Toán tử bitwise trong Python (bitwise operators): AND, XOR
Bài 13/13 · Chương 2
Biến, kiểu dữ liệu và toán tử
- 6 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Toán tử bitwise trong Python làm việc trên từng bit của số nguyên: & (AND), | (OR), ^ (XOR), ~ (NOT) và hai phép dịch bit <<, >>. Bạn dùng chúng khi một số nguyên gói nhiều công tắc bật tắt, như các quyền của một tài khoản học viên lưu gọn trong một con số.
Cần biết trước: số nguyên int và toán tử số học.
Mỗi bit là một công tắc
Tài khoản học viên có bốn quyền: xem bài, làm bài tập, tải tài liệu, vào lớp live. Thay cho bốn biến riêng, hệ thống gói chúng vào bốn bit của một số. Bit số 0 là bit ngoài cùng bên phải:
quyen_ha = 0b1011
print(quyen_ha, bin(quyen_ha))KẾT QUẢ
11 0b1011Đọc 0b1011 từ phải sang trái: bit 0 bằng 1 (được xem bài), bit 1 bằng 1 (được làm bài tập), bit 2 bằng 0 (chưa được tải tài liệu), bit 3 bằng 1 (được vào lớp live). Python vẫn coi quyen_ha là số 11. Toán tử bitwise chỉ đổi cách bạn đọc và sửa con số đó, theo từng bit.
AND, OR, XOR với &, |, ^
Ba toán tử này đặt hai số chồng lên nhau và xét từng cặp bit cùng vị trí. So quyền của Trần Thu Hà với quyền của Lê Minh Tâm:
quyen_ha = 0b1011
quyen_tam = 0b0110
print(bin(quyen_ha & quyen_tam))
print(bin(quyen_ha | quyen_tam))
print(bin(quyen_ha ^ quyen_tam))KẾT QUẢ
0b10
0b1111
0b1101Toán tử | Bit kết quả bằng | Ở đây cho biết |
|---|---|---|
| cả hai bit bằng | quyền cả hai cùng có |
| ít nhất một bit bằng | quyền ít nhất một người có |
| hai bit khác nhau | quyền chỉ một trong hai người có |
bin() bỏ các số 0 ở đầu, nên 0b10 chính là 0b0010: hai người chỉ cùng có quyền làm bài tập. Đổi quyen_tam = 0b0110 thành quyen_tam = 0b1011 rồi chạy lại: dòng ^ in 0b0, vì quyền của hai người giống hệt nhau.
Các dấu |, &, ^ còn dùng cho set với nghĩa hợp, giao và hiệu đối xứng. Bài phép toán trên set dạy cách dùng đó.
NOT ~ và số âm
~ đảo từng bit của một số. Với số nguyên của Python, kết quả của ~x bằng -x - 1:
print(~5, ~0, ~-6)KẾT QUẢ
-6 -1 5Đừng cố đảo từng bit của 0b101 để đọc ra -6: Python coi số nguyên như có vô số bit 0 ở đầu, đảo hết thì thành số âm, nên dùng công thức -x - 1 là đủ. Bạn hiếm khi dùng ~ một mình. Chỗ của nó là trong mặt nạ để tắt bit, ở mục cuối bài.
Dịch bit với << và >>
x << n đẩy các bit của x sang trái n vị trí và thêm n số 0 bên phải, tức nhân x với 2 ** n. x >> n đẩy sang phải và bỏ n bit cuối, tức chia lấy phần nguyên cho 2 ** n:
print(1 << 3, 5 << 1, 40 >> 2, 45 >> 2)KẾT QUẢ
8 10 10 111 << 3 là 0b1000: một bit 1 nằm đúng ở vị trí số 3. Đây là cách tạo nhanh một số chỉ bật đúng một bit. 45 >> 2 cho 11, bằng 45 // 4, phần lẻ bị bỏ.
Mặt nạ bit: bật, tắt và kiểm tra một quyền
Mặt nạ bit (bit mask) là một số chỉ bật đúng những bit bạn muốn tác động. Mỗi bit của quyen đóng vai một biến cờ, chỉ khác là cả bốn cờ nằm chung một số. Ghép nó với số gốc bằng |, &, ~ là bật, tắt hay kiểm tra từng quyền mà không đụng các quyền còn lại:
xem_bai = 1 << 0
lam_bai = 1 << 1
tai_lieu = 1 << 2
quyen = xem_bai | lam_bai
quyen = quyen | tai_lieu
print(bin(quyen))
quyen = quyen & ~lam_bai
print(bin(quyen))
print(quyen & tai_lieu, quyen & lam_bai)KẾT QUẢ
0b111
0b101
4 0quyen | tai_lieu bật bit số 2. ~lam_bai là một mặt nạ bật các bit khác, chỉ tắt bit số 1, nên quyen & ~lam_bai tắt riêng quyền làm bài. Để kiểm tra, quyen & tai_lieu cho một số khác 0 khi quyền đang bật, cho 0 khi quyền đang tắt.
Kiểm tra nhanh
print(6 & 3, 6 | 3, 6 ^ 3)in ra gì?2 7 2162 7 53 6 3
print(~7)in ra gì?0-7-8
Muốn tính 2 lũy thừa 10, những biểu thức nào đúng?
2 ** 101 << 102 ^ 102 << 10
print(1 << 2 + 1)in ra gì?85- Báo lỗi cú pháp
Bài tập
Sửa quyền tài khoản bằng mặt nạ bit
Quyền của mỗi học viên gói trong các bit của một số, bit số 0 ở ngoài cùng bên phải; comment trong starter ghi dạng nhị phân. lam_bai là mặt nạ của quyền làm bài tập. Bật bit bằng |, tắt bit bằng & với mặt nạ đảo ~. Tính:
quyen_moi:quyen_tambật thêm quyền vào lớp live, là bit số 3. Tạo mặt nạ bằng1 << 3.quyen_bot:quyen_moitắt quyền làm bài tập.huy_bot:quyen_huytắt quyền làm bài tập.khac_ha: các quyền chỉ một trong hai sốquyen_botvàquyen_hacó.
Không gõ thẳng đáp số, kể cả viết bằng tiền tố 0b hay 0x: hãy để toán tử bitwise tính.
quyen_tam = 3 # 0b0011
quyen_huy = 1 # 0b0001
quyen_ha = 5 # 0b0101
lam_bai = 2 # 0b0010
quyen_moi = 0
quyen_bot = 0
huy_bot = 0
khac_ha = 0
# Viết code của bạn dưới dòng nàyTóm tắt
&giữ bit cả hai số cùng bật,|giữ bit ít nhất một số bật,^giữ bit hai số khác nhau.~xđảo từng bit và bằng-x - 1; nó hay đi cùng&để tắt bit.x << nnhânxvới2 ** n,x >> nchia lấy phần nguyên cho2 ** n.1 << nlà mặt nạ chỉ bật bit sốn;|bật,& ~tắt,&kiểm tra bit đó.^là XOR, lũy thừa viết**; phép cộng chạy trước<<, nên cần ngoặc.
Câu hỏi thường gặp
XOR trong Python viết thế nào?
Dùng dấu ^: 6 ^ 3 cho 5. XOR giữ những bit hai số khác nhau, nên XOR một số với chính nó ra 0, và XOR hai lần với cùng một mặt nạ trả số về như cũ. Python không có từ khóa xor.
Dịch bit trong Python dùng vào việc gì?
1 << n tạo nhanh mặt nạ cho bit số n, việc hay gặp khi gói nhiều cờ vào một số. Dịch bit còn đọc từng phần của một số được ghép từ nhiều trường, ví dụ ba kênh đỏ, xanh lá, xanh dương của một màu. Hàm bin() và hex() đã học giúp bạn xem các bit đó.
Toán tử bitwise khác toán tử logic ở đâu?
Toán tử bitwise tính trên từng bit và cho ra một số, còn and, or, not xét đúng sai của cả giá trị. Bài toán tử logic dạy nhóm đó.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.