Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Thư viện chuẩn Python: kiểu dữ liệu và ngày giờ

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 5/12 · Chương 27

Tra cứu thư viện chuẩn

  • 9 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Thư viện chuẩn Python có sẵn nhiều module kiểu dữ liệu và ngày giờ: lịch theo tháng, hàng đợi ưu tiên, kiểu liệt kê, thứ tự cho các việc phụ thuộc nhau. Trang này gom chúng vào một bảng, mỗi module một ví dụ, rồi đi kỹ vào những module chưa có bài riêng như calendar, graphlib, numbers, types.

Cần biết trước: module collections, dataclass và timestamp và múi giờ.

Bảng tra nhanh: module kiểu dữ liệu và ngày giờ

Mỗi hàng là một module, dùng sau import <tên module>. Cột "Trang" đo trên trình chạy Pyodide 3.14 của trang ngày 15/11/2026.

Module

Làm gì

Ví dụ

Kết quả

Trang

Bài

datetime

ngày, giờ, khoảng thời gian

datetime.date(2026, 11, 15).isoweekday()

7

chạy

datetime

zoneinfo

múi giờ theo tên, như Asia/Ho_Chi_Minh

—

—

không có dữ liệu múi giờ

timestamp và múi giờ

calendar

lịch tháng, năm nhuận, thứ trong tuần

calendar.monthrange(2026, 2)

(calendar.SUNDAY, 28)

chạy

trang này

collections

Counter, deque, UserDict…

collections.Counter(["trà", "bơ", "trà"]).most_common(1)

[('trà', 2)]

chạy

module collections

heapq

hàng đợi ưu tiên

heapq.nsmallest(2, [35000, 29000, 45000, 32000])

[29000, 32000]

chạy

heapq

bisect

tìm chỗ chèn trong list đã xếp

bisect.bisect([5, 6.5, 8], 7)

2

chạy

tìm kiếm nhị phân

array

mảng số cùng kiểu, gọn bộ nhớ

array.array("i", [1, 2]).itemsize

4

chạy

array

weakref

tham chiếu không giữ object sống

len(weakref.WeakSet())

0

chạy

memory leak

types

kiểu của hàm, module, SimpleNamespace

types.SimpleNamespace(ten="Huế", so_ban=12)

namespace(ten='Huế', so_ban=12)

chạy

trang này

copy

sao chép nông và sâu

copy.deepcopy([[1], [2]])

[[1], [2]]

chạy

copy và deepcopy

enum

kiểu liệt kê

enum.Enum("Co", "S M L").M.value

2

chạy

enum

graphlib

xếp thứ tự việc phụ thuộc nhau

list(graphlib.TopologicalSorter({"pha": {"xay"}, "xay": {"rang"}}).static_order())

['rang', 'xay', 'pha']

chạy

trang này

numbers

lớp trừu tượng cho các loại số

isinstance(3.5, numbers.Real)

True

chạy

trang này

dataclasses

class chỉ để giữ dữ liệu

dataclasses.is_dataclass(int)

False

chạy

dataclass

Đoạn sau in lại cột kết quả, trừ hàng zoneinfo:

python
import datetime, calendar, collections, heapq, bisect, array
import types, copy, enum, graphlib, numbers, weakref, dataclasses
print(datetime.date(2026, 11, 15).isoweekday())
print(calendar.monthrange(2026, 2))
print(collections.Counter(["trà", "bơ", "trà"]).most_common(1))
print(heapq.nsmallest(2, [35000, 29000, 45000, 32000]))
print(bisect.bisect([5, 6.5, 8], 7))
print(array.array("i", [1, 2]).itemsize)
print(copy.deepcopy([[1], [2]]))
print(types.SimpleNamespace(ten="Huế", so_ban=12))
print(enum.Enum("Co", "S M L").M.value)
print(isinstance(3.5, numbers.Real))
viec = {"pha": {"xay"}, "xay": {"rang"}}
print(list(graphlib.TopologicalSorter(viec).static_order()))
print(len(weakref.WeakSet()), dataclasses.is_dataclass(int))

KẾT QUẢ

7
(calendar.SUNDAY, 28)
[('trà', 2)]
[29000, 32000]
2
4
[[1], [2]]
namespace(ten='Huế', so_ban=12)
2
True
['rang', 'xay', 'pha']
0 False

Đổi calendar.monthrange(2026, 2) thành calendar.monthrange(2028, 2) rồi chạy lại: dòng thứ hai in (calendar.TUESDAY, 29), vì 2028 là năm nhuận. Trang này không có dữ liệu múi giờ, nên zoneinfo.ZoneInfo() báo lỗi khi bấm Chạy. Múi giờ cố định thì dùng timezone(timedelta(hours=7)) như bài mẹ, timestamp và múi giờ. bisect ở đây chỉ được nhắc tới: nó tìm vị trí chèn một giá trị vào list đã xếp mà list vẫn giữ thứ tự, cách nó chia đôi list nằm ở bài tìm kiếm nhị phân.

Lịch theo tháng và năm nhuận: calendar

calendar trả lời các câu hỏi về lịch mà datetime không có sẵn: tháng này có bao nhiêu ngày, năm nào nhuận, in lịch một tháng. monthrange(nam, thang) trả về một cặp: thứ của ngày 1 và số ngày của tháng. Thứ đếm từ 0 là thứ Hai tới 6 là Chủ nhật.

python
import calendar
thu_ngay_1, so_ngay = calendar.monthrange(2026, 11)
print(thu_ngay_1, so_ngay)
print(calendar.isleap(2100), calendar.leapdays(2000, 2030))
print(calendar.month(2026, 11))

KẾT QUẢ

6 30
False 8
   November 2026
Mo Tu We Th Fr Sa Su
                   1
 2  3  4  5  6  7  8
 9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30

Ngày 1/11/2026 là Chủ nhật, nên thu_ngay_1 là 6. Năm 2100 chia hết cho 100 mà không chia hết cho 400, nên không nhuận. leapdays() đếm năm nhuận từ năm đầu tới trước năm cuối. Giới hạn: tên tháng, tên thứ in bằng tiếng Anh, vì calendar theo vùng ngôn ngữ của máy và trang không có vùng tiếng Việt.

Thứ tự cho các việc phụ thuộc nhau: graphlib

Pha cà phê cần xay trước, xay cần rang trước. graphlib.TopologicalSorter nhận một dict: mỗi việc ứng với set các việc phải xong trước nó. static_order() trả về một thứ tự mà việc nào cũng đứng sau mọi việc nó cần. Các việc không phụ thuộc nhau có thể ra theo thứ tự bất kỳ, nên chỉ dựa vào quan hệ trước sau.

python
import graphlib
cong_viec = {"giao": {"pha", "dong goi"}, "dong goi": {"nhan don"},
             "pha": {"nhan don"}}
thu_tu = list(graphlib.TopologicalSorter(cong_viec).static_order())
print(thu_tu[0], thu_tu[-1], len(thu_tu))
print(thu_tu.index("pha") < thu_tu.index("giao"))

KẾT QUẢ

nhan don giao 4
True

"nhan don" không có trong khóa của dict nhưng vẫn có trong kết quả, vì nó nằm trong set của việc khác. Nhóm việc này cũng là một đồ thị: bài BFS và DFS đi qua đồ thị theo từng bước.

Kiểu số trừu tượng và các kiểu dựng sẵn: numbers, types

numbers có các lớp trừu tượng Number, Complex, Real, Rational, Integral để hỏi "đây có phải một số thực không" mà không kể tên từng kiểu. types chứa các kiểu Python dùng bên trong, như FunctionType, cùng hai thứ dùng được ngay: SimpleNamespace, một object gán thuộc tính tùy ý, và MappingProxyType, một dict chỉ đọc.

python
import numbers, types
from fractions import Fraction
from decimal import Decimal
so = [1, 2.5, Fraction(1, 3), Decimal("1.5"), 1j]
print([isinstance(x, numbers.Real) for x in so])
print(isinstance(True, numbers.Integral))
gia = types.MappingProxyType({"bạc xỉu": 32000})
try:
    gia["bạc xỉu"] = 35000
except TypeError as loi:
    print(loi)

KẾT QUẢ

[True, True, True, False, False]
True
'mappingproxy' object does not support item assignment

Decimal không được tính là Real, vì nó không trộn tự do với float trong phép tính. True là một Integral, vì bool là lớp con của int. Giới hạn: MappingProxyType chỉ chặn sửa qua chính nó, ai giữ dict gốc vẫn sửa được.

Tự viết dict, list riêng: UserDict, UserList

Muốn một kho món tự đổi tên món về chữ thường khi ghi, bạn viết lớp con và viết lại __setitem__, phương thức chạy khi gán kho[ten] = .... collections.UserDict và UserList là lớp vỏ bọc một dict, list thật trong thuộc tính data. Hàm tạo, update() và setdefault() của UserDict đều đi qua __setitem__ của bạn, chỉ phép |= ghi thẳng vào data. UserList thì khác: append(), extend(), insert() ghi thẳng vào data, chỉ phép gán ds[i] = ... đi qua __setitem__.

python
from collections import UserDict, UserList
class KhoMon(UserDict):
    def __setitem__(self, ten, so_ly):
        super().__setitem__(ten.lower(), so_ly)
kho = KhoMon({"Bạc Xỉu": 25})
kho.update({"Trà Đào": 12})
print(kho.data)
class DsMon(UserList):
    def __setitem__(self, i, ten):
        super().__setitem__(i, ten.lower())
ds = DsMon(["Bạc Xỉu"])
ds.append("Trà Đào")
ds[0] = "Sinh Tố"
print(ds.data)

KẾT QUẢ

{'bạc xỉu': 25, 'trà đào': 12}
['sinh tố', 'Trà Đào']

super().__setitem__(...) gọi bản gốc của lớp cha, như bài kế thừa dạy. Với KhoMon, cả lúc tạo và lúc update() đều đi qua bản viết lại. Với DsMon, "Trà Đào" giữ chữ hoa vì append() không gọi __setitem__.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau import calendar, calendar.monthrange(2026, 2)[1] trả về gì?

    • 6
    • 28
    • 29
  2. Với graphlib.TopologicalSorter, những câu nào đúng?

    • Việc chỉ có trong set phụ thuộc, không có trong khóa, vẫn có trong kết quả
    • Kết quả luôn theo đúng thứ tự viết các khóa
    • Hai việc chờ lẫn nhau làm static_order() báo graphlib.CycleError
    • Gặp vòng phụ thuộc thì nó trả về list rỗng
  3. Trong khung bẫy kế thừa dict, nếu thêm dòng kho.update({"Sinh Tố Bơ": 8}) trước print(kho) thì khóa mới được ghi thế nào?

    • 'Sinh Tố Bơ', giữ nguyên chữ hoa
    • 'sinh tố bơ', đổi về chữ thường
    • Python báo lỗi TypeError
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Viết hàm đếm ngày và xếp thứ tự việc

Viết thân hai hàm cho lịch làm việc của quán, mỗi hàm cần đúng một module của trang, bạn tự chọn. Không dùng phép chia lấy dư %:

  • so_ngay_trong_thang(nam, thang): số ngày của tháng thang năm nam, tính đúng năm nhuận.

  • thu_tu_lam(cong_viec): cong_viec là dict, mỗi việc ứng với set các việc phải xong trước nó. Trả về list mọi việc theo một thứ tự làm được: việc nào cũng đứng sau các việc nó cần. Có vòng phụ thuộc thì trả về []. Không sửa cong_viec.

Trả về: so_ngay_trong_thang trả về một int, thu_tu_lam trả về một list.

python
import calendar
import graphlib


def so_ngay_trong_thang(nam, thang):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này


def thu_tu_lam(cong_viec):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • calendar.monthrange(nam, thang) trả về thứ của ngày 1 và số ngày. Số ngày là phần tử thứ hai.

  • graphlib.TopologicalSorter(...).static_order() xếp việc sau các việc nó cần, và báo CycleError khi có vòng.

  • numbers.Real, numbers.Integral hỏi loại số mà không kể tên từng kiểu. bool là Integral.

  • types.SimpleNamespace gán thuộc tính tùy ý, types.MappingProxyType là dict chỉ đọc.

  • Lớp con của dict bỏ qua __setitem__ khi tạo và update(), UserDict thì không. UserList chỉ gọi __setitem__ khi gán ds[i] = ....

Câu hỏi thường gặp

Dùng zoneinfo và calendar trong Python cùng nhau thế nào?

Hai module làm hai việc khác nhau. calendar trả lời câu hỏi về lịch như số ngày của tháng, còn zoneinfo.ZoneInfo("Asia/Ho_Chi_Minh") gắn múi giờ vào một datetime. Trên Windows, zoneinfo cần cài thêm gói tzdata bằng python -m pip install tzdata. Bài timestamp và múi giờ có cách dùng ZoneInfo từng bước.

Module enum và graphlib trong Python có từ phiên bản nào?

enum có từ Python 3.4, còn graphlib có từ Python 3.9, theo trang What's New của hai bản đó. Cả hai đều có trên Python 3.12 tới 3.14 và chạy được trên trang này. Cách tạo và duyệt Enum nằm ở bài enum.

Nên dùng dataclass hay types.SimpleNamespace để giữ dữ liệu?

Dữ liệu có hình cố định, dùng nhiều chỗ, thì dùng @dataclass: nó ghi rõ tên trường, có __eq__, __repr__ sẵn và công cụ soát kiểu đọc được. SimpleNamespace hợp với dữ liệu tạm, gán vài thuộc tính rồi bỏ, như kết quả đọc một file cấu hình nhỏ. Bài dataclass có ví dụ đầy đủ.

Chủ đề

thư viện kiểu dữ liệu python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập