Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

unittest trong Python: viết unit test tự động

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 4/10 · Chương 16

Code sạch, kiểm thử và gỡ lỗi

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

unittest trong Python là module có sẵn để viết unit test (kiểm thử đơn vị): mỗi test là một phương thức trong class kế thừa unittest.TestCase, gọi một hàm rồi so kết quả với giá trị mong đợi. Bạn cần nó khi đã có vài chục dòng assert rời rạc và muốn chạy hết bằng một lệnh, biết test nào sai mà chương trình không dừng ở lỗi đầu tiên.

Cần biết trước: lệnh assert, kế thừa class và raise.

Viết test đầu tiên với TestCase

Quán cà phê miễn phí giao hàng cho đơn từ 300.000 đ, đơn nhỏ hơn trả 30.000 đ. Một test cho hàm phi_giao là một phương thức có tên mở đầu bằng test, trong class kế thừa unittest.TestCase:

python
import unittest

def phi_giao(tong_don):
    if tong_don >= 300000:
        return 0
    return 30000

class TestPhiGiao(unittest.TestCase):
    def test_mien_phi_tu_300000(self):
        self.assertEqual(phi_giao(300000), 0)

kq = TestPhiGiao("test_mien_phi_tu_300000").run()
print(kq.testsRun, kq.wasSuccessful())

KẾT QUẢ

1 True

self.assertEqual(a, b) kiểm a == b, giống assert a == b nhưng khi sai thì in cả hai giá trị. Dòng TestPhiGiao("...").run() chạy một test theo tên và trả về một kết quả: testsRun là số test đã chạy, wasSuccessful() là True khi không test nào sai. Đổi >= 300000 thành > 300000 rồi chạy lại: dòng in ra là 1 False.

Trên máy, bạn chạy cả file bằng một lệnh (mục cuối bài). Trình chạy của trang này không tìm được test qua unittest.main(), nên các ví dụ chạy test bằng TestLoader và TestResult như bên dưới.

assertEqual, assertTrue và assertRaises

Một class có nhiều test. unittest.TestLoader().loadTestsFromTestCase(...) gom các phương thức test... của class thành một bộ test, run() chạy hết rồi ghi vào một TestResult. Hàm dưới đây cố ý sai ở mốc:

python
import unittest

def phi_giao(tong_don):
    return 0 if tong_don > 300000 else 30000

class TestPhiGiao(unittest.TestCase):
    def test_mien_phi_tu_300000(self):
        self.assertEqual(phi_giao(300000), 0)

    def test_tinh_phi_duoi_300000(self):
        self.assertTrue(phi_giao(299000) > 0)

bo = unittest.TestLoader().loadTestsFromTestCase(TestPhiGiao)
kq = bo.run(unittest.TestResult())
print(kq.testsRun, kq.failures[0][1].splitlines()[-1])

KẾT QUẢ

2 AssertionError: 30000 != 0

Cả hai test đều chạy dù test đầu đã sai: đó là chỗ hơn một loạt assert rời. kq.failures là list các test sai, mỗi mục kèm traceback. Dòng cuối traceback ghi 30000 != 0, tức hàm trả 30000 trong khi test mong 0. assertTrue(x) kiểm x đúng, nhưng khi sai chỉ báo False is not true, nên so một giá trị cụ thể thì assertEqual cho thông báo rõ hơn.

Muốn kiểm một hàm báo lỗi, dùng assertRaises trong một khối with: test qua khi code bên trong ném đúng loại lỗi đó.

python
import unittest

def phi_giao(tong_don):
    if tong_don < 0:
        raise ValueError("tổng đơn không được âm")
    return 0 if tong_don >= 300000 else 30000

class TestPhiGiao(unittest.TestCase):
    def test_tong_am_bao_loi(self):
        with self.assertRaises(ValueError):
            phi_giao(-1)

kq = TestPhiGiao("test_tong_am_bao_loi").run()
print(kq.testsRun, kq.wasSuccessful())

KẾT QUẢ

1 True

Đổi tong_don < 0 thành tong_don < -1 rồi chạy lại: dòng in ra là 1 False, vì phi_giao(-1) không còn ném ValueError.

Chuẩn bị dữ liệu bằng setUp

Nhiều test cần cùng một dữ liệu ban đầu. Phương thức setUp chạy trước mỗi test, nên mỗi test nhận một bản dữ liệu mới, không thấy thay đổi của test khác:

python
import unittest
class TestGioHang(unittest.TestCase):
    def setUp(self):
        self.gio = ["cà phê sữa", "bạc xỉu"]

    def test_them_mon(self):
        self.gio.append("trà đào")
        self.assertEqual(len(self.gio), 3)

    def test_van_hai_mon(self):
        self.assertEqual(len(self.gio), 2)

bo = unittest.TestLoader().loadTestsFromTestCase(TestGioHang)
kq = bo.run(unittest.TestResult())
print(kq.testsRun, kq.wasSuccessful())

KẾT QUẢ

2 True

unittest chạy các test theo thứ tự tên, nên test_them_mon chạy trước và thêm một món. test_van_hai_mon vẫn thấy hai món, vì setUp đã tạo list mới cho nó. Đừng để test này dựa vào kết quả của test kia: mỗi test phải tự đứng được.

Chạy test bằng python -m unittest

Trên máy, đặt hàm và các test vào file test_phi_giao.py trong thư mục bài học:

python
import unittest


def phi_giao(tong_don):
    if tong_don < 0:
        raise ValueError("tổng đơn không được âm")
    if tong_don >= 300000:
        return 0
    return 30000


class TestPhiGiao(unittest.TestCase):
    def test_mien_phi_tu_300000(self):
        self.assertEqual(phi_giao(300000), 0)

    def test_tinh_phi_duoi_300000(self):
        self.assertEqual(phi_giao(299000), 30000)

    def test_tong_am_bao_loi(self):
        with self.assertRaises(ValueError):
            phi_giao(-1)

Chạy trong terminal, cờ -v in tên từng test. Windows gõ python thay cho python3, còn lại giống hệt. Kết quả của một lần chạy thật bằng Python 3.14, ngày 15/11/2026:

bash
python3 -m unittest -v test_phi_giao

KẾT QUẢ

test_mien_phi_tu_300000 (test_phi_giao.TestPhiGiao.test_mien_phi_tu_300000) ... ok
test_tinh_phi_duoi_300000 (test_phi_giao.TestPhiGiao.test_tinh_phi_duoi_300000) ... ok
test_tong_am_bao_loi (test_phi_giao.TestPhiGiao.test_tong_am_bao_loi) ... ok

----------------------------------------------------------------------
Ran 3 tests in 0.000s

OK

Thời gian sau chữ in thay đổi theo máy. Đổi mốc trong phi_giao thành > 300000 rồi chạy lại, không có -v: mỗi test qua là một dấu ., test sai là chữ F, và unittest in traceback của test sai:

bash
python3 -m unittest test_phi_giao

KẾT QUẢ

F..
======================================================================
FAIL: test_mien_phi_tu_300000 (test_phi_giao.TestPhiGiao.test_mien_phi_tu_300000)
----------------------------------------------------------------------
Traceback (most recent call last):
  File "/home/hocvien/hoc-python/test_phi_giao.py", line 14, in test_mien_phi_tu_300000
    self.assertEqual(phi_giao(300000), 0)
    ~~~~~~~~~~~~~~~~^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
AssertionError: 30000 != 0

----------------------------------------------------------------------
Ran 3 tests in 0.001s

FAILED (failures=1)

Đường dẫn file trên máy bạn khác. Python 3.12 in giống vậy nhưng không có dòng dấu ~~~^^^ dưới dòng code. Chạy python3 -m unittest không kèm tên file thì unittest tự tìm các file test*.py trong thư mục. Muốn chạy một test, ghi đủ đường dẫn: python3 -m unittest test_phi_giao.TestPhiGiao.test_tong_am_bao_loi. Nhiều file test có thêm hai dòng if __name__ == "__main__": và unittest.main() ở cuối, để python3 test_phi_giao.py cũng chạy được các test.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau dòng import unittest, lệnh print(unittest.TestCase().assertEqual(2 + 2, 4)) in ra gì?

    • True
    • 4
    • None
  2. Trong một test, with self.assertRaises(ValueError): phi_giao(500000) chạy với phi_giao đúng của bài. Kết quả là gì?

    • Test qua, vì phi_giao(500000) trả về 0 hợp lệ
    • Test sai với AssertionError: ValueError not raised
    • Test ném ValueError ra ngoài và dừng cả bộ test
  3. Class TestPhiGiao(unittest.TestCase) có bốn phương thức dưới đây. TestLoader chạy những phương thức nào như một test?

    • test_mien_phi
    • kiem_tinh_phi
    • setUp
    • test_tong_am
  4. Class có setUp và ba phương thức test_.... Chạy cả class thì setUp chạy mấy lần?

    • Một lần, trước test đầu tiên
    • Ba lần, một lần trước mỗi test
    • Bốn lần, thêm một lần ở cuối
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Viết bộ test cho hàm phí giao hàng

Hàm phi_giao(tong_don) trong starter đã đúng: đơn từ 300.000 đ được miễn phí, đơn nhỏ hơn trả 30.000 đ, tổng âm thì ném ValueError. Đừng sửa hàm này. Viết thân ba phương thức của TestPhiGiao: test_mien_phi và test_tinh_phi dùng self.assertEqual cho một tổng đúng mốc và một tổng ngay dưới mốc, test_tong_am dùng self.assertRaises. Phần chấm thay phi_giao bằng vài bản sai (lệch mốc, quên chặn tổng âm, ném nhầm loại lỗi, luôn trả một giá): mỗi test phải sai với bản nó canh, cả bộ qua hết với bản đúng. Ghi số mong đợi bằng số, không gọi lại hàm để tính.

Ví dụ: bản sai return 0 if tong_don > 300000 else 30000 phải làm test_mien_phi sai.

Trả về: mỗi phương thức test trả về None, chúng chỉ gọi assertEqual và assertRaises.

python
import unittest

def phi_giao(tong_don):
    if tong_don < 0:
        raise ValueError("tổng đơn không được âm")
    return 0 if tong_don >= 300000 else 30000

class TestPhiGiao(unittest.TestCase):
    def test_mien_phi(self):
        pass  # Viết thân các phương thức thay cho các dòng pass

    def test_tinh_phi(self):
        pass

    def test_tong_am(self):
        pass

Tóm tắt

  • Test là phương thức tên mở đầu bằng test, trong class kế thừa unittest.TestCase.

  • assertEqual(a, b) kiểm a == b và in cả hai giá trị khi sai; assertTrue(x) kiểm x đúng.

  • with self.assertRaises(ValueError): qua khi code bên trong ném đúng lỗi đó.

  • setUp chạy trước mỗi test, nên test nào cũng nhận dữ liệu mới.

  • python -m unittest -v test_file chạy các test trong file; . là qua, F là sai.

  • Đọc số test đã chạy: phương thức đặt sai tên không chạy nhưng không báo gì.

Câu hỏi thường gặp

Unit test trong Python là gì, khác gì chạy thử bằng tay?

Unit test kiểm một phần nhỏ, thường là một hàm, với dữ liệu biết trước kết quả. Chạy thử bằng tay thì bạn phải nhìn và nhớ kết quả đúng; unit test ghi kết quả đúng vào code, nên sau mỗi lần sửa chỉ cần chạy lại một lệnh.

Có cách nào viết test Python ngắn hơn unittest không?

unittest có sẵn trong Python, không cần cài. pytest phải cài bằng pip nhưng cho viết test ngắn hơn bằng assert thường, và chạy được cả test viết bằng unittest. Dự án mới thường chọn pytest; hiểu unittest giúp bạn đọc được nhiều dự án cũ và chính thư viện chuẩn.

Có cách nào viết test ngay trong docstring của hàm?

Có: module doctest chạy các dòng >>> trong docstring và so kết quả. Nó hợp cho vài ví dụ minh họa, còn unittest hợp cho bộ test dài, có dữ liệu chuẩn bị và kiểm lỗi.

Hàm gọi mạng hay đọc file thì viết test thế nào?

Thay phần gọi mạng hay đọc file bằng một đối tượng giả trả kết quả đặt sẵn, để test chạy nhanh và lần nào cũng như nhau. Module unittest.mock làm việc này, xem bài mock.

Chủ đề

unittest

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập