Số phức trong Python (complex) và module cmath
Bài 16/25 · Chương 19
Thư viện chuẩn thường dùng
- 6 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Số phức trong Python có kiểu riêng là complex: một số gồm phần thực và phần ảo, viết như 3 + 4j, cộng trừ nhân chia như số thường. Bạn gặp nó khi giải phương trình bậc hai có delta âm, khi biểu diễn một điểm trên mặt phẳng hay khi tính dòng điện xoay chiều. Module cmath cho các hàm toán học chạy được trên số phức.
Cần biết trước: số thực float, lệnh import và module math.
Viết một số phức
Python viết đơn vị ảo là j, theo thói quen của ngành điện, nơi chữ i đã dành cho cường độ dòng điện. Chữ j đứng ngay sau một số:
z = 3 + 4j
print(z, type(z))
print(z.real, z.imag)
print(abs(z))
print(1j * 1j)KẾT QUẢ
(3+4j) <class 'complex'>
3.0 4.0
5.0
(-1+0j).real là phần thực, .imag là phần ảo, cả hai luôn là float. Hãy hình dung 3 + 4j là một điểm trên bản đồ: đi 3 bước sang đông, 4 bước lên bắc. abs(z) là môđun, tức khoảng cách từ gốc tới điểm đó, ở đây là 5.0 theo định lý Pythagore. 1j * 1j cho -1, đúng định nghĩa của đơn vị ảo. Đổi 4j thành 12j rồi chạy lại: dòng thứ ba là 12.36931687685298.
Tạo số phức bằng complex()
Khi phần thực và phần ảo nằm trong hai biến, hay số phức đọc từ một file văn bản, dùng complex():
x, y = 3, 4
print(complex(x, y))
print(complex("3+4j"))
print(complex(2))
z = complex(x, y)
print(z.conjugate(), z * z.conjugate())KẾT QUẢ
(3+4j)
(3+4j)
(2+0j)
(3-4j) (25+0j)complex(thực, ảo) ghép hai số, complex(2) cho phần ảo bằng 0. .conjugate() cho số phức liên hợp, đổi dấu phần ảo, và nhân một số với liên hợp của nó luôn ra một số thực bằng bình phương môđun.
Số phức cộng, trừ, nhân, chia như số thường, nhưng không so lớn nhỏ được: (1 + 2j) < (2 + 1j) báo TypeError, vì hai điểm trên mặt phẳng không xếp được trên một trục. So bằng nhau thì được, nhưng nên dùng cmath.isclose() như với float.
Module cmath: hàm toán học cho số phức
Module math chỉ làm việc trên số thực, nên căn bậc hai của số âm báo lỗi:
cmath có cùng tên hàm với math (sqrt, exp, log, hằng pi) nhưng nhận số phức. Các hàm tính toán như sqrt, exp, log luôn trả về complex, còn polar() trả về hai số thực:
import cmath
print(cmath.sqrt(-16))
print(cmath.sqrt(9))
r, goc = cmath.polar(1j)
print(r, goc, cmath.pi / 2)
print(cmath.rect(2, 0))KẾT QUẢ
4j
(3+0j)
1.0 1.5707963267948966 1.5707963267948966
(2+0j)cmath.sqrt() trả về complex cả với số dương: (3+0j). cmath.polar() đổi sang dạng lượng giác, một cặp môđun và góc tính bằng radian: 1j nằm cách gốc 1, góc 90 độ, tức π/2. cmath.rect(r, goc) làm chiều ngược lại.
Giải phương trình bậc hai có delta âm
Phương trình x² + 2x + 5 = 0 có delta bằng −16, không có nghiệm thực. Với cmath.sqrt(), công thức nghiệm quen thuộc chạy luôn:
import cmath
a, b, c = 1, 2, 5
delta = b * b - 4 * a * c
can = cmath.sqrt(delta)
x1 = (-b + can) / (2 * a)
x2 = (-b - can) / (2 * a)
print(delta, can)
print(x1, x2)
print(a * x1 * x1 + b * x1 + c)KẾT QUẢ
-16 4j
(-1+2j) (-1-2j)
0jHai nghiệm là hai số phức liên hợp. Thay x1 vào vế trái cho 0j, tức đúng bằng không. Với hệ số khác, phần thực và phần ảo thường là số thực dài, và round() không làm tròn thẳng được một số complex: bạn làm tròn từng phần rồi ghép lại bằng complex(round(x1.real, 2), round(x1.imag, 2)).
Kiểm tra nhanh
Lệnh
print(abs(6 + 8j))in ra gì?14.010.0(6+8j)10
Sau dòng
import math, cmath, những lời gọi nào chạy được, không báo lỗi?cmath.sqrt(-16)math.sqrt(-16)complex("3+4j")complex("3 + 4j")
Trong Python,
(1 + 2j) * (1 - 2j)cho kết quả gì?(-3+0j)(1-4j)(5+0j)
Lệnh
print((3 + 4j).real)in ra gì?3.034.0
Bài tập
Giải phương trình bậc hai có nghiệm phức
Viết hàm nghiem(a, b, c) giải phương trình ax² + bx + c = 0 với a khác 0. Hàm trả về hai nghiệm theo thứ tự: nghiệm thứ nhất cộng căn của delta, nghiệm thứ hai trừ căn của delta. Mỗi nghiệm là một số complex, kể cả khi delta không âm, và phần thực, phần ảo của nó đều làm tròn hai chữ số bằng round().
Tính căn bằng cmath.sqrt(). Không dùng module math, toán tử ** hay hàm pow().
Ví dụ: nghiem(3, 2, 1) trả về ((-0.33+0.47j), (-0.33-0.47j)).
Trả về: hai nghiệm, một tuple hai số complex.
def nghiem(a, b, c):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
Số phức viết
3 + 4j, kiểucomplex;.real,.imaglà hai phần, luôn làfloat.abs(z)là môđun, khoảng cách từ gốc tới điểm;.conjugate()đổi dấu phần ảo.complex(thực, ảo)ghép hai số;complex("3+4j")đọc chuỗi viết liền, có dấu cách thì báoValueError.Số phức không so lớn nhỏ được; so bằng nhau dùng
cmath.isclose().cmath.sqrt()lấy căn của số âm, trong khimath.sqrt()báoValueError;cmath.polar()vàcmath.rect()đổi qua lại dạng lượng giác.
Câu hỏi thường gặp
Số phức (complex number) trong Python dùng vào việc gì?
Trong học tập, nó giải phương trình bậc hai và bậc cao có nghiệm phức. Trong kỹ thuật, nó biểu diễn dòng điện xoay chiều, tín hiệu và phép quay một điểm trên mặt phẳng: nhân với 1j là quay 90 độ quanh gốc.
Khi nào dùng cmath trong Python?
math chỉ nhận và trả về số thực, nên math.sqrt(-1) báo lỗi. cmath có các hàm cùng tên nhưng nhận số phức. Các hàm tính toán như sqrt, exp, log luôn trả về complex, kể cả khi phần ảo bằng 0, còn polar() trả về hai số thực. Bài toán chỉ có số thực thì dùng math cho gọn.
Làm sao so sánh hai số phức có phần thập phân?
Dùng cmath.isclose(z1, z2), cùng ý như so hai số thực theo sai số cho phép. Phép == so từng bit của cả phần thực lẫn phần ảo, nên hai cách tính cùng một số có thể cho False.
Vì sao Python dùng j cho số phức mà không dùng i?
Python theo ký hiệu của ngành kỹ thuật điện, nơi i là cường độ dòng điện. Viết 3 + 4i là lỗi cú pháp, vì Python không có hậu tố i cho số.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.