Đa kế thừa trong Python và MRO (multiple inheritance)
Bài 12/17 · Chương 13
Lập trình hướng đối tượng
- 7 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 11
MRO trong Python (method resolution order) là thứ tự Python đi qua các class để tìm một phương thức hay thuộc tính, và thứ tự đó quan trọng nhất khi một class có nhiều class cha. Bạn cần đọc được MRO khi dùng đa kế thừa, như một thẻ tín dụng vừa là tài khoản vừa tích điểm thưởng, để biết bản phương thức nào sẽ chạy khi hai class cha cùng có một tên.
Cần biết trước: kế thừa và super() và ghi đè phương thức.
Kế thừa nhiều tầng
Một class con lại làm class cha cho class khác được. Tài khoản có kỳ hạn là một tài khoản tiết kiệm, mà tài khoản tiết kiệm là một tài khoản:
class TaiKhoan:
def __init__(self, chu, so_du=0):
self.chu = chu
self.so_du = so_du
def nap(self, so_tien):
self.so_du += so_tien
class TaiKhoanTietKiem(TaiKhoan):
lai_suat = 6
class TaiKhoanCoKyHan(TaiKhoanTietKiem):
ky_han_thang = 12
tk = TaiKhoanCoKyHan("Minh", 10000000)
tk.nap(2000000)
print(tk.so_du, tk.lai_suat, tk.ky_han_thang)
print(isinstance(tk, TaiKhoan), isinstance(tk, TaiKhoanTietKiem))KẾT QUẢ
12000000 6 12
True TrueObject tk dùng được nap() của tầng trên cùng và thuộc tính của class lai_suat của tầng giữa. Python tìm từ dưới lên: class của object, class cha, rồi class cha của cha, như hỏi một việc trong nhà thì hỏi bố mẹ trước, chưa ai biết mới hỏi ông bà. Quan hệ là-một đi qua từng tầng, nên isinstance() cho biết tk cũng là một TaiKhoan. Đổi lai_suat = 6 thành lai_suat = 7 rồi chạy lại: dòng đầu in 12000000 7 12.
Một class có nhiều class cha
Đa kế thừa (multiple inheritance) là ghi nhiều class cha trong cặp ngoặc, cách nhau bằng dấu phẩy. Class con nhận phương thức của tất cả. Class CoDiemThuong dưới đây chỉ mang một khả năng nhỏ, tích điểm, để ghép vào loại tài khoản nào cần nó:
class TaiKhoan:
def __init__(self, chu, so_du=0):
self.chu = chu
self.so_du = so_du
class CoDiemThuong:
def tich_diem(self, so_tien):
return so_tien // 10000
class TheTinDung(TaiKhoan, CoDiemThuong):
pass
the_lan = TheTinDung("Lan", 5000000)
print(the_lan.chu, the_lan.tich_diem(329000))
print(isinstance(the_lan, TaiKhoan),
isinstance(the_lan, CoDiemThuong))KẾT QUẢ
Lan 32
True TrueTheTinDung lấy __init__ của TaiKhoan và tich_diem() của CoDiemThuong. Một class chỉ mang thêm vài phương thức để trộn vào class khác như CoDiemThuong thường được gọi là mixin. Khi hai class cha không trùng tên nào, thứ tự của chúng chưa quan trọng. Đổi tich_diem(329000) thành tich_diem(1250000) rồi chạy lại: dòng đầu in Lan 125.
MRO: thứ tự Python tìm phương thức
Hai class cha cùng có phi_thang() thì Python chọn bản nào? Câu trả lời nằm trong thuộc tính __mro__ của class: một tuple các class theo đúng thứ tự Python tìm. __name__ là tên của từng class:
class CoLai:
def phi_thang(self):
return 0
class CoTheATM:
def phi_thang(self):
return 11000
class TaiKhoanDayDu(CoLai, CoTheATM):
pass
print(TaiKhoanDayDu().phi_thang())
for lop in TaiKhoanDayDu.__mro__:
print(lop.__name__)KẾT QUẢ
0
TaiKhoanDayDu
CoLai
CoTheATM
objectPython đi theo MRO và dừng ở class đầu tiên có tên cần tìm. Ở ví dụ này MRO là chính class, rồi hai class cha theo thứ tự viết trong ngoặc, rồi object. Luật chung: class con luôn đứng trước class cha, và các class cha giữ thứ tự viết trong ngoặc. Vì CoLai đứng trước, bản phi_thang() của nó thắng. Đổi (CoLai, CoTheATM) thành (CoTheATM, CoLai) rồi chạy lại: dòng đầu in 11000.
Sơ đồ kim cương và super()
Khi hai class cha cùng kế thừa một class ông, các đường kế thừa vẽ ra hình kim cương. Câu hỏi là class ông có chạy hai lần không. Mỗi bản mo() dưới đây in tên class rồi gọi super().mo():
class TaiKhoan:
def mo(self):
print("TaiKhoan")
class CoLai(TaiKhoan):
def mo(self):
print("CoLai")
super().mo()
class CoTheATM(TaiKhoan):
def mo(self):
print("CoTheATM")
super().mo()
class TaiKhoanDayDu(CoLai, CoTheATM):
pass
TaiKhoanDayDu().mo()KẾT QUẢ
CoLai
CoTheATM
TaiKhoanTaiKhoan chỉ chạy một lần. MRO của TaiKhoanDayDu là TaiKhoanDayDu, CoLai, CoTheATM, TaiKhoan, object: Python xếp class ông sau mọi class con của nó. super() trong CoLai gọi class kế tiếp trong MRO của object đang chạy, ở đây là CoTheATM, chứ không gọi class cha của CoLai là TaiKhoan. Đổi (CoLai, CoTheATM) thành (CoTheATM, CoLai) rồi chạy lại: dòng đầu in CoTheATM.
Kiểm tra nhanh
Trong ví dụ kim cương, nếu xóa dòng
super().mo()trongCoLaithì lời gọiTaiKhoanDayDu().mo()in gì?- Chỉ
CoLai CoLai, rồiCoTheATM, rồiTaiKhoanCoLai, rồiTaiKhoan
- Chỉ
Có
class TaiKhoanTietKiem(TaiKhoan). Dòngclass SoTietKiemOnline(TaiKhoan, TaiKhoanTietKiem):cho kết quả gì?- Một class bình thường, MRO bắt đầu bằng
TaiKhoan - Báo lỗi TypeError, vì không dựng được MRO
- Một class bình thường, Python tự đổi chỗ hai class cha
- Một class bình thường, MRO bắt đầu bằng
Với
class TheTinDung(TaiKhoan, CoDiemThuong)như trong bài, những câu nào đúng?isinstance(the_lan, CoDiemThuong)làTrueTheTinDung.__mro__kết thúc bằngobject- Object của
TheTinDungchỉ gọi được phương thức củaTaiKhoan, class cha viết đầu tiên - Đa kế thừa đòi các class cha phải có chung một class ông
Trong khung bẫy thẻ ghi nợ, dòng khai báo nào làm hạn mức 5.000.000 đ được kiểm trước khi rút?
class TheGhiNo(TaiKhoan, CoHanMuc):class TheGhiNo(TaiKhoan):class TheGhiNo(CoHanMuc, TaiKhoan):
Bài tập
Liệt kê thứ tự Python tìm phương thức
Viết thân hàm ten_mro(lop): lop là một class. Hàm trả về tên các class trong __mro__ của lop, đúng thứ tự Python tìm, bỏ object ở cuối. Ví dụ với TaiKhoanCoKyHan trong starter, kết quả là ["TaiKhoanCoKyHan", "TaiKhoanTietKiem", "TaiKhoan"]. Hàm này giúp bạn in ra thứ tự tìm của một class lạ trước khi đoán bản phương thức nào sẽ chạy.
Trả về: một list các tên class, mỗi tên một str.
class TaiKhoan: pass
class TaiKhoanTietKiem(TaiKhoan): pass
class TaiKhoanCoKyHan(TaiKhoanTietKiem): pass
class CoHanMuc: pass
class TheGhiNo(CoHanMuc, TaiKhoan): pass
class CoLai(TaiKhoan): pass
class CoTheATM(TaiKhoan): pass
class TaiKhoanDayDu(CoLai, CoTheATM): pass
def ten_mro(lop):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
Kế thừa nhiều tầng: Python tìm tên từ class của object lên dần qua từng tầng cha.
Đa kế thừa ghi nhiều class cha trong ngoặc; class con nhận phương thức của tất cả.
__mro__là tuple các class theo thứ tự Python tìm: chính class, rồi các class tổ tiên (class con trước class cha, class cha viết trước đứng trước), cuối cùng làobject.Mixin đặt sau một class cha có phương thức trùng tên không gọi
super()thì bị che mất, không báo lỗi.Trong sơ đồ kim cương,
super()gọi class kế tiếp trong MRO, nên class ông chỉ chạy một lần.Ghi class cha trước class con của nó trong ngoặc thì Python báo
TypeErrorvì không dựng được MRO.
Câu hỏi thường gặp
Python tính thứ tự tìm phương thức (method resolution order) thế nào?
Python ghép các MRO của từng class cha sao cho giữ hai luật: class con luôn đứng trước class cha, và các class cha giữ thứ tự viết trong ngoặc. Không cần tự tính: in __mro__ hoặc gọi TaiKhoanDayDu.mro(), phương thức trả về cùng thứ tự dưới dạng list.
Có nên dùng đa kế thừa không?
Dùng được cho mixin nhỏ, mỗi mixin mang một khả năng như tích điểm hay hạn mức, và mỗi bản ghi đè đều gọi super(). Khi các class cha lớn và trùng nhiều tên, MRO khó đoán. Lúc đó cho object chứa object khác thường dễ hiểu hơn, cách bài composition dạy.
Python có giới hạn số class cha hay số tầng kế thừa không?
Python không đặt giới hạn nhỏ nào cho cả hai: bài tập chạy chuỗi tới tám tầng. Giới hạn thật nằm ở người đọc code, vì mỗi tầng thêm một chỗ phải tìm khi một phương thức chạy sai. Bài ghi đè phương thức cho thấy cách mỗi tầng thay hay mở rộng bản của tầng trên.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.