GIL và deadlock trong Python
Bài 6/9 · Chương 21
Đa luồng, đa tiến trình và asyncio
- 8 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
GIL trong Python (global interpreter lock) là một khóa chung của trình thông dịch: tại mỗi thời điểm chỉ một luồng được chạy code Python, kể cả khi máy có nhiều nhân CPU. Bạn cần hiểu nó khi chia việc cho nhiều luồng mà chương trình không nhanh lên, và cần hiểu deadlock khi chương trình nhiều luồng đứng im không báo lỗi.
Cần biết trước: thread pool và Lock và race condition.
GIL là gì
Hãy hình dung một phòng họp chỉ có một micro: ai cầm micro mới được nói, người khác ngồi chờ. GIL là cái micro của CPython, bản Python bạn cài từ python.org. Luồng nào giữ GIL mới chạy được code Python, và trình thông dịch đổi lượt giữa các luồng sau một khoảng ngắn:
import sys
print(sys.getswitchinterval())KẾT QUẢ
0.005Cứ khoảng 0.005 giây, tức 5 mili giây, luồng đang chạy được yêu cầu nhả GIL để luồng khác có lượt. Quan trọng hơn: luồng nhả GIL ngay khi nó phải chờ, như time.sleep(), đọc file hay đợi máy chủ trả lời. Vì vậy các luồng tải trang trong bài đa luồng với threading chờ chồng lên nhau được. GIL chỉ đổi lượt giữa hai lệnh bytecode, nên nó không làm += trên biến chung an toàn: bạn vẫn cần Lock như bài trước.
Vì sao luồng không tăng tốc việc tính toán
Việc chỉ tính toán thì không bao giờ phải chờ, nên không có lúc nào luồng tự nhả GIL cho luồng khác cùng chạy. Bốn luồng tính cùng lúc thực chất là bốn luồng thay nhau cầm micro. Luồng thật không chạy được trong trình duyệt, nên khối dưới đây không có nút Chạy; kết quả là của một lần chạy bằng Python 3.14 trên máy tính:
import time
from concurrent.futures import ThreadPoolExecutor
def dem(n):
return sum(i * i for i in range(n))
viec = [2_000_000] * 4
bat_dau = time.monotonic()
ket_qua = [dem(n) for n in viec]
lan_luot = time.monotonic() - bat_dau
with ThreadPoolExecutor(4) as ex:
bat_dau = time.monotonic()
ket_qua = list(ex.map(dem, viec))
bon_luong = time.monotonic() - bat_dau
print(f"Bốn luồng / lần lượt: {bon_luong / lan_luot:.1f}")KẾT QUẢ
Bốn luồng / lần lượt: 1.0Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Tỉ số gần 1.0 nghĩa là bốn luồng mất chừng ấy thời gian như làm lần lượt. Trên máy rảnh, con số thường lệch một chút, khoảng từ 0.9 tới 1.4, vì việc đổi lượt cũng tốn thời gian. Máy đang bận việc khác thì con số lệch xa hơn. Việc tính toán nặng muốn dùng nhiều nhân CPU thì chia cho nhiều tiến trình, mỗi tiến trình có GIL riêng: bài multiprocessing dạy cách đó.
GIL đang thay đổi: bản free-threaded
Theo tài liệu chính thức (đọc ngày 15/11/2026), CPython đang có thêm một bản không có GIL, gọi là bản free-threaded:
Python 3.13 có bản free-threaded ở dạng thử nghiệm, không bật mặc định, chạy bằng một file riêng thường tên
python3.13t(What's New in Python 3.13).Python 3.14 chính thức hỗ trợ bản này theo PEP 779, nhưng nó vẫn là lựa chọn thêm: bản cài mặc định vẫn có GIL (What's New in Python 3.14).
Bản free-threaded chạy code một luồng chậm hơn bản thường một chút, khoảng 5 đến 10% theo What's New in Python 3.14.
Muốn biết bản Python của bạn thuộc loại nào, xem dòng phiên bản đầy đủ. Bản free-threaded ghi thêm chữ free-threading build trong dòng này.
Windows (PowerShell):
py -VV
macOS/Linux:
python3 -VVKẾT QUẢ
Python 3.14.4 (main, Aug 20 2026, 10:41:58) [GCC 15.2.0]Ngày giờ và trình biên dịch trên máy bạn có thể khác. Từ 3.13, hàm sys._is_gil_enabled() cho biết GIL có đang bật trong lúc chạy không. Trên bản free-threaded, ví dụ bốn luồng ở mục trên có thể cho tỉ số nhỏ hơn hẳn 1.0 khi máy có từ bốn nhân.
Deadlock: hai luồng chờ nhau mãi
Một đơn hàng cần trừ kho và trừ ví, mỗi thứ có khóa riêng. Luồng thứ nhất lấy khóa kho rồi xin khóa ví, luồng thứ hai lấy khóa ví rồi xin khóa kho. Mỗi luồng giữ đúng thứ luồng kia cần, nên cả hai chờ mãi: đó là deadlock (khóa chết). Code dưới đây cho mỗi luồng chờ tối đa 0.5 giây bằng acquire(timeout=0.5) để chương trình không treo hẳn:
import threading
import time
kho, vi = threading.Lock(), threading.Lock()
def chuyen(khoa_dau, khoa_sau):
with khoa_dau:
time.sleep(0.1)
print("Khóa thứ hai:", khoa_sau.acquire(timeout=0.5))
a = threading.Thread(target=chuyen, args=(kho, vi))
b = threading.Thread(target=chuyen, args=(vi, kho))
a.start()
time.sleep(0.05)
b.start()
b.join()KẾT QUẢ
Khóa thứ hai: False
Khóa thứ hai: TrueChạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
acquire(timeout=0.5) trả về False khi hết giờ mà chưa lấy được khóa. Luồng a bỏ cuộc trước, thoát khối with nên nhả khóa kho, và luồng b mới lấy được nó. Không có timeout=, cả hai dừng ở dòng acquire() mãi mãi, và Python không in gì để báo.
Tránh deadlock bằng một thứ tự khóa chung
Deadlock cần một vòng chờ: A chờ B, B chờ A. Cách chặn phổ biến là mọi luồng lấy các khóa theo cùng một thứ tự, ví dụ luôn kho trước, ví sau. Khi đó luồng đến sau đứng chờ ngay ở khóa đầu, không giữ gì luồng kia cần:
import threading
import time
kho, vi = threading.Lock(), threading.Lock()
def chuyen(ten):
with kho:
time.sleep(0.1)
with vi:
print(ten, "lấy đủ hai khóa")
a = threading.Thread(target=chuyen, args=("Trừ kho",))
b = threading.Thread(target=chuyen, args=("Trừ ví",))
a.start()
b.start()
a.join()
b.join()KẾT QUẢ
Trừ kho lấy đủ hai khóa
Trừ ví lấy đủ hai khóaChạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Một luồng cũng tự khóa chết được: nó giữ một Lock rồi xin lại chính khóa đó. RLock cho phép luồng đang giữ khóa lấy lại nó, nên không kẹt. Ví dụ này chỉ có một luồng nên bạn bấm Chạy được:
import threading
khoa = threading.Lock()
with khoa:
print(khoa.acquire(timeout=0.2))
khoa_lai = threading.RLock()
with khoa_lai:
print(khoa_lai.acquire(timeout=0.2))
khoa_lai.release()KẾT QUẢ
False
TrueĐổi khoa.acquire(timeout=0.2) thành khoa.acquire(timeout=0.5) rồi chạy lại: dòng đầu vẫn in False, chỉ là chờ lâu hơn, vì không ai khác nhả khóa này.
Kiểm tra nhanh
Sau
import threadingvàkhoa = threading.Lock()rồikhoa.acquire(), lệnhprint(khoa.acquire(timeout=0.1))in ra gì?TrueFalse- Báo lỗi
RuntimeError
Những câu nào đúng với bản Python cài mặc định (có GIL) từ 3.12 tới 3.14?
- Ba luồng tải ba trang xong sớm hơn tải lần lượt, vì luồng nhả GIL trong lúc chờ máy chủ
- Bốn luồng tính tổng bình phương xong nhanh gần gấp bốn trên máy bốn nhân
- Có GIL vẫn cần
Lockkhi nhiều luồng cùng+=một biến chung - Python 3.14 đã bỏ GIL khỏi bản cài mặc định
Luồng 1 giữ khóa
khorồi xin khóavi, luồng 2 giữvirồi xinkho. Sửa thế nào để hết deadlock?- Thêm
time.sleep(0.1)trước mỗi lần xin khóa thứ hai - Đổi cả hai khóa thành
RLock - Cho cả hai luồng lấy
khotrước,visau
- Thêm
Trong khung bẫy quên nhả khóa, dòng cuối in ra gì?
True, khóa vẫn bị giữ sau khitru_kho(40)báo lỗiFalse, vì lỗi làm Python tự nhả khóa- Không in gì, chương trình treo ở dòng
acquire()
Bài tập
Tìm vòng chờ giữa các luồng
Một công cụ theo dõi chụp lại hai bảng: dang_giu (khóa tra ra tên luồng đang giữ nó) và dang_cho (luồng tra ra tên khóa nó đang chờ). Viết thân hàm co_deadlock(dang_giu, dang_cho): có deadlock khi đi theo chuỗi "luồng chờ khóa, khóa do luồng khác giữ, luồng đó lại chờ khóa khác" mà quay về đúng luồng đã đi qua. Một luồng chờ chính khóa nó đang giữ cũng là deadlock. Khóa không có trong dang_giu là khóa rảnh: luồng chờ nó sẽ lấy được. Hàm không sửa hai dict.
Trả về: có deadlock hay không, một bool.
def co_deadlock(dang_giu, dang_cho):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
GIL cho mỗi lúc một luồng chạy code Python; luồng nhả GIL khi chờ và sau mỗi khoảng
sys.getswitchinterval().Việc phải chờ xong sớm hơn khi chia luồng, việc chỉ tính toán thì không, trên bản cài mặc định.
GIL không thay được
Lock:+=trên biến chung vẫn cần khóa.Python 3.13 thử nghiệm, 3.14 chính thức hỗ trợ bản free-threaded không GIL, nhưng bản mặc định vẫn có GIL.
Deadlock là vòng chờ giữa các luồng giữ khóa của nhau; lấy khóa theo một thứ tự chung để tránh.
acquire(timeout=)trả vềFalsekhi hết giờ;with khoa:nhả khóa cả khi có lỗi.
Câu hỏi thường gặp
GIL là gì và có phải Python không chạy đa luồng được?
GIL là khóa chung của trình thông dịch CPython, cho mỗi lúc một luồng chạy code Python. Python vẫn chạy đa luồng: luồng nhả GIL khi chờ mạng hay file, nên việc chờ chồng lên nhau được. Chỉ việc tính toán thuần mới không nhanh lên, xem lại bài đa luồng với threading.
Global interpreter lock có bị bỏ hẳn trong Python mới không?
Chưa. Từ 3.14, bản free-threaded được hỗ trợ chính thức nhưng vẫn là bản cài thêm, và tài liệu 3.14 nói việc đưa nó thành mặc định chưa được quyết. Thư viện viết bằng C cũng cần được cập nhật để chạy không GIL.
Làm sao biết chương trình bị deadlock trong Python?
Chương trình đứng im, không tốn CPU và không báo lỗi gì. Thêm timeout= cho acquire() hay join() để thấy lần chờ nào hết giờ, rồi xem các luồng lấy khóa theo thứ tự nào. Cách khóa đúng một đoạn code nằm ở bài Lock và race condition.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.