Sổ chi tiêu bước 3: lưu dữ liệu ra CSV bằng class Python
Bài 4/6 · Chương 18
Dự án sổ chi tiêu
- 9 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 9
Trang này lưu dữ liệu ra CSV bằng Python cho sổ chi tiêu: class SoChiTieu giữ một list giao dịch, ghi cả list ra file sau mỗi lần thêm, và đọc lại file mỗi lần chương trình mở. Bạn đi qua năm bước chạy được ngay, gói chúng vào class ở bước sáu, rồi tự viết hàm xóa một giao dịch ở cuối trang.
Cần biết trước: đọc file CSV, ghi file CSV và pathlib.
Chương trình sẽ làm gì
Chương trình nhận vào các giao dịch của Trần Thu Hà và một tên file, so_chi_tieu.csv. Lúc mở, nó đọc file nếu file đã có, đổi từng dòng thành một GiaoDich và bỏ qua dòng hỏng. Mỗi lần thêm giao dịch, nó ghi lại cả sổ ra file, mỗi giao dịch một dòng bốn cột: ngày, loại, danh mục, số tiền. Nó đưa ra số giao dịch đọc được khi mở lại và nội dung file. Mỗi lần chạy trên trang bắt đầu trong một thư mục trống, nên chương trình vừa ghi vừa đọc lại trong cùng một lần chạy.
Mang sang từ bài trước: class GiaoDich ở bản rút gọn, chỉ đổi kiểu ngày và số tiền, bỏ dấu cách và viết thường. Với bản rút gọn, dòng loại vay hay số tiền âm vẫn được đọc. Bản rút gọn giữ chương trình cuối trang trong một khối, còn bài cuối dùng lại bản đầy đủ, từ chối các dòng đó. Menu chưa ghép vào. Chương trình có rẽ nhánh (file đã có hay chưa, dòng hỏng hay không) và vòng lặp qua các dòng. Thứ tự dựng: một giao dịch thành một dòng, ghi file, đọc file, bỏ qua dòng hỏng, lưu sau mỗi lần thêm, rồi gói vào class.
Bước 1: Một giao dịch thành một dòng CSV
csv.writer ghi một list thành một dòng. Phương thức thanh_dong() của GiaoDich trả về đúng list đó, với ngày đổi về chuỗi dd/mm/yyyy để file đọc được bằng mắt và bằng Excel:
from datetime import datetime
NGAY = "%d/%m/%Y"
class GiaoDich:
def __init__(self, ngay, loai, danh_muc, so_tien):
self.ngay = datetime.strptime(ngay, NGAY).date()
self.loai = loai.strip().lower()
self.danh_muc = danh_muc.strip().lower()
self.so_tien = int(so_tien)
def thanh_dong(self):
ngay = self.ngay.strftime(NGAY)
return [ngay, self.loai, self.danh_muc, self.so_tien]
gd = GiaoDich("5/11/2026", "chi", "Ăn uống", "29000")
print(gd.thanh_dong())KẾT QUẢ
['05/11/2026', 'chi', 'ăn uống', 29000]Thứ tự trong list là thứ tự cột của file, đã chốt ở bài thiết kế: ngày, loại, danh mục, số tiền. Số tiền giữ là số, vì csv.writer tự đổi mọi giá trị sang chuỗi khi ghi. Chuỗi "5/11/2026" thành '05/11/2026': strftime() luôn in hai chữ số. Đổi "Ăn uống" thành " Đi lại " rồi chạy lại: phần tử thứ ba in 'đi lại'.
Bước 2: Ghi các dòng ra file
Mở file với "w" để ghi đè, encoding="utf-8" cho chữ có dấu, và newline="" theo yêu cầu của module csv: thiếu nó, trên Windows mỗi dòng của file bị cách bởi một dòng trống. Path của pathlib đọc lại nội dung để soát:
import csv
from pathlib import Path
tep = Path("so_chi_tieu.csv")
cac_dong = [["01/11/2026", "thu", "lương", 12000000],
["05/11/2026", "chi", "ăn uống", 29000]]
with open(tep, "w", encoding="utf-8", newline="") as f:
ghi = csv.writer(f)
for dong in cac_dong:
ghi.writerow(dong)
print(tep.read_text(encoding="utf-8"), end="")
print(tep.name, tep.exists())KẾT QUẢ
01/11/2026,thu,lương,12000000
05/11/2026,chi,ăn uống,29000
so_chi_tieu.csv TrueFile không có dòng tiêu đề: thứ tự cột cố định nên csv.reader đọc lại được ngay. Chế độ "w" xóa nội dung cũ trước khi ghi, nên mỗi lần lưu là ghi lại cả sổ từ đầu. Đổi 12000000 thành 12500000 rồi chạy lại: dòng đầu in 01/11/2026,thu,lương,12500000.
Bước 3: Đọc lại file khi nó đã có
Lần chạy đầu tiên chưa có file, nên chương trình hỏi tep.exists() trước khi mở để đọc. Ở đây write_text() đứng thay cho một lần chạy trước đã ghi file:
import csv
from pathlib import Path
tep = Path("so_chi_tieu.csv")
print("Có file chưa?", tep.exists())
tep.write_text("01/11/2026,thu,lương,12000000\n"
"05/11/2026,chi,ăn uống,29000\n", encoding="utf-8")
tong = 0
if tep.exists():
with open(tep, encoding="utf-8", newline="") as f:
for ngay, loai, dm, tien in csv.reader(f):
tong += int(tien)
print("Có file chưa?", tep.exists(), "- tổng:", tong)KẾT QUẢ
Có file chưa? False
Có file chưa? True - tổng: 12029000Mở một file chưa có để đọc thì Python báo FileNotFoundError, nên lần mở đầu tiên của chương trình cần phép hỏi exists(). Giá trị đọc về là chuỗi, và int(tien) đổi số tiền về số trước khi cộng, như bài thiết kế đã lưu ý. Đổi 29000 thành 30000 rồi chạy lại: dòng cuối in Có file chưa? True - tổng: 12030000.
Bước 4: Bỏ qua dòng hỏng thay cho dừng chương trình
File CSV có thể bị sửa tay, và một dòng hỏng không được làm mất cả sổ. Dòng hỏng có thể sai số tiền, thiếu một cột, hay chỉ là một dòng trống. Cả phép tách dòng thành bốn biến lẫn phép đổi kiểu nằm trong try: dòng nào báo ValueError thì in ra rồi continue sang dòng sau:
import csv
from pathlib import Path
tep = Path("so_chi_tieu.csv")
tep.write_text("05/11/2026,chi,ăn uống,29.000\n\n"
"20/11/2026,chi,1200000\n"
"12/11/2026,chi,đi lại,300000\n", encoding="utf-8")
with open(tep, encoding="utf-8", newline="") as f:
for dong in csv.reader(f):
try:
ngay, loai, dm, tien = dong
so_tien = int(tien)
except ValueError:
print("Bỏ qua dòng hỏng:", dong)
continue
print("Đọc được", so_tien)KẾT QUẢ
Bỏ qua dòng hỏng: ['05/11/2026', 'chi', 'ăn uống', '29.000']
Bỏ qua dòng hỏng: []
Bỏ qua dòng hỏng: ['20/11/2026', 'chi', '1200000']
Đọc được 300000csv.reader đọc dòng trống thành list rỗng [], và dòng thiếu cột thành list ba phần tử. Phép gán ngay, loai, dm, tien = dong cần đúng bốn phần tử, nên cả hai báo ValueError như phép int("29.000"). Phép gán ấy đặt ngoài try, ngay ở đầu vòng for, thì một dòng trống làm dừng cả chương trình. continue đứng trong except, nên dòng in cuối chỉ chạy khi cả hai phép thành công. Trong class ở bước 6, GiaoDich(...) thay cho int(tien), vì __init__ của nó gọi cả strptime() lẫn int() và cả hai báo ValueError khi dòng hỏng. Đổi 29.000 thành 29000 rồi chạy lại: dòng đầu in Đọc được 29000.
Bước 5: Thêm rồi lưu ngay, mở lại để soát
Sổ lưu lại file ngay sau mỗi lần thêm, không đợi lúc thoát. Hàm luu() chứa phần ghi của bước 2, hàm them() thêm vào list rồi gọi luu(). Đọc lại file từ đầu đứng thay cho lần mở chương trình hôm sau:
import csv
def luu(cac_dong, tep):
with open(tep, "w", encoding="utf-8", newline="") as f:
ghi = csv.writer(f)
for dong in cac_dong:
ghi.writerow(dong)
def them(cac_dong, dong, tep):
cac_dong.append(dong)
luu(cac_dong, tep)
tep, so = "so_chi_tieu.csv", []
them(so, ["01/11/2026", "thu", "lương", 12000000], tep)
them(so, ["05/11/2026", "chi", "ăn uống", 29000], tep)
with open(tep, encoding="utf-8", newline="") as f:
mo_lai = list(csv.reader(f))
print(len(mo_lai), "giao dịch khi mở lại:", mo_lai[1])KẾT QUẢ
2 giao dịch khi mở lại: ['05/11/2026', 'chi', 'ăn uống', '29000']open() nhận cả chuỗi tên file, không chỉ Path. list(csv.reader(f)) đọc mọi dòng của file thành một list, mỗi dòng một list chuỗi. Lần gọi them() thứ hai ghi lại cả hai giao dịch, nên chương trình có tắt giữa chừng thì sổ cũng chỉ mất giao dịch đang gõ dở. Đổi 29000 thành 45000 rồi chạy lại: dòng in 2 giao dịch khi mở lại: ['05/11/2026', 'chi', 'ăn uống', '45000'].
Bước 6: Gói vào class SoChiTieu và ghép chương trình
Class SoChiTieu có một list GiaoDich, nên sổ "có" các giao dịch thay cho "là" một giao dịch: đây là composition. __init__ chứa phần đọc của bước 3 và bước 4. luu() và them() là hai hàm của bước 5, với tep thành self.tep, list thành self.cac_gd và các dòng thành gd.thanh_dong() của bước 1:
import csv
from datetime import datetime
from pathlib import Path
NGAY = "%d/%m/%Y"
class GiaoDich:
def __init__(self, ngay, loai, danh_muc, so_tien):
self.ngay = datetime.strptime(ngay, NGAY).date()
self.loai = loai.strip().lower()
self.danh_muc = danh_muc.strip().lower()
self.so_tien = int(so_tien)
def thanh_dong(self):
ngay = self.ngay.strftime(NGAY)
return [ngay, self.loai, self.danh_muc, self.so_tien]
class SoChiTieu:
def __init__(self, ten_file):
self.tep, self.cac_gd = Path(ten_file), []
if self.tep.exists():
with open(self.tep, encoding="utf-8", newline="") as f:
for dong in csv.reader(f):
try:
ngay, loai, dm, tien = dong
gd = GiaoDich(ngay, loai, dm, tien)
except ValueError:
print("Bỏ qua dòng hỏng:", dong)
continue
self.cac_gd.append(gd)
def luu(self):
with open(self.tep, "w", encoding="utf-8", newline="") as f:
ghi = csv.writer(f)
for gd in self.cac_gd:
ghi.writerow(gd.thanh_dong())
def them(self, gd):
self.cac_gd.append(gd)
self.luu()
so = SoChiTieu("so_chi_tieu.csv")
so.them(GiaoDich("01/11/2026", "thu", "Lương", "12000000"))
so.them(GiaoDich("5/11/2026", "chi", "ăn uống", "29000"))
mo_lai = SoChiTieu("so_chi_tieu.csv")
print(len(mo_lai.cac_gd), "giao dịch khi mở lại")
print(mo_lai.tep.read_text(encoding="utf-8"), end="")KẾT QUẢ
2 giao dịch khi mở lại
01/11/2026,thu,lương,12000000
05/11/2026,chi,ăn uống,29000mo_lai là một đối tượng mới đọc từ chính file vừa ghi, như phép đọc lại ở bước 5, và nó có đủ hai giao dịch đã đổi về GiaoDich. Đổi "29000" thành "45000" rồi chạy lại: dòng cuối in 05/11/2026,chi,ăn uống,45000. Dòng bị bỏ qua không vào cac_gd, nên lần luu() sau xóa nó khỏi file: sửa file trước khi thêm giao dịch mới.
Muốn len(so) cho số giao dịch thay cho len(so.cac_gd), thêm phương thức __len__ trả về len(self.cac_gd), như bài nạp chồng toán tử.
Bài tập
Xóa một giao dịch theo số thứ tự
Mở rộng chương trình trong ô: viết thân hàm xoa_giao_dich(so, so_thu_tu). so là một SoChiTieu, so_thu_tu là số thứ tự người dùng thấy, đếm từ 1. Hàm lấy giao dịch đó ra khỏi so.cac_gd, lưu lại file bằng so.luu() và trả về giao dịch vừa xóa. Số thứ tự nhỏ hơn 1 hoặc lớn hơn số giao dịch thì báo IndexError và không xóa gì. Hai dòng cuối chương trình đã gọi sẵn hàm.
Trả về: một GiaoDich.
import csv
from datetime import datetime
from pathlib import Path
NGAY = "%d/%m/%Y"
class GiaoDich:
def __init__(self, ngay, loai, danh_muc, so_tien):
self.ngay = datetime.strptime(ngay, NGAY).date()
self.loai = loai.strip().lower()
self.danh_muc = danh_muc.strip().lower()
self.so_tien = int(so_tien)
def thanh_dong(self):
ngay = self.ngay.strftime(NGAY)
return [ngay, self.loai, self.danh_muc, self.so_tien]
class SoChiTieu:
def __init__(self, ten_file):
self.tep, self.cac_gd = Path(ten_file), []
if self.tep.exists():
with open(self.tep, encoding="utf-8", newline="") as f:
for dong in csv.reader(f):
try:
ngay, loai, dm, tien = dong
gd = GiaoDich(ngay, loai, dm, tien)
except ValueError:
print("Bỏ qua dòng hỏng:", dong)
continue
self.cac_gd.append(gd)
def luu(self):
with open(self.tep, "w", encoding="utf-8", newline="") as f:
ghi = csv.writer(f)
for gd in self.cac_gd:
ghi.writerow(gd.thanh_dong())
def them(self, gd):
self.cac_gd.append(gd)
self.luu()
def xoa_giao_dich(so, so_thu_tu):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng này
so = SoChiTieu("so_chi_tieu.csv")
so.them(GiaoDich("01/11/2026", "thu", "Lương", "12000000"))
so.them(GiaoDich("5/11/2026", "chi", "ăn uống", "29000"))
mo_lai = SoChiTieu("so_chi_tieu.csv")
print(len(mo_lai.cac_gd), "giao dịch khi mở lại")
print(mo_lai.tep.read_text(encoding="utf-8"), end="")
xoa_giao_dich(mo_lai, 1)
print("Sau khi xóa:", len(SoChiTieu("so_chi_tieu.csv").cac_gd))Thử mở rộng
Ba hướng đầu làm được ngay với những gì bạn đã học:
Thêm
__len__vàoSoChiTieunhư đoạn cuối bước sáu, rồi inlen(mo_lai).Thêm
__contains__đểgd in socho biết sổ đã có một giao dịch cùng ngày, cùng danh mục và cùng số tiền chưa.Ghi thêm dòng tiêu đề
ngay,loai,danh_muc,so_tienbằngcsv.DictWritervàwriteheader(), rồi đọc lại bằngcsv.DictReader.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.