Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Hàm format() trong Python và định dạng chuỗi bằng %

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 10/13 · Chương 3

Chuỗi

  • 7 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Hàm format() trong Python, cùng toán tử %, là cách định dạng chuỗi có từ trước f-string: bạn viết một chuỗi mẫu có chỗ trống, rồi đưa giá trị vào để Python điền. Tên format() dùng cho hai thứ, phương thức của chuỗi và một hàm dựng sẵn, và bài này dạy cả hai. Bạn gặp chúng khi đọc code cũ và cần sửa hay đổi dòng đó sang f-string.

Cần biết trước: f-string.

Phương thức format() điền chỗ trống theo thứ tự

Một mẫu tin nhắn dùng cho nhiều khách là chỗ format() hợp nhất. Mẫu có các cặp ngoặc nhọn rỗng, và format() là một phương thức (hàm gắn vào giá trị, gọi bằng dấu chấm, bài phương thức chuỗi dạy kỹ) điền các giá trị bạn đưa vào theo đúng thứ tự:

python
mau = "Chào {}, bạn {} tuổi"
print(mau.format("Trần Thu Hà", 27))
print(mau.format("Lê Minh Tâm", 21))
print("Đơn {} giá {:,} đ".format("DH1024", 96000))

KẾT QUẢ

Chào Trần Thu Hà, bạn 27 tuổi
Chào Lê Minh Tâm, bạn 21 tuổi
Đơn DH1024 giá 96,000 đ

Khác f-string ở chỗ mẫu và giá trị tách rời: cùng một biến mau được điền hai lần với hai khách. Phần định dạng sau dấu hai chấm giống hệt f-string, nên {:,} vẫn chèn dấu phẩy ngăn hàng nghìn. format() trả về một chuỗi mới, mẫu gốc vẫn còn nguyên các chỗ trống.

Đánh số và đặt tên cho chỗ trống

Khi một giá trị cần xuất hiện hai lần, hoặc thứ tự trong câu khác thứ tự bạn có, bạn ghi số thứ tự của giá trị vào cặp ngoặc nhọn. Code cũ còn hay đặt tên cho chỗ trống:

python
print("{0} gọi {1}, {0} trả tiền".format("Hà", "trà đào"))
print("{1} gọi {0}".format("trà đào", "Tâm"))
print("{ten} gọi {mon}".format(mon="bạc xỉu", ten="Tâm"))

KẾT QUẢ

Hà gọi trà đào, Hà trả tiền
Tâm gọi trà đào
Tâm gọi bạc xỉu

{0} là giá trị đầu tiên trong ngoặc tròn, {1} là giá trị thứ hai. Dòng cuối viết tên=giá trị trong lời gọi để gắn mỗi giá trị với chỗ trống cùng tên, nên thứ tự trong ngoặc tròn không còn quan trọng. Cách gọi theo tên này thuộc bài tham số mặc định. Đổi "Tâm" thành "Huy" ở cả hai chỗ rồi chạy lại: hai dòng cuối in Huy thay cho Tâm.

Định dạng bằng toán tử %

Toán tử % đặt mẫu bên trái dấu % và giá trị bên phải. Mỗi chỗ trống là một dấu % kèm một chữ cái nói kiểu giá trị:

python
ten = "Lê Minh Tâm"
print("Chào %s" % ten)
print("Bàn %02d, điểm %.2f" % (7, 8.5))
print("Giảm %d%%" % 10)

KẾT QUẢ

Chào Lê Minh Tâm
Bàn 07, điểm 8.50
Giảm 10%

%s nhận một chuỗi, %d một số nguyên, %.2f một số thực in hai chữ số thập phân, và %02d thêm số 0 cho đủ hai chữ số như :02d của f-string. Khi mẫu có nhiều chỗ trống, các giá trị được gom trong cặp ngoặc tròn thành một tuple, bài tuple dạy kỹ kiểu này. Muốn in chính dấu % thì viết hai lần, %%, vì một dấu % đứng một mình được hiểu là mở một chỗ trống.

Hàm format() cho một giá trị

Ngoài phương thức của chuỗi, Python còn hàm dựng sẵn format() định dạng đúng một giá trị. Bạn đưa vào giá trị và phần định dạng, viết như sau dấu hai chấm của f-string nhưng không có dấu hai chấm:

python
print(format(1250000, ","))
print(format(0.15, ".0%"), format(8.5, ".2f"))
print("[" + format("Huế", "^9") + "]")

KẾT QUẢ

1,250,000
15% 8.50
[   Huế   ]

Kết quả luôn là một chuỗi, nên bạn nối được nó với chuỗi khác như dòng cuối. Hàm này hợp khi chỉ cần định dạng một số rồi đưa đi nơi khác, chẳng hạn gán vào một biến để ghép sau.

Đổi code cũ sang f-string

Ba dòng dưới đây in cùng một câu. Đọc code cũ, bạn chuyển từng chỗ trống thành một cặp ngoặc nhọn chứa thẳng tên biến:

python
ma_don = "DH1024"
tong = 96000
print("Đơn {}: {:,} đ".format(ma_don, tong))
print("Đơn %s: " % ma_don + format(tong, ",") + " đ")
print(f"Đơn {ma_don}: {tong:,} đ")

KẾT QUẢ

Đơn DH1024: 96,000 đ
Đơn DH1024: 96,000 đ
Đơn DH1024: 96,000 đ

Code cũ

f-string tương ứng

"{} {}".format(ten, tuoi)

f"{ten} {tuoi}"

"{:,} đ".format(tong)

f"{tong:,} đ"

"%s" % ten

f"{ten}"

"%.2f" % diem

f"{diem:.2f}"

"Giảm %d%%" % 10

f"Giảm {10}%"

format(tong, ",")

f"{tong:,}"

Khi đổi, phần định dạng được giữ nguyên, chỉ chỗ đặt giá trị thay đổi. Dấu %% của mẫu cũ trở lại thành một dấu % trong f-string. Riêng %d cắt bỏ phần thập phân của số thực, nên với một số thực bạn viết {diem:.0f} hoặc đổi bằng int() để giữ đúng ý dòng cũ.

Kiểm tra nhanh

  1. Dòng print("{1} gọi {0}".format("trà đào", "Tâm")) in ra gì?

    • trà đào gọi Tâm
    • Tâm gọi trà đào
    • Báo lỗi vì {1} đứng trước {0}
  2. Những dòng nào in ra Bàn 07?

    • print("Bàn {:02d}".format(7))
    • print("Bàn %02d" % 7)
    • print(f"Bàn {7:02d}")
    • print("Bàn " + format(7, ":02d"))
  3. Dòng print("{} - {}".format("DH1024")) cho kết quả gì?

    • DH1024 -
    • DH1024 - DH1024
    • Báo lỗi IndexError
  4. Với so_ly = "3", dòng print("%d ly" % so_ly) cho kết quả gì?

    • Báo lỗi TypeError
    • 3 ly
    • 0 ly
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Điền mẫu và định dạng theo kiểu cũ

Một chương trình cũ của quán in dòng cho khách bằng các cách định dạng có trước f-string. Tính bằng đúng cách đề nêu:

  • dong_khach: biến mau được điền ten, so_ly, tong bằng phương thức format().

  • dong_giam: chuỗi Giảm 10% dựng bằng toán tử % từ phan_tram.

  • tong_in, tong_in_2: tong, tong_2 có dấu phẩy ngăn hàng nghìn, dựng bằng hàm format().

Bài này luyện cách cũ nên viết bằng cách cũ, chưa dùng f-string (trình chấm không phân biệt được chữ cái f), và không dùng str().

python
ten = "Lê Minh Tâm"
so_ly = 3
tong = 87000
tong_2 = 1250000
phan_tram = 10
mau = "Khách {}: {} ly, {:,} đ"
dong_khach = ""
dong_giam = ""
tong_in = ""
tong_in_2 = ""
# Viết code của bạn dưới dòng này

Tóm tắt

  • mau.format(a, b) điền các giá trị vào cặp ngoặc nhọn của mẫu theo thứ tự và trả về chuỗi mới.

  • {0}, {1} chọn giá trị theo số thứ tự, đếm từ 0; thiếu giá trị thì báo IndexError.

  • Toán tử % dùng %s, %d, %.2f làm chỗ trống và %% để in dấu %.

  • %d chỉ nhận số; đưa chuỗi vào thì báo TypeError.

  • Hàm format(giá trị, phần định dạng) định dạng một giá trị, phần định dạng không có dấu hai chấm.

  • Mỗi chỗ trống kiểu cũ đổi thành một cặp ngoặc nhọn của f-string, phần định dạng giữ nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Phương thức str.format() có còn nên dùng không?

Có, khi mẫu và giá trị nằm ở hai nơi: mẫu tin nhắn lưu sẵn trong một biến hay một file cấu hình, giá trị chỉ có lúc chạy. f-string phải viết ngay tại chỗ có giá trị nên không làm được việc này. Khi viết một dòng in bình thường, f-string ngắn và dễ đọc hơn.

Nên chọn cách định dạng chuỗi (string formatting) nào trong Python?

Chọn theo độ dễ đọc: f-string cho code mới, format() khi mẫu được lưu riêng, % chỉ để đọc hiểu code cũ.

Định dạng chuỗi Python với %s có in được số không?

In được: %s đổi mọi giá trị sang chuỗi trước khi chèn, nên "%s ly" % 3 cho 3 ly. Nhưng %s bỏ qua phần định dạng số, nên muốn dấu phẩy hay số chữ số thập phân thì dùng %d, %.2f hoặc chuyển sang f-string theo bài f-string.

Có cách định dạng nào an toàn khi mẫu do người dùng nhập?

Mẫu do người dùng gõ vào không nên đưa thẳng cho format(), vì chỗ trống có thể đọc dữ liệu bên trong giá trị mà bạn không định cho xem. Thư viện chuẩn có lớp Template chỉ thay các tên dạng $ten, ở bài string.Template.

Chủ đề

format python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập