Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Type hints trong Python: chú thích kiểu cho biến và hàm

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 8/17 · Chương 8

Hàm

  • 8 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Type hints trong Python là phần chú thích kiểu viết ngay trong dòng def: tham số nhận kiểu gì, hàm trả về kiểu gì. Bạn thêm type hints cho hàm mà người khác sẽ gọi, hay chính bạn sẽ đọc lại sau vài tuần. Chỉ nhìn một dòng là biết số tiền phải truyền dạng số nguyên, không truyền chuỗi.

Cần biết trước: lệnh return, tham số mặc định và None.

Ghi kiểu cho tham số và giá trị trả về

Hàm tính tiền dưới đây có chú thích kiểu: sau tên mỗi tham số là dấu hai chấm và tên kiểu, còn trước dấu hai chấm cuối dòng def là mũi tên -> cùng kiểu của giá trị trả về:

python
def tinh_tien(don_gia: int, so_ly: int = 1) -> int:
    return don_gia * so_ly

print(tinh_tien(29000, 2))
help(tinh_tien)

KẾT QUẢ

58000
Help on function tinh_tien in module __main__:

tinh_tien(don_gia: int, so_ly: int = 1) -> int

Đọc dòng chữ ký như một câu: tinh_tien nhận đơn giá là số nguyên, số ly là số nguyên mặc định bằng 1, và trả về một số nguyên. Tham số có cả chú thích lẫn giá trị mặc định thì chú thích đứng trước, giá trị mặc định đứng sau, và dấu bằng có dấu cách hai bên. help() in lại đúng các chú thích đó (bài docstring và help() dạy hàm này), nên người gọi hàm thấy chúng mà không cần mở code. Đổi -> int thành -> float rồi chạy lại: dòng chữ ký in tinh_tien(don_gia: int, so_ly: int = 1) -> float.

Python không kiểm type hints khi chạy

Chú thích kiểu là lời hứa của người viết hàm. Python đọc chú thích rồi cất đi, và chạy hàm y như khi không có chúng: không chặn đối số sai kiểu, không tự đổi kiểu.

Ai đọc chú thích thì được lợi. Một số trình soạn thảo đọc chúng để gợi ý tham số khi bạn gõ tên hàm, còn công cụ kiểm kiểu, nếu bạn cài và bật, có thể soát cả dự án và báo lời gọi truyền chuỗi vào chỗ ghi int trước khi chạy. Chú thích giống bảng chỉ dẫn trên đường: nó nói rõ phải đi lối nào, nhưng không chặn xe nào đi sai.

Kiểu của list và dict

Với list, ghi kiểu của phần tử trong ngoặc vuông: list[str] là list các chuỗi, list[int] là list các số nguyên. Với dict, ghi kiểu của khóa rồi kiểu của giá trị: dict[str, int] là dict có khóa là chuỗi, giá trị là số nguyên. Biến cũng chú thích được theo cùng cách, ten: kieu = gia_tri:

python
def gia_cac_mon(menu: dict[str, int],
                mon_da_goi: list[str]) -> list[int]:
    cac_gia: list[int] = []
    for mon in mon_da_goi:
        cac_gia.append(menu[mon])
    return cac_gia

menu: dict[str, int] = {"cà phê sữa": 29000, "trà đào": 35000}
print(gia_cac_mon(menu, ["trà đào", "cà phê sữa"]))

KẾT QUẢ

[35000, 29000]

Chữ ký nói đủ cả ba điều: hàm cần một bảng giá và một list tên món, trả về list giá theo đúng thứ tự gọi. Biến khởi đầu là list rỗng hay dict rỗng là chỗ chú thích có ích, vì nhìn [] chưa biết list sẽ chứa gì. Module typing có thêm nhiều kiểu cho các trường hợp khó hơn, bài typing nâng cao giới thiệu chúng.

Giá trị có thể là None: viết X | None

Hàm tra giá dùng get() trả về giá khi có món, và None khi không có. Kiểu trả về khi đó là int | None, đọc là "số nguyên hoặc None". Dấu | trong chú thích kiểu cần Python 3.10 trở lên:

python
def tim_gia(menu: dict[str, int], ten_mon: str) -> int | None:
    return menu.get(ten_mon)

menu = {"cà phê sữa": 29000, "bạc xỉu": 32000}
for ten_mon in ["bạc xỉu", "phở bò"]:
    gia = tim_gia(menu, ten_mon)
    if gia is None:
        print(f"{ten_mon}: quán không bán")
    else:
        print(f"{ten_mon}: hai ly {gia * 2:,} đ")

KẾT QUẢ

bạc xỉu: hai ly 64,000 đ
phở bò: quán không bán

Thấy | None trong chữ ký, người gọi biết phải hỏi is None trước khi tính toán với kết quả. Chú thích vì vậy phải nói thật: hàm có một nhánh trả về None thì kiểu trả về phải có | None.

Python cất type hints ở đâu

Chú thích không mất đi sau dòng def. Python giữ chúng trong một dict gắn với hàm, tên là __annotations__, và các công cụ đọc dict đó:

python
def tim_gia(menu: dict[str, int], ten_mon: str) -> int | None:
    return menu.get(ten_mon)

print(tim_gia.__annotations__)

KẾT QUẢ

{'menu': dict[str, int], 'ten_mon': <class 'str'>, 'return': int | None}

Khóa 'return' giữ kiểu trả về, các khóa còn lại là tên tham số. Bạn ít khi đọc dict này bằng tay, nhưng nó cho thấy chú thích là dữ liệu Python thật sự giữ lại. Một số công cụ dùng chính dữ liệu này để làm việc thay bạn: @dataclass đọc chú thích kiểu để tự viết những dòng code lặp đi lặp lại khi bạn định nghĩa một kiểu dữ liệu của riêng mình.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ truyền chuỗi vào tinh_tien, nếu đổi lời gọi thành tinh_tien("5", 2) thì dòng cuối in ra gì?

    • 55
    • 10
    • Báo lỗi TypeError
  2. Giả sử mỗi dòng def dưới đây đều có thân hàm. Những dòng nào ghi đúng type hints cho hàm nhận giá và số ly là số nguyên, trả về số nguyên?

    • def tinh(gia: int, so_ly: int) -> int:
    • def tinh(int gia, int so_ly) -> int:
    • def tinh(gia: int, so_ly: int = 1) -> int:
    • def tinh(gia: int, so_ly = 1: int) -> int:
  3. Hàm tim_gia của bài trả về menu.get(ten_mon). Chú thích nào đúng cho giá trị trả về?

    • -> int
    • -> int | None
    • -> None
  4. Biến diem_cac_ban = {"Hà": 8.5, "Tâm": 9.0} hợp với chú thích kiểu nào?

    • list[float]
    • dict[str, int]
    • dict[str, float]
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Viết hàm tổng tiền có type hints

Sửa dòng def của tong_tien để có type hints: menu là dict với khóa là tên món (chuỗi) và giá trị là giá (số nguyên), mon_da_goi là list các tên món, giá trị trả về là số nguyên hoặc None. Rồi viết thân hàm: cộng giá các món đã gọi; gặp một món không có trong menu thì trả về None. Hàm không sửa menu hay mon_da_goi.

Ví dụ: với menu có "cà phê sữa" giá 29000 và "trà đào" giá 35000, tong_tien(menu, ["cà phê sữa", "trà đào"]) trả về 64000.

Trả về: tổng tiền, một int, hoặc None khi có món lạ.

python
def tong_tien(menu, mon_da_goi):  # sửa dòng này
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Chú thích tham số viết ten: kieu, kiểu trả về viết -> kieu trước dấu hai chấm cuối dòng def.

  • Tham số có cả kiểu và giá trị mặc định viết so_ly: int = 1.

  • list[str] ghi kiểu phần tử; dict[str, int] ghi kiểu khóa rồi kiểu giá trị.

  • Hàm có nhánh trả về None ghi -> int | None; nơi gọi kiểm is None trước khi tính.

  • Python không kiểm type hints khi chạy; truyền sai kiểu vẫn chạy và có thể cho kết quả sai.

Câu hỏi thường gặp

Chú thích kiểu (type annotation) trong Python khác type hints thế nào?

Hai tên chỉ cùng một thứ ở mức người học cần biết. "Annotation" là cú pháp cho phép gắn một biểu thức vào tham số, giá trị trả về hay biến; "type hints" là cách dùng cú pháp đó để ghi kiểu. Tài liệu tiếng Việt hay gọi chung là chú thích kiểu.

Chú thích kiểu Python có làm chương trình chạy nhanh hơn không?

Không. Python chạy hàm có chú thích y như hàm không có, vì nó không dùng chú thích để chọn cách tính. Lợi ích nằm ở chỗ khác: code dễ đọc hơn, trình soạn thảo có thể gợi ý đúng hơn, và công cụ kiểm kiểu, nếu bạn dùng, có thể báo lỗi truyền sai kiểu trước khi chạy.

Có cần viết type hints cho mọi hàm không?

Không bắt buộc. Một đoạn thử nhanh vài dòng không cần chúng. Hàm sẽ được gọi từ nhiều chỗ, hay được người khác dùng, thì đáng ghi kiểu cho tham số và giá trị trả về. Đi kèm một docstring ngắn, chữ ký hàm khi đó tự nói gần hết cách dùng.

Vì sao code cũ viết List[int] hoặc Optional[int]?

Trước Python 3.9, list[int] chưa viết được nên code phải nhập List từ module typing, và trước 3.10 thì "hoặc None" viết Optional[int]. Code mới viết list[int] và int | None như bài này. Code cũ vẫn chạy, nên bạn sẽ còn gặp cả hai cách khi đọc thư viện.

Chủ đề

type hints python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập