list vs tuple, dict hay set: chọn cấu trúc dữ liệu Python
Bài 14/16 · Chương 7
Dict và set
- 8 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
List, tuple, set, dict khác nhau ở bốn điểm: có giữ thứ tự không, có sửa tại chỗ được không, có cho phần tử trùng không, và bạn lấy một phần tử ra bằng gì. Chọn đúng cấu trúc dữ liệu giống chọn đúng ngăn tủ cho đồ: thực đơn tra theo tên món, hàng chờ pha chế theo thứ tự, tập khách quen chỉ để hỏi "người này đã đến chưa".
Cần biết trước: list, tuple, dict và set.
So sánh list, tuple, dict và set
Bốn kiểu cùng chứa được nhiều giá trị, nhưng mỗi kiểu trả lời một câu hỏi khác nhau. Bảng dưới gom các điểm khác nhau đó:
Kiểu | Viết | Thứ tự | Sửa tại chỗ | Phần tử trùng | Lấy phần tử bằng |
|---|---|---|---|---|---|
list |
| giữ thứ tự viết | được | được | chỉ số |
tuple |
| giữ thứ tự viết | không | được | chỉ số |
dict |
| giữ thứ tự thêm vào | được | khóa không trùng | khóa |
set |
| không có thứ tự | được | không | chỉ hỏi |
Cùng một buổi bán hàng, mỗi kiểu giữ một phần dữ liệu:
mon_goi = ["bạc xỉu", "trà đào", "bạc xỉu"]
ban_ghi = ("trà đào", 35000)
gia = {"bạc xỉu": 32000, "trà đào": 35000}
cac_mon = set(mon_goi)
print(mon_goi[0], len(mon_goi))
print(ban_ghi[1], gia["trà đào"])
print(len(cac_mon), "bạc xỉu" in cac_mon)KẾT QUẢ
bạc xỉu 3
35000 35000
2 TrueList giữ đủ ba lượt gọi theo thứ tự, kể cả lượt lặp. Tuple giữ một bản ghi cố định gồm tên và giá. Dict tra giá thẳng bằng tên món. Set bỏ lượt lặp, chỉ còn hai món, và trả lời được câu "có bạc xỉu không".
Đổi "trà đào", "bạc xỉu"] thành "trà đào", "cà phê sữa"] rồi chạy lại: dòng cuối in 3 True.
Tra theo chỉ số hay theo tên
Câu hỏi chọn kiểu đầu tiên là: bạn lấy dữ liệu ra bằng gì? Lấy theo chỉ số (món đầu hàng chờ, ly thứ ba) thì list hợp hơn. Lấy theo một cái tên hay một mã (giá của trà đào) thì dict hợp hơn:
menu_list = [("cà phê sữa", 29000), ("bạc xỉu", 32000),
("trà đào", 35000)]
menu_dict = {"cà phê sữa": 29000, "bạc xỉu": 32000,
"trà đào": 35000}
mon = "trà đào"
for ten, g in menu_list:
if ten == mon:
print("Tra list:", g)
if mon in menu_dict:
print("Tra dict:", menu_dict[mon])KẾT QUẢ
Tra list: 35000
Tra dict: 35000Hai cách cho cùng kết quả. Bản list phải so tên từng món từ đầu thực đơn. Bản dict đi thẳng tới khóa "trà đào", không cần vòng lặp và không cần so từng món. in trên list phải dò từng phần tử, còn trên dict và set thì trung bình không phải dò như vậy. Bài in và not in dẫn nguồn và nói kỹ hơn.
Chỉ hỏi có hay không thì dùng set
Khi bạn không cần thứ tự, không cần biết một giá trị xuất hiện mấy lần, chỉ cần hỏi "có hay không" hoặc đếm số giá trị khác nhau, set là kiểu hợp:
khach_den = ["Hà", "Tâm", "Hà", "Huy", "Tâm"]
khach_quen = set(khach_den)
print(len(khach_den), len(khach_quen))
for ten in ["Huy", "Lan"]:
print(ten, ten in khach_quen)KẾT QUẢ
5 3
Huy True
Lan FalseList khach_den ghi năm lượt đến, set khach_quen cho biết ba người khác nhau. Đổi lại, set không giữ thứ tự đến: muốn biết ai đến đầu tiên thì vẫn phải hỏi list.
Bản ghi cố định dùng tuple
Một món trong thực đơn gồm tên và giá đi cùng nhau, không thêm bớt phần nào: đó là một bản ghi, hợp với tuple. Tuple bất biến nên còn làm được khóa của dict, như lượt mua theo cặp khách và tháng:
mon = ("trà đào", 35000)
ten, g = mon
luot_mua = {("Hà", "11/2026"): 4, ("Hà", "12/2026"): 2}
print(ten, g, luot_mua[("Hà", "12/2026")])KẾT QUẢ
trà đào 35000 2List không làm khóa dict được vì nó sửa tại chỗ được. Dữ liệu còn thêm, bớt, như giỏ hàng, thì chọn list.
Bảng quyết định và ghép các kiểu
Bài thật thường cần vài kiểu cùng lúc. Bảng dưới gom câu hỏi để chọn từng kiểu:
Câu hỏi của bài | Chọn | Ví dụ |
|---|---|---|
Lấy theo chỉ số, cần giữ thứ tự gặp | list | hàng chờ pha chế, các lượt gọi |
Bản ghi cố định, hoặc khóa gồm nhiều phần | tuple | (tên, giá), (khách, tháng) |
Tra theo tên hay mã | dict | bảng giá, khách theo mã |
Chỉ hỏi có hay không, bỏ trùng, so hai nhóm | set | khách quen, mã khách hai tháng |
Một chi nhánh có tập khách và list đơn, nên dict của chi nhánh chứa một set và một list, theo kiểu của bài dict lồng nhau:
chi_nhanh = {
"Huế": {"khach": {101, 102}, "don": ["DH1024", "DH1026"]},
"Đà Lạt": {"khach": {103}, "don": ["DH1025"]},
}
for ten, cn in chi_nhanh.items():
print(ten, len(cn["khach"]), cn["don"][0])
print(101 in chi_nhanh["Huế"]["khach"])KẾT QUẢ
Huế 2 DH1024
Đà Lạt 1 DH1025
TrueTên chi nhánh là khóa vì bạn tra theo tên. Khách là set vì chỉ cần hỏi một mã có trong chi nhánh không. Đơn là list vì đơn đầu tiên có ý nghĩa.
Kiểm tra nhanh
List
khach_dencó tên lặp lại. Biểu thức nào cho số khách khác nhau?len(khach_den)len(set(khach_den))set(len(khach_den))
Lệnh
print({"Hà": "DH1024", "Hà": "DH1026"})in ra gì?{'Hà': 'DH1024'}- Báo lỗi
KeyError {'Hà': 'DH1026'}
Những dữ liệu nào hợp với set?
- Tên các khách đã đến, để hỏi một người đã đến chưa
- Các món trong hàng chờ pha chế, theo thứ tự gọi
- Các mã khách mua hàng trong tháng 11
- Giá của từng món, tra theo tên món
Sau
mon = ("trà đào", 35000),mon[1] = 36000báo lỗi gì?- Báo lỗi
TypeError - Báo lỗi
IndexError - Không in gì
- Báo lỗi
Những kiểu nào vừa giữ thứ tự vừa giữ được phần tử trùng?
- list
- set
- tuple
- khóa của dict
Bài tập
Chọn kiểu cho bảng giá và khách
Quán có thực đơn dạng list các tuple và các đơn hàng dạng list các cặp (khách, món). Chọn kiểu hợp cho từng biến rồi tính:
bang_gia: giá của từng món, lấy từmenu, để tra giá theo tên món.khach: những người đã mua, mỗi người một lần, để hỏi một người đã mua chưa.tong_tien: tổng tiền mọi đơn, giá tra trongbang_gia.
Dùng vòng lặp for và không gõ thẳng đáp số.
menu = [("cà phê sữa", 29000), ("bạc xỉu", 32000),
("trà đào", 35000), ("sinh tố bơ", 45000)]
don_hang = [("Hà", "trà đào"), ("Tâm", "bạc xỉu"),
("Hà", "bạc xỉu"), ("Huy", "sinh tố bơ"),
("Tâm", "trà đào")]
bang_gia = None
khach = None
tong_tien = 0
# Viết code của bạn dưới dòng nàyTóm tắt
List giữ thứ tự và phần tử trùng, lấy bằng chỉ số; tuple như list nhưng không sửa tại chỗ được.
Dict tra theo khóa; khóa trùng thì cặp sau ghi đè cặp trước.
Set bỏ phần tử trùng, không có thứ tự, chỉ hỏi bằng
in.Câu hỏi "tra bằng gì?" chọn kiểu: chỉ số là list, tên hay mã là dict, có hay không là set.
intrên dict và set trung bình không phải dò từng phần tử như trên list.Gán vào phần tử của tuple báo
TypeError; dữ liệu còn sửa thì dùng list.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào dùng list, tuple, dict, set trong một chương trình?
Dùng nhiều kiểu cùng lúc là chuyện thường. Một chương trình bán hàng có thể giữ bảng giá trong dict, mỗi đơn là một tuple, các đơn của ngày trong list và mã khách quen trong set. Bảng quyết định ở trên giúp chọn cho từng phần dữ liệu.
Cấu trúc dữ liệu trong Python còn những kiểu nào khác?
Ngoài bốn kiểu dựng sẵn này, thư viện chuẩn có thêm những kiểu cho việc riêng, như hàng đợi hai đầu deque trong bài deque. Với các bài tập của nhóm dict và set, bốn kiểu ở bài này là đủ. Xem thêm bài tổng quan cấu trúc dữ liệu và giải thuật.
Tuple có nhanh hơn list không?
Với những việc của bài này, như lấy một phần tử theo chỉ số hay duyệt bằng for, tốc độ của hai kiểu gần như nhau, nên tốc độ không phải lý do để chọn. Khác nhau chính là tuple không sửa tại chỗ được, nên nó làm được khóa dict và báo lỗi khi ai đó lỡ gán vào. Chọn tuple cho bản ghi cố định, list cho dữ liệu còn thêm bớt, như bài tuple đã cho thấy.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.