Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Python kết nối database: DB-API, MySQL, PostgreSQL, MongoDB

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 3/5 · Chương 20

Lưu dữ liệu và định dạng khác

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Python kết nối database (cơ sở dữ liệu) qua một chuẩn chung tên DB-API: thư viện cho SQLite, MySQL hay PostgreSQL đều có connect(), cursor, execute() và commit() với cùng ý nghĩa. Bạn cần chuẩn này khi sổ chi tiêu của gia đình chuyển từ một file trên laptop sang một máy chủ cơ sở dữ liệu mà cả nhà cùng ghi vào.

Cần biết trước: sqlite3 trong Python, pip install và môi trường ảo venv.

DB-API: một mẫu chung cho các cơ sở dữ liệu SQL

PEP 249, bản đặc tả có tên Python Database API 2.0, quy định một thư viện kết nối cơ sở dữ liệu (driver) phải có những gì. Nhờ vậy học một driver là biết gần hết các driver khác, giống như các ổ cắm trong nhà cùng một chuẩn nên phích cắm nào cũng vừa. Các phần chính:

Phần

Gọi thế nào

Làm gì

Hàm của module

connect(...)

Mở kết nối, trả về một connection

Thuộc tính của module

apilevel, paramstyle

Bản DB-API, kiểu dấu giữ chỗ trong câu SQL

Connection

cursor(), commit(), rollback(), close()

Tạo cursor, lưu hẳn, hủy thay đổi chưa lưu, đóng

Cursor

execute(), executemany()

Chạy một câu SQL, hay một câu cho từng bộ giá trị

Cursor

fetchone(), fetchall(), description

Đọc kết quả, xem tên các cột

Bài sqlite3 đã dùng phần lớn bảng trên. Ví dụ dưới đây thêm ba phần mới: paramstyle, executemany() và description.

python
import sqlite3

print(sqlite3.apilevel, sqlite3.paramstyle)
con = sqlite3.connect(":memory:")
cur = con.cursor()
cur.execute("CREATE TABLE chi_tieu (muc TEXT, tien INTEGER)")
cur.executemany("INSERT INTO chi_tieu VALUES (?, ?)", [
    ("đi lại", 32000), ("ăn uống", 45000), ("học tập", 150000)])
con.commit()
cur.execute("SELECT * FROM chi_tieu WHERE tien > ?", (40000,))
print([cot[0] for cot in cur.description])
print(cur.fetchall())
con.close()

KẾT QUẢ

2.0 qmark
['muc', 'tien']
[('ăn uống', 45000), ('học tập', 150000)]

executemany() chạy cùng một câu INSERT cho từng tuple trong list. paramstyle của sqlite3 là qmark, nghĩa là dấu giữ chỗ viết ?. cur.description có một mục cho mỗi cột của kết quả, phần tử đầu của mục là tên cột, nên bạn biết SELECT * trả về những cột nào. Đổi (40000,) thành (100000,) rồi chạy lại: dòng cuối in [('học tập', 150000)].

Kết nối MySQL bằng PyMySQL

Máy chủ MySQL không có sẵn trong Python, nên bạn cài một driver từ PyPI vào môi trường ảo của dự án. Lệnh dưới đây cài cả ba thư viện của bài: PyMySQL cho MySQL, psycopg cho PostgreSQL và pymongo cho MongoDB. Trên Windows bạn thay python3 bằng python:

bash
python3 -m pip install pymysql "psycopg[binary]" pymongo

Trình duyệt không mở được kết nối mạng tới máy chủ cơ sở dữ liệu, nên từ đây các khối code không có nút Chạy. Bạn chép về máy có máy chủ MySQL đang chạy và đã có bảng chi_tieu như ví dụ trên:

python
import os
import pymysql

con = pymysql.connect(host="localhost", user="so_chi_tieu",
                      password=os.environ["MYSQL_PASSWORD"],
                      database="so_chi_tieu")
cur = con.cursor()
cur.executemany("INSERT INTO chi_tieu VALUES (%s, %s)", [
    ("đi lại", 32000), ("ăn uống", 45000), ("học tập", 150000)])
con.commit()
cur.execute("SELECT * FROM chi_tieu WHERE tien > %s", (40000,))
print(cur.fetchall())
con.close()

So với ví dụ SQLite, chỉ dòng connect() và dấu giữ chỗ khác. connect() cần địa chỉ máy chủ, tên người dùng, mật khẩu và tên cơ sở dữ liệu. Mật khẩu đọc từ một biến môi trường qua os.environ (dict các biến môi trường của hệ điều hành, xem bài module os), không viết thẳng vào code. pymysql.paramstyle là pyformat, nên dấu giữ chỗ viết %s, dù giá trị là chuỗi hay số. Giá trị vẫn đi riêng khỏi câu SQL, không ghép vào chuỗi bằng f-string.

Kết nối PostgreSQL bằng psycopg

psycopg (bản 3) là driver PostgreSQL theo DB-API. psycopg.paramstyle cũng là pyformat, nên câu SQL của khối MySQL dùng lại được nguyên văn:

python
import os
import psycopg

with psycopg.connect(host="localhost", dbname="so_chi_tieu",
                     user="so_chi_tieu",
                     password=os.environ["PG_PASSWORD"]) as con:
    cur = con.cursor()
    cur.execute("INSERT INTO chi_tieu VALUES (%s, %s)",
                ("đi lại", 32000))
    cur.execute("SELECT * FROM chi_tieu WHERE tien > %s", (40000,))
    print(cur.fetchall())

Connection của psycopg là một context manager: khi khối with chạy xong, nó gọi commit() rồi đóng kết nối, còn khi khối báo lỗi thì nó gọi rollback() trước khi đóng. Mỗi driver cài with theo cách riêng: with của sqlite3 lưu hay hủy giao dịch mà không đóng kết nối, còn của PyMySQL chỉ đóng kết nối, không commit(). Vì vậy đọc tài liệu của driver trước khi trông vào with để lưu dữ liệu.

MongoDB với pymongo: không theo DB-API

MongoDB lưu mỗi khoản chi như một tài liệu (document), giống một dict của Python, thay cho một dòng trong bảng có cột cố định. pymongo không theo DB-API: không có cursor để chạy SQL, không có commit().

python
from pymongo import MongoClient

client = MongoClient("mongodb://localhost:27017")
chi_tieu = client["so_chi_tieu"]["chi_tieu"]
chi_tieu.insert_one({"ngay": "05/11/2026", "muc": "ăn uống",
                     "tien": 45000, "ghi_chu": "cơm trưa"})
print(chi_tieu.find_one({"muc": "ăn uống"}))
client.close()

client["so_chi_tieu"] chọn cơ sở dữ liệu, ["chi_tieu"] chọn một collection, nơi chứa các tài liệu cùng loại. insert_one() ghi một dict, kể cả khi dict có khóa ghi_chu mà các tài liệu khác không có. find_one() nhận một dict làm điều kiện và trả về tài liệu đầu tiên khớp, thêm khóa _id do MongoDB tự đặt. Cú pháp truy vấn đầy đủ của MongoDB, cú pháp SQL và các thư viện ORM nằm ngoài tutorial này, bài học gì tiếp theo gợi ý nơi học tiếp.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau import sqlite3, sqlite3.paramstyle có giá trị gì?

    • "pyformat"
    • "qmark"
    • "?"
  2. Những thư viện nào theo chuẩn DB-API, tức có connect(), cursor, execute() và commit()?

    • sqlite3
    • PyMySQL
    • psycopg
    • pymongo
  3. Trong khung bẫy về commit(), lần kết nối thứ hai in ra gì?

    • [('ăn uống', 45000)]
    • Báo lỗi vì bảng chi_tieu chưa được tạo
    • []
  4. Code chép từ một chương trình MySQL gọi cur.execute("INSERT INTO chi_tieu VALUES (%s, %s)", khoan) trên một kết nối sqlite3. Điều gì xảy ra?

    • Python báo sqlite3.OperationalError vì SQLite không hiểu %s
    • Dòng được thêm bình thường
    • sqlite3 tự đổi %s thành ? rồi chạy
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Ghi khoản chi qua nhiều driver DB-API

Sổ chi tiêu chạy với SQLite khi thử và với MySQL khi dùng thật. Viết hàm ghi_khoan_chi(con, paramstyle, cac_khoan): con là một kết nối DB-API đã có bảng chi_tieu (ngay, muc, tien), paramstyle là paramstyle của driver, "qmark" hoặc "pyformat", còn cac_khoan là list các tuple (ngay, muc, tien). Qua cursor của con, thêm mọi khoản bằng câu INSERT có dấu giữ chỗ hợp với paramstyle (? hoặc %s), giá trị đi riêng khỏi câu SQL, rồi gọi commit(). Không đóng con, không sửa cac_khoan. Hàm không in gì.

Ví dụ: với một kết nối SQLite và list hai khoản, ghi_khoan_chi(con, "qmark", cac_khoan) thêm hai dòng vào bảng và trả về 2.

Trả về: số khoản đã ghi, tức số phần tử của cac_khoan, một int.

python
def ghi_khoan_chi(con, paramstyle, cac_khoan):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • DB-API (PEP 249) là chuẩn chung: driver nào cũng có connect(), cursor(), execute(), executemany(), fetchall(), commit(), rollback(), close().

  • paramstyle của driver cho biết dấu giữ chỗ: qmark là ? (sqlite3), pyformat là %s (PyMySQL, psycopg).

  • Giá trị đi riêng khỏi câu SQL qua dấu giữ chỗ và một tuple.

  • Đóng kết nối khi chưa commit() thì các dòng vừa thêm bị hủy.

  • with của mỗi driver làm việc khác nhau: psycopg commit rồi đóng, PyMySQL chỉ đóng.

  • pymongo của MongoDB không theo DB-API: nó ghi và tìm các tài liệu dạng dict.

Câu hỏi thường gặp

Kết nối MySQL bằng Python nên dùng PyMySQL hay mysql-connector-python?

Cả hai đều theo DB-API và cùng dùng dấu %s, nên code của bài chạy với cả hai khi đổi dòng import và connect(). PyMySQL viết hoàn toàn bằng Python, cài ở đâu cũng được. mysql-connector-python là driver do Oracle, công ty làm ra MySQL, phát hành.

Dùng Python với MongoDB có cần biết SQL không?

Không. pymongo nhận và trả về dict: tài liệu bạn ghi là dict, điều kiện tìm cũng là dict. Bạn cần học cách MongoDB viết điều kiện lọc, sắp xếp và gom nhóm, một cú pháp riêng không giống SQL. Thói quen của DB-API như commit() không áp dụng ở đây.

Có thể thử code MySQL mà chưa cài máy chủ không?

Phần logic thì được: viết code theo DB-API, thử trên sqlite3 với dấu ?, rồi khi có máy chủ chỉ đổi dòng connect() và dấu giữ chỗ, như bài tập ở trên. Các câu SQL cơ bản của bài sqlite3 thường chạy giống nhau trên ba hệ, còn câu phức tạp hơn có thể khác nhau ở từng hệ.

Nên đặt mật khẩu cơ sở dữ liệu ở đâu?

Ngoài code, thường trong một biến môi trường hay một file cấu hình không đưa lên Git. Code đọc mật khẩu lúc chạy, như dòng os.environ["MYSQL_PASSWORD"] ở khối PyMySQL, nên chia sẻ code không làm lộ mật khẩu. Bài đọc file cấu hình có cách giữ cấu hình riêng cho từng máy.

Chủ đề

python database

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập