Cú pháp Python cơ bản (Python syntax): thụt lề, câu lệnh
Bài 6/11 · Chương 1
Bắt đầu với Python
- 7 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 10
Cú pháp Python (Python syntax) là bộ luật viết code mà Python đọc hiểu được: mỗi dòng là một câu lệnh, dòng mở khối kết thúc bằng dấu hai chấm, và thân khối thụt lề vào trong. Giống chính tả của tiếng Việt, bạn cần luật này từ dòng code đầu tiên, vì chỉ cần thụt lề một dòng lệch một dấu cách là Python từ chối chạy cả chương trình.
Cần biết trước: chương trình Hello World và comment.
Câu lệnh: mỗi dòng một việc
Câu lệnh (statement) là một mệnh lệnh trọn vẹn cho Python, ví dụ một lời gọi print(). Python chạy các câu lệnh lần lượt từ trên xuống, mỗi dòng một câu lệnh, và không cần dấu chấm phẩy ở cuối dòng.
print("Bàn 3 gọi món")
print("Cà phê sữa", 29000)
print("Bạc xỉu", 32000)KẾT QUẢ
Bàn 3 gọi món
Cà phê sữa 29000
Bạc xỉu 32000Ba câu lệnh đứng sát lề trái, cùng một mức. Với Python, khoảng trắng ở đầu dòng có nghĩa: nó cho biết dòng đó thuộc về khối lệnh nào. Vì vậy bạn không được thụt lề một dòng chỉ để nhìn cho đẹp.
Để ý rằng dòng đầu cũng không được in, dù nó đúng. Python đọc và kiểm cú pháp của cả file trước khi chạy câu lệnh nào, nên một dòng sai cú pháp chặn cả những dòng đúng.
Khối lệnh, dấu hai chấm và thụt lề
Có những câu lệnh điều khiển một nhóm dòng phía dưới. Nhóm dòng đó gọi là khối lệnh (block). Dòng mở khối kết thúc bằng dấu hai chấm, và các dòng của thân khối thụt vào bốn dấu cách:
if True:
print("Thân khối chạy")
print("Dòng này cũng nằm trong khối")
print("Dòng này nằm ngoài khối")KẾT QUẢ
Thân khối chạy
Dòng này cũng nằm trong khối
Dòng này nằm ngoài khốiDòng đầu dùng câu lệnh if: thân khối chỉ chạy khi điều kiện đúng, và True là giá trị đúng của Python, nên ở đây thân khối được chạy. Bài câu lệnh if else dạy cách viết điều kiện. Ở bài này bạn chỉ cần nhìn hình dạng: hai dòng thụt vào là thân khối, dòng cuối trở về sát lề nên đã ra khỏi khối. Vòng lặp, hàm và nhiều câu lệnh khác mở khối theo đúng luật này.
Thân khối không được để trống. Thiếu thụt lề thì Python báo:
if True:
print("Thân khối chạy")
IndentationError: expected an indented block after 'if' statement on line 1
Thông báo nói rõ dòng 1 mở khối nhưng dòng ngay sau không thụt vào. Thêm bốn dấu cách trước print rồi chạy lại là hết lỗi.
Từ khóa và chữ hoa, chữ thường
Từ khóa (keyword) là những từ Python giữ riêng cho cú pháp của mình, như if, else, for, while, def, True, False. Bạn không đặt chúng làm tên cho thứ gì khác. Bảng đầy đủ nằm ở bài từ khóa trong Python.
Python phân biệt chữ hoa với chữ thường trong tên: print là hàm in, còn Print là một tên Python không biết. Từ khóa cũng vậy, True và False phải viết hoa chữ cái đầu:
print(True, False)KẾT QUẢ
True FalseTrue là giá trị đúng, False là giá trị sai của Python. Đổi True thành true rồi chạy lại: Python dừng ở dòng đó với lỗi NameError dưới đây, thông báo là name 'true' is not defined, vì true chỉ là một tên chưa có:
print(true)
NameError: name 'true' is not defined. Did you mean: 'True'?
Viết một câu lệnh trên nhiều dòng
Một câu lệnh dài, như in cả menu hay cộng tiền cả bàn, đọc dễ hơn khi tách ra vài dòng. Python cho tách khi câu lệnh còn một cặp ngoặc chưa đóng:
print("Cà phê sữa", "bạc xỉu",
"trà đào", "sinh tố bơ")
print("Tổng tiền:", 29000 + 32000
+ 35000 + 45000)KẾT QUẢ
Cà phê sữa bạc xỉu trà đào sinh tố bơ
Tổng tiền: 141000Khi gặp ngoặc chưa đóng, Python đọc tiếp dòng sau như phần còn lại của câu lệnh. Dấu + là phép cộng, bài toán tử số học dạy kỹ. Dấu \ ở cuối dòng cũng nối dòng, nhưng nó phải là ký tự cuối cùng của dòng, sau nó không được có cả comment. Vì vậy cách bọc ngoặc an toàn hơn.
Kiểm tra nhanh
Dòng nào mở một khối lệnh đúng cú pháp?
if Trueif True;if True:
print("Huế", "Đà Lạt"xuống dòng rồi"Hà Nội"), dòng đầu không có dấu phẩy ở cuối. Python in ra gì?Huế Đà LạtHà NộiHuế Đà Lạt Hà Nội- Báo lỗi cú pháp
Những dòng cuối thông báo nào là lỗi về cú pháp (SyntaxError hoặc dạng riêng của nó)?
IndentationError: unexpected indentSyntaxError: expected ':'NameError: name 'true' is not defined. Did you mean: 'True'?IndentationError: expected an indented block after 'if' statement on line 1
Chương trình có ba dòng
print(), dòng thứ ba bị thụt vào bốn dấu cách. Chạy xong, Python in được bao nhiêu dòng trước khi báo lỗi?- 2
- 0
- 3
Tóm tắt
Mỗi dòng là một câu lệnh, chạy từ trên xuống, không cần dấu chấm phẩy cuối dòng.
Dòng mở khối kết thúc bằng dấu hai chấm; thân khối thụt vào bốn dấu cách.
Thụt lề sai gây
IndentationError, một dạng củaSyntaxError, và Python không chạy dòng nào.Python phân biệt chữ hoa, chữ thường:
Truelà từ khóa, còntruelà một tên chưa có.Từ khóa như
if,Truelà từ Python giữ riêng cho cú pháp.Câu lệnh dài tách dòng bằng cặp ngoặc chưa đóng hoặc dấu
\ở cuối dòng; nhớ dấu phẩy ở cuối mỗi dòng.
Câu hỏi thường gặp
Thụt lề trong Python nên dùng bốn dấu cách hay phím Tab?
Dùng bốn dấu cách. VS Code đã cài sẵn để mỗi lần bấm Tab chèn bốn dấu cách vào file Python. Điều cần tránh là trộn Tab và dấu cách trong cùng một khối, vì hai dòng trông thẳng hàng vẫn có thể lệch thụt lề với Python.
Thụt lề trong Python có bắt buộc không, hay chỉ để code đẹp?
Bắt buộc. Ở nhiều ngôn ngữ khác, thụt lề chỉ để dễ đọc, còn với Python nó là cách Python biết dòng nào thuộc khối nào. Quy ước trình bày khác như độ dài dòng hay dòng trống nằm ở bài PEP 8 và Ruff.
Python có cho viết hai câu lệnh trên một dòng không?
Có, bằng dấu chấm phẩy ngăn giữa hai câu lệnh, nhưng code như vậy khó đọc và ít ai dùng. Bạn viết mỗi câu lệnh một dòng như các ví dụ trong bài.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.