban_ly(gia, so_ly):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
Biến tạo trong hàm, kể cả tham số, là biến cục bộ; nó mất đi khi hàm trả về.
Biến gán ở cấp ngoài cùng của file là biến toàn cục; hàm đọc nó được mà không cần khai báo.
Một phép gán ở bất kỳ dòng nào trong thân hàm làm tên đó thành cục bộ cho cả hàm.
so_du -= tientrong hàm, không khai báoglobal, gâyUnboundLocalError.global tenở đầu thân hàm cho phép gán vào biến toàn cục; tiền và trạng thái quan trọng thì nên truyền vào, trả ra.
Câu hỏi thường gặp
Biến toàn cục trong Python có nên dùng nhiều không?
Không nên. Đọc một hằng số toàn cục như PHI_GIAO thì không sao. Gán vào biến toàn cục từ nhiều hàm thì kết quả của mỗi hàm phụ thuộc vào thứ tự gọi, và khi số sai bạn phải dò từng hàm có global. Truyền giá trị vào bằng tham số, trả kết quả ra bằng return giữ mỗi hàm đọc được riêng.
Biến cục bộ (local variable) trong Python sống tới khi nào?
Biến cục bộ được tạo khi hàm chạy tới dòng gán nó, và mất đi khi hàm trả về hoặc chạy hết thân. Lần gọi sau bắt đầu với một bộ biến cục bộ mới. Muốn giữ một giá trị qua các lần gọi thì trả nó về cho nơi gọi cất giữ, hoặc dùng biến toàn cục với global.
Thân if và for có tạo phạm vi (scope) riêng trong Python không?
Không. Gọi một hàm thì có phạm vi mới, còn thân if hay thân vòng lặp for thì không. Biến gán trong thân for vẫn dùng được sau vòng lặp, kể cả biến lặp: sau for gia in [29000, 35000]:, gia còn giữ 35000.
Vì sao có code dùng global mà vẫn chạy đúng?
Vì global không sai, chỉ khó kiểm soát khi chương trình lớn lên. Một script ngắn đếm số lượt hay bật tắt một chế độ dùng global vẫn rõ ràng. Khi thấy một hàm cần global cho nhiều biến, đó là dấu hiệu nên tách lại chương trình thành hàm nhận tham số và trả về kết quả.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.