Lớp trừu tượng trong Python (abstract class) với abc
Bài 4/17 · Chương 15
OOP nâng cao
- 8 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 13
Lớp trừu tượng trong Python (abstract class) là class chỉ dùng làm khuôn: nó kế thừa abc.ABC, đánh dấu những phương thức class con bắt buộc phải viết bằng @abstractmethod, và không tạo được object từ chính nó. Bạn dùng nó khi một nhóm class như hình vuông, hình chữ nhật, hình tròn phải cùng có dien_tich() và chu_vi(), để một class con viết thiếu bị phát hiện ngay lúc tạo object.
Cần biết trước: kế thừa, ghi đè phương thức và decorator.
Khai báo lớp trừu tượng với ABC và @abstractmethod
Hình nào cũng có diện tích, nhưng "hình" chung chung thì không tính được diện tích. Class HinhHoc vì thế chỉ nói rằng có phương thức đó, còn mỗi class con tự viết cách tính:
from abc import ABC, abstractmethod
class HinhHoc(ABC):
@abstractmethod
def dien_tich(self):
pass
class HinhChuNhat(HinhHoc):
def __init__(self, dai, rong):
self.dai = dai
self.rong = rong
def dien_tich(self):
return self.dai * self.rong
print(HinhChuNhat(5, 3).dien_tich(), HinhHoc.__abstractmethods__)KẾT QUẢ
15 frozenset({'dien_tich'})HinhHoc kế thừa ABC từ module abc (abstract base class, lớp cơ sở trừu tượng) của thư viện chuẩn. Decorator @abstractmethod ghi tên phương thức vào __abstractmethods__, tập các phương thức còn thiếu thân thật. Còn thiếu ít nhất một tên, như HinhHoc, thì gọi HinhHoc() sẽ báo TypeError. HinhChuNhat ghi đè dien_tich(), tập của nó rỗng, nên tạo được object. Đổi HinhChuNhat(5, 3) thành HinhChuNhat(6, 4) rồi chạy lại: dòng in 24 frozenset({'dien_tich'}).
Class con phải viết đủ phương thức trừu tượng
Lớp trừu tượng là một bản hợp đồng: class con được tạo object chỉ khi đã viết đủ các phương thức có @abstractmethod. Thiếu một cái thì lỗi xuất hiện ngay ở dòng tạo object, trước khi chương trình kịp gọi tới phương thức đó.
Thông báo nêu đúng tên phương thức còn thiếu, nên bạn biết ngay phải viết gì. Trước khi tạo object, bạn cũng xem được tên còn thiếu qua __abstractmethods__:
from abc import ABC, abstractmethod
class HinhHoc(ABC):
@abstractmethod
def dien_tich(self):
pass
@abstractmethod
def chu_vi(self):
pass
class HinhVuong(HinhHoc):
def __init__(self, canh):
self.canh = canh
def dien_tich(self):
return self.canh * self.canh
print(HinhVuong.__abstractmethods__)KẾT QUẢ
frozenset({'chu_vi'})Hai class được định nghĩa xong mà không có lỗi, vì Python chỉ kiểm hợp đồng lúc tạo object, và __abstractmethods__ của HinhVuong cho biết tên đang thiếu. Viết thêm chu_vi() trả về 4 * self.canh vào HinhVuong rồi chạy lại: dòng in thành frozenset(), tập rỗng, và HinhVuong(4) tạo được.
Phương thức dùng chung trong lớp trừu tượng
Lớp trừu tượng được chứa phương thức có thân thật. Một phương thức như vậy gọi các phương thức trừu tượng qua self, và mỗi class con chạy bản của nó, nhờ đa hình:
from abc import ABC, abstractmethod
class HinhHoc(ABC):
@abstractmethod
def dien_tich(self):
pass
def mo_ta(self):
return f"diện tích {self.dien_tich()}"
class HinhVuong(HinhHoc):
def __init__(self, canh):
self.canh = canh
def dien_tich(self):
return self.canh * self.canh
hinh = HinhVuong(4)
print(hinh.mo_ta(), isinstance(hinh, HinhHoc))KẾT QUẢ
diện tích 16 Truemo_ta() viết một lần ở HinhHoc mà dùng được cho các hình, vì nó không cần biết cách tính, chỉ cần biết rằng dien_tich() chắc chắn có. Object của class con vẫn là HinhHoc đối với isinstance(). Đổi HinhVuong(4) thành HinhVuong(7) rồi chạy lại: dòng in diện tích 49 True.
Interface: lớp chỉ có phương thức trừu tượng
Python không có từ khóa interface như Java. Một lớp trừu tượng chỉ gồm phương thức trừu tượng, không thuộc tính và không code dùng chung, đóng vai interface: danh sách việc một class phải làm được. Các kênh thanh toán của đơn hàng là ví dụ:
from abc import ABC, abstractmethod
class KenhThanhToan(ABC):
@abstractmethod
def thanh_toan(self, so_tien):
pass
class TienMat(KenhThanhToan):
def thanh_toan(self, so_tien):
return f"thu {so_tien:,} đ tại quầy"
class ViDienTu(KenhThanhToan):
def thanh_toan(self, so_tien):
return f"trừ {so_tien:,} đ trong ví"
for kenh in [TienMat(), ViDienTu()]:
print(kenh.thanh_toan(96000))KẾT QUẢ
thu 96,000 đ tại quầy
trừ 96,000 đ trong víVòng lặp chỉ dựa vào hợp đồng thanh_toan(so_tien), nên thêm một kênh mới là viết một class con, không sửa vòng lặp. Python vẫn chạy được code như vậy mà không cần lớp trừu tượng, nhờ duck typing; interface thêm phép kiểm lúc tạo object. Đổi 96000 thành 150000 rồi chạy lại: dòng đầu in thu 150,000 đ tại quầy.
NotImplementedError: báo lỗi lúc gọi
Trước khi có abc, người ta viết phương thức của class cha với thân raise NotImplementedError(...): dòng raise báo một lỗi ngay tại chỗ, như bài raise dạy. Cách này vẫn gặp trong code cũ, nhưng nó không chặn việc tạo object.
Lỗi lúc gọi có thể nằm im tới khi một khách hàng chạm đúng nhánh đó. @abstractmethod dời phép kiểm lên lúc tạo object, sớm hơn và dễ thấy hơn.
Kiểm tra nhanh
Trong ví dụ đầu tiên, thêm dòng
HinhHoc()vào cuối. Điều gì xảy ra?- Tạo được object, vì
dien_tich()có thânpass - Python in
None - Báo lỗi TypeError, vì
HinhHoccòn phương thức trừu tượng
- Tạo được object, vì
Những câu nào đúng về lớp trừu tượng kế thừa
ABC?- Class con thiếu một phương thức
@abstractmethodthì không tạo được object - Lớp trừu tượng được có phương thức thường với thân thật, như
mo_ta() - Python kiểm hợp đồng ngay khi định nghĩa class con
- Object của class con không còn là
HinhHocđối vớiisinstance()
- Class con thiếu một phương thức
Ở khung bẫy
NotImplementedError, dòng nào báo lỗi?- Dòng
class HinhTron(HinhHoc): - Phần
HinhTron(), lúc tạo object - Phần
.dien_tich(), lúc gọi phương thức
- Dòng
Trong ví dụ phương thức dùng chung, nếu viết thêm class con
HinhChuNhat(HinhHoc)códien_tich()trả về5 * 3thìHinhChuNhat().mo_ta()trả về gì?"diện tích 15""diện tích 16"- Báo lỗi TypeError, vì
mo_ta()không có trongHinhChuNhat
Bài tập
Dựng lớp trừu tượng cho các hình
Sửa HinhHoc thành lớp trừu tượng và viết các thân còn thiếu:
HinhHockế thừaABC;dien_tich()vàchu_vi()là phương thức trừu tượng (@abstractmethod, thân giữpass).mo_ta()củaHinhHoclà phương thức thường, trả về chuỗi dạng"diện tích 15, chu vi 16", lấy hai số bằng cách gọidien_tich()vàchu_vi()của chính object.HinhChuNhattínhdien_tich()bằng dài nhân rộng,chu_vi()bằng hai lần tổng dài và rộng.
Trả về: dien_tich(), chu_vi() một int, mo_ta() một str.
from abc import ABC, abstractmethod
# Thêm ABC và @abstractmethod cho HinhHoc
class HinhHoc: # sửa dòng này
def dien_tich(self):
pass
def chu_vi(self):
pass
def mo_ta(self):
pass
class HinhChuNhat(HinhHoc):
def __init__(self, dai, rong):
self.dai = dai
self.rong = rong
def dien_tich(self):
pass
def chu_vi(self):
pass
# Viết thân mo_ta() và hai phương thức của HinhChuNhat thay cho các dòng passTóm tắt
Lớp trừu tượng kế thừa
abc.ABCvà đánh dấu phương thức bắt buộc bằng@abstractmethod.Còn phương thức trừu tượng chưa được ghi đè thì tạo object báo
TypeError, kể cả từ class con.Python kiểm hợp đồng lúc tạo object, không lúc định nghĩa class.
Lớp trừu tượng được có phương thức thường gọi các phương thức trừu tượng qua
self.Interface trong Python là lớp trừu tượng chỉ có phương thức trừu tượng.
raise NotImplementedErrorở class cha chỉ báo lỗi khi phương thức được gọi.
Câu hỏi thường gặp
Interface trong Python viết thế nào khi không có từ khóa interface?
Viết một lớp kế thừa ABC chỉ gồm phương thức @abstractmethod, như KenhThanhToan ở trên. Class nào kế thừa nó phải viết đủ các phương thức đó mới tạo được object. Một class được kế thừa nhiều interface cùng lúc, theo luật đa kế thừa.
Phương thức trừu tượng có được có thân không?
Được. Thân đó không làm phương thức hết trừu tượng, nhưng class con có thể gọi lại nó bằng super().dien_tich() sau khi ghi đè, như bài ghi đè phương thức dạy. Bài này giữ thân pass cho gọn.
Module abc trong Python có cần cài thêm không?
Không. abc nằm trong thư viện chuẩn, đi kèm bản Python bạn cài, nên chỉ cần from abc import ABC, abstractmethod ở đầu file.
Nhóm class nào cũng phải có lớp trừu tượng sao?
Không. Với vài class nhỏ, đa hình dựa trên tên phương thức là đủ. Lớp trừu tượng đáng dùng khi nhiều người viết class con, hay khi một class con viết thiếu gây lỗi khó tìm.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.