Thư viện chuẩn Python: kiểu dữ liệu và ngày giờ
Bài 5/12 · Chương 27
Tra cứu thư viện chuẩn
- 9 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Thư viện chuẩn Python có sẵn nhiều module kiểu dữ liệu và ngày giờ: lịch theo tháng, hàng đợi ưu tiên, kiểu liệt kê, thứ tự cho các việc phụ thuộc nhau. Trang này gom chúng vào một bảng, mỗi module một ví dụ, rồi đi kỹ vào những module chưa có bài riêng như calendar, graphlib, numbers, types.
Cần biết trước: module collections, dataclass và timestamp và múi giờ.
Bảng tra nhanh: module kiểu dữ liệu và ngày giờ
Mỗi hàng là một module, dùng sau import <tên module>. Cột "Trang" đo trên trình chạy Pyodide 3.14 của trang ngày 15/11/2026.
Module | Làm gì | Ví dụ | Kết quả | Trang | Bài |
|---|---|---|---|---|---|
| ngày, giờ, khoảng thời gian |
|
| chạy | |
| múi giờ theo tên, như | — | — | không có dữ liệu múi giờ | |
| lịch tháng, năm nhuận, thứ trong tuần |
|
| chạy | trang này |
|
|
|
| chạy | |
| hàng đợi ưu tiên |
|
| chạy | |
| tìm chỗ chèn trong list đã xếp |
|
| chạy | |
| mảng số cùng kiểu, gọn bộ nhớ |
|
| chạy | |
| tham chiếu không giữ object sống |
|
| chạy | |
| kiểu của hàm, module, |
|
| chạy | trang này |
| sao chép nông và sâu |
|
| chạy | |
| kiểu liệt kê |
|
| chạy | |
| xếp thứ tự việc phụ thuộc nhau |
|
| chạy | trang này |
| lớp trừu tượng cho các loại số |
|
| chạy | trang này |
| class chỉ để giữ dữ liệu |
|
| chạy |
Đoạn sau in lại cột kết quả, trừ hàng zoneinfo:
import datetime, calendar, collections, heapq, bisect, array
import types, copy, enum, graphlib, numbers, weakref, dataclasses
print(datetime.date(2026, 11, 15).isoweekday())
print(calendar.monthrange(2026, 2))
print(collections.Counter(["trà", "bơ", "trà"]).most_common(1))
print(heapq.nsmallest(2, [35000, 29000, 45000, 32000]))
print(bisect.bisect([5, 6.5, 8], 7))
print(array.array("i", [1, 2]).itemsize)
print(copy.deepcopy([[1], [2]]))
print(types.SimpleNamespace(ten="Huế", so_ban=12))
print(enum.Enum("Co", "S M L").M.value)
print(isinstance(3.5, numbers.Real))
viec = {"pha": {"xay"}, "xay": {"rang"}}
print(list(graphlib.TopologicalSorter(viec).static_order()))
print(len(weakref.WeakSet()), dataclasses.is_dataclass(int))KẾT QUẢ
7
(calendar.SUNDAY, 28)
[('trà', 2)]
[29000, 32000]
2
4
[[1], [2]]
namespace(ten='Huế', so_ban=12)
2
True
['rang', 'xay', 'pha']
0 FalseĐổi calendar.monthrange(2026, 2) thành calendar.monthrange(2028, 2) rồi chạy lại: dòng thứ hai in (calendar.TUESDAY, 29), vì 2028 là năm nhuận. Trang này không có dữ liệu múi giờ, nên zoneinfo.ZoneInfo() báo lỗi khi bấm Chạy. Múi giờ cố định thì dùng timezone(timedelta(hours=7)) như bài mẹ, timestamp và múi giờ. bisect ở đây chỉ được nhắc tới: nó tìm vị trí chèn một giá trị vào list đã xếp mà list vẫn giữ thứ tự, cách nó chia đôi list nằm ở bài tìm kiếm nhị phân.
Lịch theo tháng và năm nhuận: calendar
calendar trả lời các câu hỏi về lịch mà datetime không có sẵn: tháng này có bao nhiêu ngày, năm nào nhuận, in lịch một tháng. monthrange(nam, thang) trả về một cặp: thứ của ngày 1 và số ngày của tháng. Thứ đếm từ 0 là thứ Hai tới 6 là Chủ nhật.
import calendar
thu_ngay_1, so_ngay = calendar.monthrange(2026, 11)
print(thu_ngay_1, so_ngay)
print(calendar.isleap(2100), calendar.leapdays(2000, 2030))
print(calendar.month(2026, 11))KẾT QUẢ
6 30
False 8
November 2026
Mo Tu We Th Fr Sa Su
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30Ngày 1/11/2026 là Chủ nhật, nên thu_ngay_1 là 6. Năm 2100 chia hết cho 100 mà không chia hết cho 400, nên không nhuận. leapdays() đếm năm nhuận từ năm đầu tới trước năm cuối. Giới hạn: tên tháng, tên thứ in bằng tiếng Anh, vì calendar theo vùng ngôn ngữ của máy và trang không có vùng tiếng Việt.
Thứ tự cho các việc phụ thuộc nhau: graphlib
Pha cà phê cần xay trước, xay cần rang trước. graphlib.TopologicalSorter nhận một dict: mỗi việc ứng với set các việc phải xong trước nó. static_order() trả về một thứ tự mà việc nào cũng đứng sau mọi việc nó cần. Các việc không phụ thuộc nhau có thể ra theo thứ tự bất kỳ, nên chỉ dựa vào quan hệ trước sau.
import graphlib
cong_viec = {"giao": {"pha", "dong goi"}, "dong goi": {"nhan don"},
"pha": {"nhan don"}}
thu_tu = list(graphlib.TopologicalSorter(cong_viec).static_order())
print(thu_tu[0], thu_tu[-1], len(thu_tu))
print(thu_tu.index("pha") < thu_tu.index("giao"))KẾT QUẢ
nhan don giao 4
True"nhan don" không có trong khóa của dict nhưng vẫn có trong kết quả, vì nó nằm trong set của việc khác. Nhóm việc này cũng là một đồ thị: bài BFS và DFS đi qua đồ thị theo từng bước.
Kiểu số trừu tượng và các kiểu dựng sẵn: numbers, types
numbers có các lớp trừu tượng Number, Complex, Real, Rational, Integral để hỏi "đây có phải một số thực không" mà không kể tên từng kiểu. types chứa các kiểu Python dùng bên trong, như FunctionType, cùng hai thứ dùng được ngay: SimpleNamespace, một object gán thuộc tính tùy ý, và MappingProxyType, một dict chỉ đọc.
import numbers, types
from fractions import Fraction
from decimal import Decimal
so = [1, 2.5, Fraction(1, 3), Decimal("1.5"), 1j]
print([isinstance(x, numbers.Real) for x in so])
print(isinstance(True, numbers.Integral))
gia = types.MappingProxyType({"bạc xỉu": 32000})
try:
gia["bạc xỉu"] = 35000
except TypeError as loi:
print(loi)KẾT QUẢ
[True, True, True, False, False]
True
'mappingproxy' object does not support item assignmentDecimal không được tính là Real, vì nó không trộn tự do với float trong phép tính. True là một Integral, vì bool là lớp con của int. Giới hạn: MappingProxyType chỉ chặn sửa qua chính nó, ai giữ dict gốc vẫn sửa được.
Tự viết dict, list riêng: UserDict, UserList
Muốn một kho món tự đổi tên món về chữ thường khi ghi, bạn viết lớp con và viết lại __setitem__, phương thức chạy khi gán kho[ten] = .... collections.UserDict và UserList là lớp vỏ bọc một dict, list thật trong thuộc tính data. Hàm tạo, update() và setdefault() của UserDict đều đi qua __setitem__ của bạn, chỉ phép |= ghi thẳng vào data. UserList thì khác: append(), extend(), insert() ghi thẳng vào data, chỉ phép gán ds[i] = ... đi qua __setitem__.
from collections import UserDict, UserList
class KhoMon(UserDict):
def __setitem__(self, ten, so_ly):
super().__setitem__(ten.lower(), so_ly)
kho = KhoMon({"Bạc Xỉu": 25})
kho.update({"Trà Đào": 12})
print(kho.data)
class DsMon(UserList):
def __setitem__(self, i, ten):
super().__setitem__(i, ten.lower())
ds = DsMon(["Bạc Xỉu"])
ds.append("Trà Đào")
ds[0] = "Sinh Tố"
print(ds.data)KẾT QUẢ
{'bạc xỉu': 25, 'trà đào': 12}
['sinh tố', 'Trà Đào']super().__setitem__(...) gọi bản gốc của lớp cha, như bài kế thừa dạy. Với KhoMon, cả lúc tạo và lúc update() đều đi qua bản viết lại. Với DsMon, "Trà Đào" giữ chữ hoa vì append() không gọi __setitem__.
Kiểm tra nhanh
Sau
import calendar,calendar.monthrange(2026, 2)[1]trả về gì?62829
Với
graphlib.TopologicalSorter, những câu nào đúng?- Việc chỉ có trong set phụ thuộc, không có trong khóa, vẫn có trong kết quả
- Kết quả luôn theo đúng thứ tự viết các khóa
- Hai việc chờ lẫn nhau làm
static_order()báographlib.CycleError - Gặp vòng phụ thuộc thì nó trả về list rỗng
Trong khung bẫy kế thừa dict, nếu thêm dòng
kho.update({"Sinh Tố Bơ": 8})trướcprint(kho)thì khóa mới được ghi thế nào?'Sinh Tố Bơ', giữ nguyên chữ hoa'sinh tố bơ', đổi về chữ thường- Python báo lỗi
TypeError
Bài tập
Viết hàm đếm ngày và xếp thứ tự việc
Viết thân hai hàm cho lịch làm việc của quán, mỗi hàm cần đúng một module của trang, bạn tự chọn. Không dùng phép chia lấy dư %:
so_ngay_trong_thang(nam, thang): số ngày của thángthangnămnam, tính đúng năm nhuận.thu_tu_lam(cong_viec):cong_vieclà dict, mỗi việc ứng với set các việc phải xong trước nó. Trả về list mọi việc theo một thứ tự làm được: việc nào cũng đứng sau các việc nó cần. Có vòng phụ thuộc thì trả về[]. Không sửacong_viec.
Trả về: so_ngay_trong_thang trả về một int, thu_tu_lam trả về một list.
import calendar
import graphlib
def so_ngay_trong_thang(nam, thang):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng này
def thu_tu_lam(cong_viec):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
calendar.monthrange(nam, thang)trả về thứ của ngày 1 và số ngày. Số ngày là phần tử thứ hai.graphlib.TopologicalSorter(...).static_order()xếp việc sau các việc nó cần, và báoCycleErrorkhi có vòng.numbers.Real,numbers.Integralhỏi loại số mà không kể tên từng kiểu.boollàIntegral.types.SimpleNamespacegán thuộc tính tùy ý,types.MappingProxyTypelà dict chỉ đọc.Lớp con của
dictbỏ qua__setitem__khi tạo vàupdate(),UserDictthì không.UserListchỉ gọi__setitem__khi gánds[i] = ....
Câu hỏi thường gặp
Dùng zoneinfo và calendar trong Python cùng nhau thế nào?
Hai module làm hai việc khác nhau. calendar trả lời câu hỏi về lịch như số ngày của tháng, còn zoneinfo.ZoneInfo("Asia/Ho_Chi_Minh") gắn múi giờ vào một datetime. Trên Windows, zoneinfo cần cài thêm gói tzdata bằng python -m pip install tzdata. Bài timestamp và múi giờ có cách dùng ZoneInfo từng bước.
Module enum và graphlib trong Python có từ phiên bản nào?
enum có từ Python 3.4, còn graphlib có từ Python 3.9, theo trang What's New của hai bản đó. Cả hai đều có trên Python 3.12 tới 3.14 và chạy được trên trang này. Cách tạo và duyệt Enum nằm ở bài enum.
Nên dùng dataclass hay types.SimpleNamespace để giữ dữ liệu?
Dữ liệu có hình cố định, dùng nhiều chỗ, thì dùng @dataclass: nó ghi rõ tên trường, có __eq__, __repr__ sẵn và công cụ soát kiểu đọc được. SimpleNamespace hợp với dữ liệu tạm, gán vài thuộc tính rồi bỏ, như kết quả đọc một file cấu hình nhỏ. Bài dataclass có ví dụ đầy đủ.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.