Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

@classmethod và @staticmethod trong Python

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 2/17 · Chương 15

OOP nâng cao

  • 7 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Phương thức của class (class method) trong Python, viết bằng @classmethod, nhận chính class qua tham số cls thay cho một object, còn @staticmethod là hàm thường đặt trong class, không nhận self lẫn cls. Bạn dùng classmethod khi muốn tạo sản phẩm từ một dòng chữ như "bạc xỉu;32000", và staticmethod cho một phép kiểm nhỏ như "giá có hợp lệ không".

Cần biết trước: thuộc tính của class và của object, kế thừa và decorator.

Phương thức nhận class thay cho object

Quán chạy khuyến mãi cho cả cửa hàng: phần trăm giảm là thuộc tính của class SanPham, dùng chung cho các sản phẩm. Việc đổi con số đó thuộc về class, không thuộc về một ly nào, nên nó hợp với một classmethod:

python
class SanPham:
    giam_gia = 0
    def __init__(self, ten, gia):
        self.ten = ten
        self.gia = gia
    def gia_ban(self):
        return self.gia * (100 - self.giam_gia) // 100
    @classmethod
    def dat_khuyen_mai(cls, phan_tram):
        cls.giam_gia = phan_tram

sp = SanPham("cà phê sữa", 29000)
print(sp.gia_ban())
SanPham.dat_khuyen_mai(10)
print(sp.gia_ban(), SanPham.giam_gia)

KẾT QUẢ

29000
26100 10

gia_ban() là phương thức thường: Python truyền object vào self. Với dat_khuyen_mai(), decorator @classmethod bảo Python truyền class vào tham số đầu, theo quy ước tên là cls. Dòng cls.giam_gia = phan_tram vì thế gán thuộc tính của class, và sp thấy số mới qua thứ tự tìm thuộc tính. Đổi dat_khuyen_mai(10) thành dat_khuyen_mai(20) rồi chạy lại: dòng thứ hai in 23200 20.

Hàm tạo thay thế bằng classmethod

Dữ liệu sản phẩm thường đến từ file, mỗi dòng dạng "bạc xỉu;32000". Thay vì tách chuỗi ở từng nơi gọi, bạn viết một classmethod làm hàm tạo thay thế: nó tách dòng rồi gọi cls(...) để tạo object.

python
class SanPham:
    def __init__(self, ten, gia):
        self.ten = ten
        self.gia = gia
    @classmethod
    def tu_chuoi(cls, dong):
        ten, gia = dong.split(";")
        return cls(ten, int(gia))

sp = SanPham.tu_chuoi("bạc xỉu;32000")
print(sp.ten, sp.gia)
print(dict.fromkeys(["Huế", "Đà Lạt"], 0))

KẾT QUẢ

bạc xỉu 32000
{'Huế': 0, 'Đà Lạt': 0}

cls(ten, int(gia)) giống hệt SanPham(ten, int(gia)) khi gọi từ SanPham, và __init__ vẫn chạy như thường. Thư viện chuẩn dùng mẫu này nhiều: dict.fromkeys() ở dòng cuối là một classmethod tạo dict từ list khóa, và tên hàm tạo thay thế hay bắt đầu bằng from (int.from_bytes()), tiếng Việt thì tu_…. Đổi "Đà Lạt" thành "Hà Nội" rồi chạy lại: dòng cuối in {'Huế': 0, 'Hà Nội': 0}.

cls đi theo class con

Lợi ích của cls hiện ra khi có kế thừa. Class con DoUong không viết lại gì, nhưng gọi DoUong.tu_chuoi() thì cls là DoUong, nên object tạo ra là một đồ uống:

python
class SanPham:
    def __init__(self, ten, gia):
        self.ten = ten
        self.gia = gia
    @classmethod
    def tu_chuoi(cls, dong):
        ten, gia = dong.split(";")
        return cls(ten, int(gia))

class DoUong(SanPham):
    pass

mon = DoUong.tu_chuoi("trà đào;35000")
print(type(mon).__name__, mon.gia)
print(isinstance(mon, SanPham))

KẾT QUẢ

DoUong 35000
True

Một hàm tạo thay thế viết một lần ở class cha dùng được cho các class con. cls giống người nhận đơn: đơn gửi tới quầy nào thì chính quầy đó làm món. Đổi DoUong.tu_chuoi thành SanPham.tu_chuoi rồi chạy lại: dòng đầu in SanPham 35000.

Hàm tiện ích bằng staticmethod

Một phép đổi độ C sang độ F không cần đọc gì của object hay của class. Viết nó thành staticmethod giữ hàm ở cạnh class dùng nó, mà không bắt hàm nhận một tham số thừa:

python
class NhietDo:
    @staticmethod
    def c_sang_f(c):
        return c * 9 / 5 + 32

print(NhietDo.c_sang_f(100))
print(NhietDo().c_sang_f(25))

KẾT QUẢ

212.0
77.0

Gọi từ class hay từ object đều được, và Python không chèn gì vào trước đối số. Chọn loại phương thức theo thứ nó cần đọc: cần dữ liệu của object thì phương thức thường, cần class (tạo object, đổi thuộc tính của class) thì classmethod, không cần cả hai thì staticmethod. Đổi c_sang_f(100) thành c_sang_f(0) rồi chạy lại: dòng đầu in 32.0.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ khuyến mãi, nếu thêm SanPham.dat_khuyen_mai(50) rồi print(sp.gia_ban()) vào cuối thì dòng mới in số nào?

    • 14500
    • 29000
    • 26100
  2. Ở khung bẫy đầu tiên, tu_chuoi(cls, dong) thiếu @classmethod. Lời gọi SanPham.tu_chuoi("bạc xỉu;32000") cho kết quả gì?

    • Tạo sản phẩm bạc xỉu như thường
    • Báo lỗi NameError, vì tên cls chưa được định nghĩa
    • Báo lỗi TypeError, vì thiếu đối số cho dong
  3. Những câu nào đúng về staticmethod?

    • Python truyền class vào tham số đầu của nó
    • Gọi được cả từ class (NhietDo.c_sang_f(25)) lẫn từ object
    • Hợp với một phép tính không đọc dữ liệu của object hay của class
    • Hợp với hàm tạo thay thế dùng cho cả class con
  4. Trong khung bẫy cuối, đổi @staticmethod thành @classmethod, thêm tham số cls và tạo object bằng cls(ten, int(gia)). Dòng in cho ra gì?

    • SanPham
    • DoUong
    • Báo lỗi TypeError, vì DoUong không có __init__
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Viết hàm tạo sản phẩm từ một dòng chữ

Mỗi dòng của file sản phẩm có dạng "tên;giá". Viết thân hai phương thức của SanPham, và đặt decorator còn thiếu cho gia_hop_le:

  • gia_hop_le(gia) (staticmethod): True khi gia từ 0 tới 1000000, cả hai đầu; ngoài khoảng đó là False.

  • tu_chuoi(cls, dong) (classmethod): tách dong thành tên và giá, bỏ khoảng trắng hai đầu tên, đổi giá sang số nguyên. Hỏi gia_hop_le(): giá không hợp lệ thì trả về None; hợp lệ thì tạo object bằng cls, để class con gọi nó nhận object của class con.

Trả về: tu_chuoi() một SanPham (hoặc None), gia_hop_le() một bool.

python
class SanPham:
    def __init__(self, ten, gia):
        self.ten = ten
        self.gia = gia
    @classmethod
    def tu_chuoi(cls, dong):
        pass  # Viết thân các phương thức thay cho các dòng pass
    # Đặt decorator phù hợp lên gia_hop_le
    def gia_hop_le(gia):
        pass

Tóm tắt

  • Phương thức thường nhận object qua self; classmethod nhận class qua cls; staticmethod không nhận cả hai.

  • @classmethod đổi thuộc tính của class bằng cls.ten = …, và các object của class thấy giá trị mới.

  • Hàm tạo thay thế là classmethod tạo object bằng cls(...), như dict.fromkeys().

  • Gọi hàm tạo thay thế từ class con thì cls là class con, nên object tạo ra thuộc class con.

  • Quên @classmethod thì đối số đầu rơi vào cls và Python báo TypeError thiếu đối số.

  • Staticmethod hợp với phép tính hay phép kiểm không đọc self lẫn cls.

Câu hỏi thường gặp

Classmethod và staticmethod khác nhau ở đâu?

Classmethod nhận class qua cls, nên đọc và gán được thuộc tính của class, và tạo được object đúng class đang gọi. Staticmethod không nhận gì thêm: nó là hàm thường đặt trong class cho gọn chỗ. Cần tạo object hay đổi thuộc tính của class thì chọn classmethod, còn lại staticmethod.

Có nên dùng staticmethod thay cho hàm ở ngoài class không?

Chỉ khi hàm gắn chặt với class, như phép kiểm giá của SanPham, để người đọc tìm nó ngay cạnh class dùng nó. Hàm dùng chung cho nhiều class nên là hàm thường ở cấp module.

Classmethod gọi được từ object không?

Được. sp.dat_khuyen_mai(10) vẫn truyền class của sp vào cls, nên nó đổi phần trăm của cả class. Vì việc đó ảnh hưởng cả các object khác, viết SanPham.dat_khuyen_mai(10) cho người đọc thấy rõ hơn. Thuộc tính của class được dùng chung thế nào thuộc bài thuộc tính của class và của object.

Ngoài hàm tạo, class method trong Python còn dùng làm gì?

Hai việc hay gặp là đếm và cấu hình cấp class: đổi phần trăm khuyến mãi, đọc số object đã tạo. Classmethod còn là một cách cài mẫu Singleton, giữ đúng một object của class, mà bài Singleton bàn tới.

Chủ đề

classmethod python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập