Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

raise trong Python: tự báo lỗi (raise exception)

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 6/11 · Chương 11

Lỗi và ngoại lệ

  • 7 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Câu lệnh raise trong Python cho chính hàm của bạn báo một ngoại lệ, kèm loại lỗi và câu thông báo do bạn viết, khi nó nhận dữ liệu sai. Bạn dùng raise khi hàm phải từ chối thay vì lặng lẽ trả về một số vô nghĩa, như hàm chia đều hóa đơn nhận số người bằng 0.

Cần biết trước: lệnh return, assert và bắt nhiều lỗi.

Tự báo lỗi bằng raise

Sau từ khóa raise là một ngoại lệ, tạo bằng cách gọi tên loại lỗi với câu thông báo: ValueError("số người phải lớn hơn 0"). Gặp raise, hàm dừng ngay như gặp return, nhưng thay vì đưa giá trị về, nó đưa ngoại lệ lên nơi gọi:

python
def chia_deu(tong_tien, so_nguoi):
    if so_nguoi <= 0:
        raise ValueError("số người phải lớn hơn 0")
    return tong_tien // so_nguoi


print(chia_deu(450000, 0))

Dòng cuối của thông báo lỗi:

text
ValueError: số người phải lớn hơn 0

Python gọi lỗi này là ValueError. Ngoại lệ do bạn raise giống hệt ngoại lệ của Python: có traceback, và nơi gọi bắt được bằng try:

python
def chia_deu(tong_tien, so_nguoi):
    if so_nguoi <= 0:
        raise ValueError("số người phải lớn hơn 0")
    return tong_tien // so_nguoi

print(chia_deu(450000, 3))
try:
    chia_deu(450000, 0)
except ValueError as e:
    print("Không chia được:", e)

KẾT QUẢ

150000
Không chia được: số người phải lớn hơn 0

Hàm chỉ lo phát hiện dữ liệu sai; nơi gọi quyết định làm gì với lỗi đó, in ra, hỏi lại hay dừng. Không có raise, hàm chia cho 0 sẽ báo ZeroDivisionError, một thông báo nói phép tính hỏng chứ không nói dữ liệu nào sai.

Đổi chia_deu(450000, 3) thành chia_deu(450000, 2) rồi chạy lại: dòng đầu in 225000.

Chọn loại ngoại lệ

Loại ngoại lệ là một phần của thông báo: nó cho nơi gọi biết nên bắt bằng nhánh nào. Ba loại có sẵn đủ cho phần lớn hàm bạn viết:

Loại

Khi nào raise

Ví dụ

ValueError

đúng kiểu, nhưng giá trị không dùng được

số người bằng 0, số lượng âm

TypeError

sai kiểu hẳn

số lượng là số nguyên 3 trong khi hàm cần chuỗi gõ tay

IndexError

vị trí nằm ngoài phạm vi

món thứ 5 của một đơn ba món

python
def mon_thu(don, vi_tri):
    if type(vi_tri) != int:
        raise TypeError("vị trí phải là số nguyên")
    if vi_tri < 1 or vi_tri > len(don):
        raise IndexError(f"đơn chỉ có {len(don)} món")
    return don[vi_tri - 1]

don = ["cà phê sữa", "bạc xỉu", "trà đào"]
print(mon_thu(don, 2))
try:
    mon_thu(don, 5)
except IndexError as e:
    print("Lỗi:", e)

KẾT QUẢ

bạc xỉu
Lỗi: đơn chỉ có 3 món

Câu thông báo viết cho người đọc traceback: nói giá trị nào sai và đúng phải ra sao. Khi không loại có sẵn nào nói đúng ý, bạn tự tạo loại riêng bằng một lớp, việc của bài ngoại lệ tự định nghĩa.

Báo lại lỗi trong except

Trong nhánh except, câu lệnh raise đứng một mình, không kèm gì, báo lại đúng ngoại lệ vừa bắt. Bạn dùng nó khi tầng này chỉ cần ghi lại chuyện đã xảy ra, còn việc xử lý thuộc về nơi gọi:

python
def doi_so_luong(chuoi):
    try:
        return int(chuoi)
    except ValueError:
        print("Ghi nhật ký: không đổi được", chuoi)
        raise

try:
    doi_so_luong("hai")
except ValueError as e:
    print("Nơi gọi nhận:", e)

KẾT QUẢ

Ghi nhật ký: không đổi được hai
Nơi gọi nhận: invalid literal for int() with base 10: 'hai'

Bạn cũng có thể raise một ngoại lệ mới trong except, với câu thông báo dễ hiểu hơn cho người dùng. Khi đó, chạy trên máy bạn, traceback in cả hai lỗi, nối bằng dòng During handling of the above exception, another exception occurred:; trang này chỉ in lỗi cuối. Bài raise from dạy cách nói rõ lỗi mới sinh ra từ lỗi nào, hoặc giấu lỗi gốc đi.

Test một hàm phải báo lỗi

Test bằng assert kiểm giá trị trả về. Với một hàm phải báo lỗi, gọi nó trong try và đặt assert False ngay sau lời gọi: dòng đó chỉ chạy khi hàm quên báo lỗi. Nhánh except bắt đúng loại và kiểm câu thông báo:

python
def chia_deu(tong_tien, so_nguoi):
    if so_nguoi <= 0:
        raise ValueError("số người phải lớn hơn 0")
    return tong_tien // so_nguoi

def test_chia_cho_0_nguoi():
    try:
        chia_deu(450000, 0)
        assert False, "chia_deu chưa báo lỗi"
    except ValueError as e:
        assert str(e) == "số người phải lớn hơn 0"

test_chia_cho_0_nguoi()
print("test_chia_cho_0_nguoi: qua")

KẾT QUẢ

test_chia_cho_0_nguoi: qua

Hàm quên raise thì assert False báo AssertionError và test trượt. Hàm báo loại khác, như ZeroDivisionError, thì nhánh except ValueError không bắt nó, và test cũng dừng kèm traceback.

Kiểm tra nhanh

  1. Với hàm chia_deu của bài, chia_deu(450000, 0) báo lỗi gì?

    • Báo lỗi ZeroDivisionError
    • Báo lỗi ValueError
    • Không báo gì, trả về 0
  2. Hàm tien_mon(so_luong) nhận số lượng gõ tay là chuỗi. Những trường hợp nào nên raise ValueError?

    • so_luong là "-2"
    • so_luong là "hai"
    • so_luong là số nguyên 2
    • so_luong là "2"
  3. Trong ví dụ doi_so_luong có raise đứng một mình, nơi gọi nhận được thông báo nào?

    • Ghi nhật ký: không đổi được hai
    • Không nhận gì, vì nhánh except đã bắt lỗi
    • invalid literal for int() with base 10: 'hai'
  4. Test try: chia_deu(450000, 0); assert False kèm except ValueError: cho kết quả gì khi chia_deu quên báo lỗi?

    • Test qua, vì nhánh except bắt mọi lỗi
    • Test trượt với AssertionError
    • Test trượt với ValueError
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Đọc số lượng, báo lỗi khi dữ liệu sai

Hàm đọc ô số lượng của đơn gõ tay phải từ chối dữ liệu sai bằng raise, để nơi gọi tự quyết định hỏi lại hay dừng. Viết thân hàm doc_so_luong(chuoi):

  • chuoi không phải str: raise TypeError("số lượng phải là chuỗi");

  • int() không đổi được chuoi: bắt ValueError rồi raise ValueError với thông báo "số lượng phải là số nguyên: '<chuoi>'". Để chính int() thử đổi, vì nó nhận cả "+3", và chỉ bắt ValueError, không dùng except Exception;

  • số đổi được không lớn hơn 0: raise ValueError("số lượng phải lớn hơn 0");

  • còn lại: trả về số đó.

Trả về: số lượng, một int.

python
def doc_so_luong(chuoi):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • raise ValueError("…") dừng hàm và đưa một ngoại lệ lên nơi gọi, kèm câu thông báo của bạn.

  • Sau raise phải là một ngoại lệ; raise "chuỗi" báo TypeError.

  • ValueError cho giá trị sai, TypeError cho kiểu sai, IndexError cho vị trí ngoài phạm vi.

  • raise đứng một mình trong except báo lại đúng ngoại lệ vừa bắt.

  • Test hàm phải báo lỗi: gọi trong try, rồi assert False, bắt đúng loại; except Exception làm test luôn qua.

Câu hỏi thường gặp

raise error trong Python khác return một giá trị đặc biệt như -1 thế nào?

Giá trị đặc biệt dễ bị bỏ quên: nơi gọi cộng -1 vào tổng mà không ai biết. Ngoại lệ thì không bỏ quên được: không ai bắt, chương trình dừng kèm traceback chỉ đúng chỗ. Nơi gọi muốn đi tiếp thì phải viết try một cách có chủ ý, như bài try except dạy.

Có nên dùng assert thay cho raise để kiểm dữ liệu không?

Không nên. Chạy với python -O thì Python bỏ qua mọi câu lệnh assert, nên dữ liệu sai lọt qua. Dùng assert để test code của bạn, như bài assert; dùng if kèm raise để từ chối dữ liệu đến từ người dùng hay từ file.

Câu thông báo của raise nên viết tiếng Việt hay tiếng Anh?

Viết theo người sẽ đọc nó. Lỗi hiện cho người dùng, như qua nhánh except in ra màn hình, nên viết tiếng Việt và nói cách sửa. Thư viện dùng chung với người nước ngoài thì viết tiếng Anh. Cả hai trường hợp, câu thông báo nói giá trị nào sai và đúng phải ra sao.

Chủ đề

raise exception python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập