Đổi số La Mã bằng Python (roman to integer)
Bài 6/10 · Chương 25
Bài tập phỏng vấn Python
- 9 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Bài toán đổi số La Mã trong Python (roman to integer) nhận một chuỗi như MCMXCIV và trả về số nguyên 1994. Trang này giải bài theo hai cách duyệt chuỗi, kiểm thử lời giải bằng một bảng ví dụ, rồi cho bạn tự viết chiều ngược lại trong một bài tập được chấm ngay trên trang.
Cần biết trước: dict, duyệt chuỗi và range().
Đề bài
Rạp phim chiếu lại một bộ phim cũ, cuối phim in năm sản xuất bằng số La Mã. Số La Mã dùng bảy ký hiệu, mỗi ký hiệu một giá trị, đặt sẵn trong dict GIA_TRI:
GIA_TRI = {"I": 1, "V": 5, "X": 10, "L": 50,
"C": 100, "D": 500, "M": 1000}
nam = "MMXXVI"
print(GIA_TRI[nam[0]], GIA_TRI[nam[2]], GIA_TRI[nam[5]])
print(len(nam), "ký hiệu")KẾT QUẢ
1000 10 1
6 ký hiệuSố viết từ ký hiệu lớn tới nhỏ rồi cộng lại: MMXXVI là 1000 + 1000 + 10 + 10 + 5 + 1, tức 2026. Có sáu cặp viết ký hiệu nhỏ đứng trước ký hiệu lớn hơn để trừ: IV là 4, IX là 9, XL là 40, XC là 90, CD là 400, CM là 900. Vì vậy MCMXCIV là 1000 + 900 + 90 + 4, tức 1994.
Viết hàm tu_la_ma(s) nhận một chuỗi số La Mã viết hoa, đúng dạng chuẩn, và trả về số nguyên. Dạng chuẩn là cách viết thông dụng: các ký hiệu I, X, C, M lặp liền nhau tối đa ba lần, nên số lớn nhất viết được là 3999 (MMMCMXCIX). Trước khi viết code, hỏi lại người ra đề: chuỗi có chữ thường không, có chuỗi sai dạng không, và chuỗi sai thì hàm trả về gì.
Cách 1: nhìn ký hiệu đứng ngay sau
Quy tắc trừ chỉ cần biết một điều: ký hiệu đang xét có nhỏ hơn ký hiệu đứng ngay sau nó không. Nhỏ hơn thì trừ, còn lại thì cộng. Duyệt theo chỉ số để nhìn được cả s[i] lẫn s[i + 1]:
GIA_TRI = {"I": 1, "V": 5, "X": 10, "L": 50,
"C": 100, "D": 500, "M": 1000}
def tu_la_ma(s):
tong = 0
for i in range(len(s)):
gia = GIA_TRI[s[i]]
if i + 1 < len(s) and gia < GIA_TRI[s[i + 1]]:
tong -= gia
else:
tong += gia
return tong
for s in ["MMXXVI", "MCMXCIV", "XLIV"]:
print(s, tu_la_ma(s))KẾT QUẢ
MMXXVI 2026
MCMXCIV 1994
XLIV 44Với MCMXCIV, chữ C ở chỉ số 1 đứng trước M nên bị trừ 100, rồi M cộng 1000: cặp CM cho đúng 900. Ký hiệu cuối không có gì đứng sau, nên vế i + 1 < len(s) sai và nó luôn được cộng. Đổi "MMXXVI" thành "MMXXIV" rồi chạy lại: dòng đầu in MMXXIV 2024.
Cách 2: đi từ phải sang trái
Đọc ngược từ ký hiệu cuối, bạn không cần nhìn ra phía sau nữa. Chỉ cần nhớ giá trị lớn nhất đã gặp: ký hiệu nào nhỏ hơn giá trị đó thì nó đứng trước một ký hiệu lớn hơn, nên bị trừ. range(len(s) - 1, -1, -1) đếm ngược từ chỉ số cuối về 0:
GIA_TRI = {"I": 1, "V": 5, "X": 10, "L": 50,
"C": 100, "D": 500, "M": 1000}
def tu_la_ma(s):
tong = 0
lon_nhat = 0
for i in range(len(s) - 1, -1, -1):
gia = GIA_TRI[s[i]]
if gia < lon_nhat:
tong -= gia
else:
tong += gia
lon_nhat = gia
return tong
print(tu_la_ma("MCMXCIV"), tu_la_ma("MMXXVI"), tu_la_ma("XIX"))KẾT QUẢ
1994 2026 19Cách này không bao giờ đọc chỉ số ngoài chuỗi, vì nó chỉ nhìn lại giá trị đã lưu. Cả hai cách đi qua chuỗi đúng một lượt, mỗi lượt tối đa hai lần tra dict, nên số bước tăng cùng nhịp với độ dài chuỗi. Người phỏng vấn thường chấp nhận cả hai: chọn cách bạn giải thích trôi chảy hơn.
Kiểm thử bằng bảng ví dụ
Chạy thử ba chuỗi rồi nhìn bằng mắt thì dễ bỏ sót. Một bảng ví dụ đặt cạnh đáp án đúng cho máy tự so: mỗi dòng in True là một ví dụ khớp. Bảng nên có đủ các cặp trừ, một số dài và số lớn nhất:
GIA_TRI = {"I": 1, "V": 5, "X": 10, "L": 50,
"C": 100, "D": 500, "M": 1000}
def tu_la_ma(s):
tong = 0
for i in range(len(s)):
gia = GIA_TRI[s[i]]
if i + 1 < len(s) and gia < GIA_TRI[s[i + 1]]:
tong -= gia
else:
tong += gia
return tong
BANG_THU = {"XL": 40, "XC": 90, "CD": 400, "MCMXCIV": 1994,
"MMMCMXCIX": 3999, "IIII": 4}
for s in BANG_THU:
print(s, tu_la_ma(s), tu_la_ma(s) == BANG_THU[s])KẾT QUẢ
XL 40 True
XC 90 True
CD 400 True
MCMXCIV 1994 True
MMMCMXCIX 3999 True
IIII 4 TrueDòng cuối là một cái bẫy của chính bảng thử: IIII không phải dạng chuẩn, vậy mà hàm vẫn đọc ra 4. Hàm chỉ đọc, không kiểm dạng, nên bảng thử chỉ chứng minh được điều nó hỏi. Muốn hàm từ chối IIII, bạn cần chiều ngược lại: đổi số vừa đọc ra La Mã rồi so với chuỗi gốc.
Chiều ngược lại: từ số sang La Mã
Đổi số sang La Mã giống đổi tiền ra ít tờ nhất: lấy ký hiệu lớn nhất còn lấy được, trừ dần. Mỗi cặp (giá trị, ký hiệu) là một tuple, và n // gia cho biết lấy ký hiệu đó mấy lần. Bản đầu tiên dưới đây chỉ có bảy ký hiệu đơn.
Code sai (Python không báo lỗi, kết quả không phải dạng chuẩn):
# Code sai: bảng chỉ có bảy ký hiệu đơn, thiếu sáu cặp trừ
BANG = [(1000, "M"), (500, "D"), (100, "C"), (50, "L"),
(10, "X"), (5, "V"), (1, "I")]
def sang_la_ma(n):
ket_qua = ""
for gia, ky_hieu in BANG:
ket_qua += ky_hieu * (n // gia)
n = n % gia
return ket_qua
for n in [2026, 4, 1994]:
print(n, sang_la_ma(n))KẾT QUẢ
2026 MMXXVI
4 IIII
1994 MDCCCCLXXXXIIII2026 đúng vì nó không cần cặp trừ nào. 4 ra IIII và 1994 ra một chuỗi dài 15 ký hiệu. Lặp chuỗi bằng * ghép đúng số lần, nên chỗ sai nằm ở bảng: nó thiếu các mốc 4, 9, 40, 90, 400, 900. Thêm sáu cặp đó vào đúng chỗ theo thứ tự giảm dần là việc của bài tập cuối trang.
Nói gì với người phỏng vấn
Hỏi lại đề trước: chuỗi có chữ thường không, có thể sai dạng không, khoảng số là bao nhiêu. Viết xong, bạn trình bày theo thứ tự ý tưởng, số bước, trường hợp biên:
"Tôi tra giá trị từng ký hiệu trong một dict. Ký hiệu nhỏ hơn ký hiệu đứng ngay sau thì trừ, còn lại thì cộng."
"Hàm đi qua chuỗi một lượt, mỗi lượt tối đa hai lần tra, nên số bước là O(n) theo độ dài chuỗi."
"Ký hiệu cuối không có ký hiệu sau, nên tôi kiểm chỉ số trước khi đọc
s[i + 1]; đọc từ phải sang trái thì khỏi kiểm.""Hàm đọc không từ chối
IIII. Nếu đề đòi kiểm dạng chuẩn, tôi đổi kết quả ngược lại sang La Mã rồi so với chuỗi gốc."
Kiểm tra nhanh
Hàm
tu_la_maở mục "Cách 1: nhìn ký hiệu đứng ngay sau" trả về số nào cho chuỗi"XCIX"?Hàm
tu_la_maở mục "Cách 1: nhìn ký hiệu đứng ngay sau" trả về gì cho chuỗi"VV"?None, vìVVkhông phải dạng chuẩn- Báo lỗi
KeyError 10
Những câu nào đúng về hai cách đọc số La Mã của trang?
- Bỏ vế
i + 1 < len(s)ở cách 1 thì hàm báoIndexErrorkhi tới ký hiệu cuối - Cách 2 với
range(len(s) - 1, 0, -1)vẫn cho1994với chuỗiMCMXCIV - Cách 2 với
range(len(s) - 1, 0, -1)bỏ sót ký hiệu đầu tiên - Cách 2 đi qua chuỗi hai lượt nên chậm hơn cách 1
- Bỏ vế
Bài tập
Đổi số nguyên sang số La Mã dạng chuẩn
Rạp cần in năm sản xuất của phim mới lên vé theo kiểu cổ điển. Viết hàm sang_la_ma(n) đổi số nguyên n sang chuỗi số La Mã viết hoa, đúng dạng chuẩn: 4 viết là IV, còn IIII là sai dạng.
Trả về: chuỗi số La Mã, một str; khi n nằm ngoài khoảng 1 đến 3999 thì trả về None.
sang_la_ma(2026)là"MMXXVI",sang_la_ma(1994)là"MCMXCIV".Bảng của bạn cần đủ sáu cặp trừ: 4, 9, 40, 90, 400, 900.
Ôn lại: phép chia nguyên và chia lấy dư.
def sang_la_ma(n):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyCâu hỏi thường gặp
Python có hàm dựng sẵn để đổi số La Mã không?
Không. Hàm dựng sẵn và thư viện chuẩn của Python không có hàm đổi số La Mã, nên bài này thường được dùng để kiểm cách bạn dùng dict và duyệt chuỗi. Trong dự án thật, bạn viết hai hàm như trên trang rồi kiểm bằng một bảng ví dụ.
Làm sao kiểm một chuỗi có phải roman numeral hợp lệ trong Python?
Đọc chuỗi ra số, rồi đổi số đó ngược lại bằng sang_la_ma() và so với chuỗi gốc. IIII đọc ra 4, nhưng 4 đổi lại là IV, nên IIII sai dạng. Trước khi tra dict, kiểm mọi ký tự có trong bảy ký hiệu để chuỗi lạ không gây KeyError.
Vì sao số La Mã chỉ viết tới 3999?
Dạng chuẩn cho chữ M lặp tối đa ba lần, và không có ký hiệu nào cho 5000, nên MMMCMXCIX là số lớn nhất. Hàm của bài tập trả về None ngoài khoảng 1 đến 3999, đúng cách hàm trả về None để báo "không có kết quả".
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.