Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

pytest cho người mới: viết test Python ngắn gọn

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 6/10 · Chương 16

Code sạch, kiểm thử và gỡ lỗi

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

pytest là thư viện viết và chạy test cho Python: mỗi test chỉ là một hàm tên mở đầu bằng test, kiểm kết quả bằng lệnh assert thường, và một lệnh pytest chạy hết rồi báo test nào sai, sai ở đâu. Bạn cần nó khi muốn test Python ngắn gọn hơn unittest: viết bằng hàm thay cho class, assert thay cho assertEqual.

Cần biết trước: lệnh assert, pip, decorator và unittest.

Cài pytest

pytest không có sẵn trong Python, nên cài bằng pip, vào môi trường ảo của dự án. pytest cũng không chạy trong trình duyệt, nên các lệnh của bài gõ trong terminal; riêng các hàm test chỉ có assert thì chạy được ngay trên trang.

Windows (PowerShell):

bash
python -m pip install pytest

macOS/Linux:

bash
python3 -m pip install pytest

KẾT QUẢ

Successfully installed iniconfig-2.3.1 packaging-26.3 pluggy-1.7.0 pygments-2.21.0 pytest-9.2.0

Bài này chạy với pytest 9.2.0 và Python 3.14, ngày 15/11/2026; số phiên bản trên máy bạn có thể khác. Từ đây, các lệnh viết python -m pytest: trong môi trường ảo đã kích hoạt, python chạy được trên cả Windows lẫn macOS/Linux.

Viết test bằng hàm và assert

Đặt hàm cần kiểm vào file phi_giao.py: miễn phí giao cho đơn từ 300.000 đ, đơn nhỏ hơn trả 30.000 đ, tổng âm thì báo lỗi.

python
def phi_giao(tong_don):
    if tong_don < 0:
        raise ValueError("tổng đơn không được âm")
    if tong_don >= 300000:
        return 0
    return 30000

Test đặt trong file tên mở đầu bằng test_, cùng thư mục. Mỗi test là một hàm test_... với một hay vài dòng assert. Muốn kiểm một hàm báo lỗi, dùng with pytest.raises(ValueError):, giống assertRaises của unittest. File test_phi_giao.py:

python
import pytest

from phi_giao import phi_giao


def test_mien_phi_tu_300000():
    assert phi_giao(300000) == 0


def test_tinh_phi_duoi_300000():
    assert phi_giao(299000) == 30000


def test_tong_am_bao_loi():
    with pytest.raises(ValueError):
        phi_giao(-1)

Chạy python -m pytest trong thư mục đó. pytest tự tìm các file test_*.py, gọi từng hàm test_..., mỗi test qua là một dấu .:

bash
python -m pytest

KẾT QUẢ

============================= test session starts ==============================
platform linux -- Python 3.14.10, pytest-9.2.0, pluggy-1.7.0
rootdir: /home/hocvien/hoc-python
collected 3 items

test_phi_giao.py ...                                                     [100%]

============================== 3 passed in 0.09s ===============================

Dòng platform ghi hệ điều hành và phiên bản trên máy bạn, rootdir là thư mục dự án, thời gian chạy đổi mỗi lần. Đổi >= 300000 trong phi_giao.py thành > 300000 rồi chạy lại: test sai thành chữ F, và pytest in báo cáo lỗi:

bash
python -m pytest

KẾT QUẢ

test_phi_giao.py F..                                                     [100%]

=================================== FAILURES ===================================
___________________________ test_mien_phi_tu_300000 ____________________________

    def test_mien_phi_tu_300000():
>       assert phi_giao(300000) == 0
E       assert 30000 == 0
E        +  where 30000 = phi_giao(300000)

test_phi_giao.py:7: AssertionError
=========================== short test summary info ============================
FAILED test_phi_giao.py::test_mien_phi_tu_300000 - assert 30000 == 0
========================= 1 failed, 2 passed in 0.04s ==========================

Khối trên bỏ phần đầu giống lần trước, tới dòng collected 3 items. Dấu > chỉ dòng sai, các dòng E ghi giá trị thật: phi_giao(300000) trả 30000 trong khi test mong 0. Đó là chỗ pytest hơn assert thường: không cần lời nhắn mà vẫn biết hai vế là gì.

Hàm test chỉ là hàm, nên trên trang này bạn gọi nó như các hàm khác. pytest làm đúng việc đó, cộng thêm phần tìm test và báo cáo:

python
def phi_giao(tong_don):
    return 0 if tong_don >= 300000 else 30000

def test_mien_phi_tu_300000():
    assert phi_giao(300000) == 0

def test_tinh_phi_duoi_300000():
    assert phi_giao(299000) == 30000

test_mien_phi_tu_300000()
test_tinh_phi_duoi_300000()
print("Hai test đều qua")

KẾT QUẢ

Hai test đều qua

Đổi >= 300000 thành > 300000 rồi chạy lại: chương trình dừng ở AssertionError, dòng Hai test đều qua không còn in ra.

Dùng chung dữ liệu với fixture

Fixture là một hàm chuẩn bị dữ liệu, đánh dấu bằng decorator @pytest.fixture. Test nào ghi tên fixture làm tham số thì pytest gọi fixture đó và truyền kết quả vào, mỗi test một bản mới, như setUp của unittest. File test_gio_hang.py:

python
import pytest


@pytest.fixture
def gio():
    return ["cà phê sữa", "bạc xỉu"]


def test_them_mon(gio):
    gio.append("trà đào")
    assert len(gio) == 3


def test_van_hai_mon(gio):
    assert len(gio) == 2

Cờ -q (quiet) in gọn chỉ hai dòng:

bash
python -m pytest -q test_gio_hang.py

KẾT QUẢ

..                                                                       [100%]
2 passed in 0.01s

test_them_mon thêm một món vào list của nó, nhưng test_van_hai_mon vẫn nhận một list hai món mới.

Nhiều bộ dữ liệu với parametrize

Bốn test chỉ khác số liệu thì viết thành một test và một bảng. Decorator @pytest.mark.parametrize nhận tên các tham số và list các bộ giá trị. pytest chạy hàm test một lần cho mỗi bộ. File test_bang_phi.py:

python
import pytest

from phi_giao import phi_giao


@pytest.mark.parametrize(
    "tong_don, phi",
    [(0, 30000), (299999, 30000), (300000, 0), (450000, 0)],
)
def test_phi_giao(tong_don, phi):
    assert phi_giao(tong_don) == phi

Cờ -v in tên từng test, kèm bộ giá trị trong ngoặc vuông:

bash
python -m pytest -v test_bang_phi.py

KẾT QUẢ

============================= test session starts ==============================
platform linux -- Python 3.14.10, pytest-9.2.0, pluggy-1.7.0 -- /home/hocvien/hoc-python/.venv/bin/python
cachedir: .pytest_cache
rootdir: /home/hocvien/hoc-python
collecting ... collected 4 items

test_bang_phi.py::test_phi_giao[0-30000] PASSED                          [ 25%]
test_bang_phi.py::test_phi_giao[299999-30000] PASSED                     [ 50%]
test_bang_phi.py::test_phi_giao[300000-0] PASSED                         [ 75%]
test_bang_phi.py::test_phi_giao[450000-0] PASSED                         [100%]

============================== 4 passed in 0.03s ===============================

Thêm một trường hợp chỉ là thêm một bộ vào bảng, và bài kiểm thử code AI viết đi sâu hơn vào cách chọn các bộ cho một test dạng bảng. Khi một bộ sai, báo cáo ghi rõ bộ nào, như test_phi_giao[450000-30000], và in cả giá trị các tham số.

Kiểm tra nhanh

  1. Báo cáo của pytest có dòng E assert 0 == 30000 và E + where 0 = phi_giao(450000). Dòng đó nói gì?

    • phi_giao(450000) trả về 0, test mong 30000
    • phi_giao(450000) trả về 30000, test mong 0
    • Test báo lỗi vì phi_giao không có tham số
  2. Hàm test trong khung bẫy chỉ có dòng phi_giao(300000) == 0, thiếu chữ assert. Khi phi_giao sai, test này thế nào?

    • Báo AssertionError ở dòng so sánh
    • Báo SyntaxError, chương trình không chạy
    • Vẫn qua, vì phép so sánh tính ra False rồi bị bỏ đi
  3. Những cách viết nào pytest tìm thấy và chạy như một test?

    • Hàm test_mien_phi() trong file test_phi_giao.py
    • Hàm kiem_mien_phi() trong file test_phi_giao.py
    • Hàm test_tong_am() trong file phi_giao_test.py
    • Hàm test_mien_phi() trong file kiem_phi_giao.py
  4. Bảng của @pytest.mark.parametrize có năm bộ giá trị. pytest chạy hàm test mấy lần?

    • Một lần, với cả bảng
    • Năm lần, mỗi bộ một lần
    • Sáu lần, thêm một lần không tham số
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Viết bảng trường hợp cho hàm phí giao

Hàm phi_giao(tong_don) trong starter đã đúng: giỏ trống 0 đ không tính phí, đơn từ 300.000 đ miễn phí, đơn khác trả 30.000 đ. Đừng sửa hàm này. Điền vào TRUONG_HOP ít nhất bốn bộ (tong_don, phi), ghi phí bằng số. Viết thân test_phi_giao(tong_don, phi) bằng một dòng assert so phi_giao(tong_don) với phi, không gọi phi_giao thêm lần nào. Vòng for cuối starter làm việc của @pytest.mark.parametrize: gọi test một lần cho mỗi bộ. Phần chấm thay phi_giao bằng vài bản sai (lệch mốc, quên giỏ trống, luôn trả một giá): mỗi bản sai phải làm test báo AssertionError, bản đúng thì qua hết.

Ví dụ: bộ (300000, 0) bắt được bản sai dùng > 300000.

Trả về: test_phi_giao trả về None, nó chỉ chạy một dòng assert.

python
def phi_giao(tong_don):
    if tong_don == 0:
        return 0
    return 0 if tong_don >= 300000 else 30000

TRUONG_HOP = []

def test_phi_giao(tong_don, phi):
    pass

for tong_don, phi in TRUONG_HOP:
    test_phi_giao(tong_don, phi)

Tóm tắt

  • Cài bằng python -m pip install pytest, chạy bằng python -m pytest trong thư mục dự án.

  • Test là hàm test_... trong file test_*.py, kiểm bằng assert thường.

  • Báo cáo lỗi: dòng > là dòng sai, dòng E ghi giá trị thật của hai vế.

  • with pytest.raises(ValueError): kiểm một hàm báo lỗi.

  • @pytest.fixture chuẩn bị dữ liệu, test nhận nó qua tham số cùng tên.

  • @pytest.mark.parametrize chạy một test cho mỗi bộ trong bảng.

Câu hỏi thường gặp

Pytest là gì, có thay được unittest không?

pytest là thư viện kiểm thử phổ biến của Python, cài từ PyPI. Nó chạy được cả test viết bằng unittest, nên một dự án có thể chuyển dần: test cũ giữ nguyên, test mới viết bằng hàm và assert.

Có cần cài pytest để viết test Python không?

Không bắt buộc: unittest và doctest có sẵn trong Python. pytest giúp viết ngắn hơn và đọc báo cáo dễ hơn, nên đa số dự án mới cài nó vào môi trường ảo cùng các gói khác.

Viết test Python cho hàm gọi mạng thế nào?

Thay hàm gọi mạng bằng một bản giả trả kết quả đặt sẵn, để test chạy nhanh và không phụ thuộc mạng. Cách làm có trong bài mock. pytest còn có fixture monkeypatch làm việc tương tự.

Chạy một test riêng trong pytest thế nào?

Ghi tên file, hai dấu hai chấm và tên hàm: python -m pytest test_phi_giao.py::test_tong_am_bao_loi. Cờ -k chọn các test có tên chứa một chữ, như python -m pytest -k mien_phi.

Chủ đề

pytest

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập