Git là gì? Tám lệnh Git đủ dùng cho người học Python
Bài 1/8 · Chương 17
Git và làm việc với code do AI viết
- 10 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Git là phần mềm ghi lại lịch sử của một thư mục code: mỗi lần bạn chụp lại trạng thái các file là một commit, và bạn lấy lại được bản ở bất kỳ commit nào. Học Git cơ bản ngay từ dự án Python đầu tiên giúp bạn dám sửa code, kể cả đoạn code do AI viết, vì bản chạy được vẫn còn trong lịch sử.
Cần biết trước: cài Python và VS Code và môi trường ảo.
Git ghi lại lịch sử của thư mục code
Thư mục được Git theo dõi gọi là repo (repository, kho code). Mỗi commit giống một tấm ảnh chụp cả thư mục kèm một dòng chú thích: ảnh đã chụp thì không đổi, và bạn lật lại tấm nào cũng được. Giữa thư mục làm việc và lịch sử có vùng chờ (staging area): bạn chọn file nào vào vùng chờ, commit chỉ chụp những file đó.
Bài này dùng tám lệnh: git config, git init, git status, git add, git commit, git log, git diff, git restore. Lệnh Git gõ ở terminal, giống nhau trên Windows (PowerShell), macOS và Linux. Trình duyệt không chạy được Git, nên các khối lệnh dưới đây không có nút Chạy. Kết quả dán từ một lần chạy thật trên Linux với Git 2.53, thư mục của Lan là /home/lan; số phiên bản, đường dẫn và mã commit trên máy bạn sẽ khác.
git --versionKẾT QUẢ
git version 2.53.0Terminal báo không có lệnh git thì cài Git trước. Theo trang git-scm.com (xem ngày 15/11/2026): Windows tải bộ cài Git for Windows ở git-scm.com/install/windows, macOS gõ xcode-select --install hoặc brew install git. Cài xong thì mở cửa sổ terminal mới rồi gõ lại lệnh trên.
Khai tên và email bằng git config
Mỗi commit ghi tên và email của người tạo nó. Git thường từ chối commit khi chưa biết hai thông tin này, nên bạn khai một lần cho cả máy với --global:
git config --global user.name "Lan"
git config --global user.email "lan@example.com"
git config user.name
git config user.emailKẾT QUẢ
Lan
lan@example.comHai lệnh đầu không in gì. Hai lệnh sau đọc lại giá trị đã khai. Thay Lan và địa chỉ ví dụ bằng tên và email của bạn. Email sẽ nằm trong lịch sử của các dự án bạn chia sẻ, nên dự án công khai thường dùng địa chỉ ẩn mà GitHub cấp, bài đẩy code lên GitHub nói tiếp chuyện này.
Tạo repo và xem trạng thái bằng git init, git status
Lan có thư mục cua-hang chứa file cua_hang.py, trong đó là hàm phi_giao_hang() một trợ lý AI viết: đơn từ 300.000 đ được miễn phí giao hàng. Thư mục còn có .env chứa khóa bí mật, __pycache__/ do Python tự tạo khi import và .venv của dự án. Lan đứng trong thư mục đó và gõ git init:
git initKẾT QUẢ
Initialized empty Git repository in /home/lan/cua-hang/.git/Phía trên dòng này Git 2.53 còn in vài dòng hint: về tên nhánh mặc định master, bạn chưa cần làm gì. Lệnh tạo thư mục ẩn .git chứa toàn bộ lịch sử. Xóa .git là mất lịch sử, code thì vẫn còn. Lệnh git status cho biết file nào Git chưa theo dõi, file nào đã sửa:
git statusKẾT QUẢ
On branch master
No commits yet
Untracked files:
(use "git add <file>..." to include in what will be committed)
.env
__pycache__/
cua_hang.py
nothing added to commit but untracked files present (use "git add" to track).venv không hiện vì từ Python 3.13 lệnh python -m venv tự đặt một file .gitignore bên trong môi trường. Với Python 3.12, .venv/ vẫn hiện trong danh sách này cho tới khi có .gitignore ở mục sau. Lệnh git status --short in gọn hơn, mỗi file một dòng. Hai ký tự đầu dòng là hai cột: cột đầu nói về vùng chờ, cột thứ hai nói về thư mục làm việc, rồi một dấu cách và tên file. Khối dưới là repo của Lan vào một hôm sau, khi đã có thêm vài file:
git status --shortKẾT QUẢ
A README.md
AM bao_cao.py
M cua_hang.py
?? diem_thi.pyA là file mới đã vào vùng chờ, M là file đã sửa, ?? là file chưa theo dõi. Dòng M có dấu cách ở cột đầu: file đã sửa nhưng chưa vào vùng chờ. Dòng AM nghĩa là đã add, rồi lại sửa thêm sau đó.
Bỏ qua file bằng .gitignore
File .gitignore đặt ở gốc repo, mỗi dòng một tên file hay thư mục mà Git bỏ qua. Lan tạo nó trong VS Code (New File), với ba dòng:
__pycache__/
.venv/
.env
Tạo bằng VS Code để file được lưu UTF-8. Lệnh "…" > .gitignore của Windows PowerShell 5.1 ghi UTF-16, và Git có thể không đọc được các dòng trong đó. Gõ lại git status, danh sách chỉ còn hai file thật sự thuộc dự án (khối dưới chỉ giữ các dòng bàn tới, màn hình của bạn còn vài dòng khác ở trên và dưới):
git statusKẾT QUẢ
Untracked files:
(use "git add <file>..." to include in what will be committed)
.gitignore
cua_hang.pyLưu một bản bằng git add, git commit và xem lại bằng git log
git add . đưa mọi thay đổi chưa bị bỏ qua vào vùng chờ, rồi git commit -m chụp vùng chờ kèm lời nhắn. Lời nhắn nói việc đã làm, như tiêu đề một email:
git add .
git commit -m "Thêm hàm tính phí giao hàng"KẾT QUẢ
[master (root-commit) 9015f8a] Thêm hàm tính phí giao hàng
2 files changed, 8 insertions(+)
create mode 100644 .gitignore
create mode 100644 cua_hang.py9015f8a là bảy ký tự đầu của mã commit. Lan thử hàm với đơn đúng 300.000 đ và thấy vẫn bị tính phí: đề nói "từ 300.000 đ" mà AI viết >. Cô sửa thành >=, rồi xem đúng chỗ đã đổi bằng git diff (khối dưới chỉ giữ các dòng bàn tới, màn hình còn các dòng đầu diff --git, ---, +++, @@ cùng vài dòng không đổi quanh chỗ sửa):
git diffKẾT QUẢ
- if tong_don > 300000:
+ if tong_don >= 300000:Dòng - là bản cũ, dòng + là bản mới. Lan gõ git add cua_hang.py rồi commit với lời nhắn "Sửa phí giao hàng: đơn đúng 300.000 đ được miễn phí". git log --oneline in lịch sử, commit mới nhất ở trên:
git log --onelineKẾT QUẢ
aed7cd4 Sửa phí giao hàng: đơn đúng 300.000 đ được miễn phí
9015f8a Thêm hàm tính phí giao hàngBỏ --oneline thì git log in thêm tên, email và ngày giờ của từng commit.
Lỡ xóa nhầm một dòng trong cua_hang.py khi chưa commit, Lan gõ git restore cua_hang.py: file trở lại đúng như commit gần nhất, và git status in nothing to commit, working tree clean. Phần sửa chưa commit bị bỏ hẳn, không lấy lại được.
Muốn xem lại bản cũ hơn, thêm --source cùng mã commit lấy từ git log --oneline. Lan lấy lại cua_hang.py của commit đầu tiên, khi hàm còn viết >:
git restore --source 9015f8a cua_hang.py
git status --shortKẾT QUẢ
M cua_hang.pyLệnh restore không in gì. File trong thư mục làm việc giờ là bản của 9015f8a, còn lịch sử giữ nguyên cả hai commit, nên git status thấy file "đã sửa" so với commit mới nhất. Xem xong, gõ git restore cua_hang.py để file trở lại như ở commit aed7cd4.
Kiểm tra nhanh
Lan sửa
cua_hang.pyrồi gõgit commit -m "Thêm ghi chú"mà chưagit add. Điều gì xảy ra?- Git không tạo commit nào và in
no changes added to commit - Git tạo commit chứa phần vừa sửa
- Git tạo một commit không có file nào
- Git không tạo commit nào và in
Những việc nào cần làm trước commit đầu tiên của một dự án mới?
- Khai tên và email bằng
git config - Tạo file
.gitignore - Chạy
git logđể xem lịch sử - Chạy
git inittrong thư mục dự án
- Khai tên và email bằng
Thư mục dự án có
cua_hang.py,.env,__pycache__/vàdiem_thi.csvchứa điểm thật của học viên. Những gì nên ghi vào.gitignore?- Chỉ
__pycache__/ cua_hang.pyvà.env.env,__pycache__/vàdiem_thi.csv
- Chỉ
Lan sửa
cua_hang.py, gõgit add cua_hang.py, rồi sửa tiếp file đó. Dòng của file này tronggit status --shortlà gì?M cua_hang.pyA cua_hang.pyMM cua_hang.py
Bài tập
Lấy các file đã ở vùng chờ
Một công cụ nhỏ in ra những file sẽ vào commit kế tiếp. Viết thân hàm file_se_commit(cac_dong): cac_dong là list các dòng của git status --short, mỗi dòng gồm hai ký tự trạng thái, một dấu cách rồi tên file (tên không có dấu cách). File ở vùng chờ là file có cột đầu khác dấu cách và khác ?. Giữ đúng thứ tự các dòng, không sửa list được truyền vào.
Ví dụ file_se_commit(["A README.md", "AM bao_cao.py", " M cua_hang.py", "?? diem_thi.py"]) trả về ["README.md", "bao_cao.py"].
Trả về: tên các file ở vùng chờ, một list.
def file_se_commit(cac_dong):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
Git ghi lịch sử của một thư mục (repo); mỗi commit chụp lại các file trong vùng chờ kèm lời nhắn.
Khai tên và email một lần bằng
git config --global user.namevàuser.email.git inittạo repo,git status(hay--short) cho biết file nào chưa theo dõi, đã sửa, đã vào vùng chờ..gitignorephải có trước commit đầu, ghi.env,__pycache__/,.venv/và dữ liệu riêng tư.git addrồigit commit -m;git logxem lịch sử,git diffxem chỗ đổi,git restorebỏ phần sửa chưa commit hoặc lấy lại bản của một commit cũ (--source).
Câu hỏi thường gặp
Git commit là gì, khác gì bấm Save?
Save ghi đè file trên đĩa, bản cũ mất. Commit chụp lại trạng thái các file đã add vào vùng chờ, cất vào lịch sử của repo kèm tên người, ngày giờ và lời nhắn. Bạn Save nhiều lần, rồi commit khi xong một việc nhỏ có nghĩa, như "sửa phí giao hàng".
Mới học Git cơ bản đã cần tài khoản trên mạng chưa?
Không. Git chạy trên máy bạn, tám lệnh trong bài làm được khi không có mạng. GitHub là nơi cất repo trên mạng để sao lưu và chia sẻ, bài đẩy code lên GitHub đi tiếp từ repo bạn vừa tạo.
Có cần gõ lệnh Git cơ bản không, hay dùng VS Code là đủ?
Tab Source Control của VS Code làm được add, commit, xem thay đổi bằng chuột. Vẫn nên biết lệnh, vì thông báo lỗi và hướng dẫn sửa thường viết bằng lệnh, và tab đó chỉ là giao diện gọi đúng các lệnh này. VS Code được cài theo bài cài đặt Python.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.