Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Lớp trừu tượng trong Python (abstract class) với abc

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 4/17 · Chương 15

OOP nâng cao

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Lớp trừu tượng trong Python (abstract class) là class chỉ dùng làm khuôn: nó kế thừa abc.ABC, đánh dấu những phương thức class con bắt buộc phải viết bằng @abstractmethod, và không tạo được object từ chính nó. Bạn dùng nó khi một nhóm class như hình vuông, hình chữ nhật, hình tròn phải cùng có dien_tich() và chu_vi(), để một class con viết thiếu bị phát hiện ngay lúc tạo object.

Cần biết trước: kế thừa, ghi đè phương thức và decorator.

Khai báo lớp trừu tượng với ABC và @abstractmethod

Hình nào cũng có diện tích, nhưng "hình" chung chung thì không tính được diện tích. Class HinhHoc vì thế chỉ nói rằng có phương thức đó, còn mỗi class con tự viết cách tính:

python
from abc import ABC, abstractmethod

class HinhHoc(ABC):
    @abstractmethod
    def dien_tich(self):
        pass

class HinhChuNhat(HinhHoc):
    def __init__(self, dai, rong):
        self.dai = dai
        self.rong = rong
    def dien_tich(self):
        return self.dai * self.rong

print(HinhChuNhat(5, 3).dien_tich(), HinhHoc.__abstractmethods__)

KẾT QUẢ

15 frozenset({'dien_tich'})

HinhHoc kế thừa ABC từ module abc (abstract base class, lớp cơ sở trừu tượng) của thư viện chuẩn. Decorator @abstractmethod ghi tên phương thức vào __abstractmethods__, tập các phương thức còn thiếu thân thật. Còn thiếu ít nhất một tên, như HinhHoc, thì gọi HinhHoc() sẽ báo TypeError. HinhChuNhat ghi đè dien_tich(), tập của nó rỗng, nên tạo được object. Đổi HinhChuNhat(5, 3) thành HinhChuNhat(6, 4) rồi chạy lại: dòng in 24 frozenset({'dien_tich'}).

Class con phải viết đủ phương thức trừu tượng

Lớp trừu tượng là một bản hợp đồng: class con được tạo object chỉ khi đã viết đủ các phương thức có @abstractmethod. Thiếu một cái thì lỗi xuất hiện ngay ở dòng tạo object, trước khi chương trình kịp gọi tới phương thức đó.

Thông báo nêu đúng tên phương thức còn thiếu, nên bạn biết ngay phải viết gì. Trước khi tạo object, bạn cũng xem được tên còn thiếu qua __abstractmethods__:

python
from abc import ABC, abstractmethod

class HinhHoc(ABC):
    @abstractmethod
    def dien_tich(self):
        pass
    @abstractmethod
    def chu_vi(self):
        pass
class HinhVuong(HinhHoc):
    def __init__(self, canh):
        self.canh = canh
    def dien_tich(self):
        return self.canh * self.canh
print(HinhVuong.__abstractmethods__)

KẾT QUẢ

frozenset({'chu_vi'})

Hai class được định nghĩa xong mà không có lỗi, vì Python chỉ kiểm hợp đồng lúc tạo object, và __abstractmethods__ của HinhVuong cho biết tên đang thiếu. Viết thêm chu_vi() trả về 4 * self.canh vào HinhVuong rồi chạy lại: dòng in thành frozenset(), tập rỗng, và HinhVuong(4) tạo được.

Phương thức dùng chung trong lớp trừu tượng

Lớp trừu tượng được chứa phương thức có thân thật. Một phương thức như vậy gọi các phương thức trừu tượng qua self, và mỗi class con chạy bản của nó, nhờ đa hình:

python
from abc import ABC, abstractmethod

class HinhHoc(ABC):
    @abstractmethod
    def dien_tich(self):
        pass
    def mo_ta(self):
        return f"diện tích {self.dien_tich()}"
class HinhVuong(HinhHoc):
    def __init__(self, canh):
        self.canh = canh
    def dien_tich(self):
        return self.canh * self.canh
hinh = HinhVuong(4)
print(hinh.mo_ta(), isinstance(hinh, HinhHoc))

KẾT QUẢ

diện tích 16 True

mo_ta() viết một lần ở HinhHoc mà dùng được cho các hình, vì nó không cần biết cách tính, chỉ cần biết rằng dien_tich() chắc chắn có. Object của class con vẫn là HinhHoc đối với isinstance(). Đổi HinhVuong(4) thành HinhVuong(7) rồi chạy lại: dòng in diện tích 49 True.

Interface: lớp chỉ có phương thức trừu tượng

Python không có từ khóa interface như Java. Một lớp trừu tượng chỉ gồm phương thức trừu tượng, không thuộc tính và không code dùng chung, đóng vai interface: danh sách việc một class phải làm được. Các kênh thanh toán của đơn hàng là ví dụ:

python
from abc import ABC, abstractmethod

class KenhThanhToan(ABC):
    @abstractmethod
    def thanh_toan(self, so_tien):
        pass
class TienMat(KenhThanhToan):
    def thanh_toan(self, so_tien):
        return f"thu {so_tien:,} đ tại quầy"
class ViDienTu(KenhThanhToan):
    def thanh_toan(self, so_tien):
        return f"trừ {so_tien:,} đ trong ví"

for kenh in [TienMat(), ViDienTu()]:
    print(kenh.thanh_toan(96000))

KẾT QUẢ

thu 96,000 đ tại quầy
trừ 96,000 đ trong ví

Vòng lặp chỉ dựa vào hợp đồng thanh_toan(so_tien), nên thêm một kênh mới là viết một class con, không sửa vòng lặp. Python vẫn chạy được code như vậy mà không cần lớp trừu tượng, nhờ duck typing; interface thêm phép kiểm lúc tạo object. Đổi 96000 thành 150000 rồi chạy lại: dòng đầu in thu 150,000 đ tại quầy.

NotImplementedError: báo lỗi lúc gọi

Trước khi có abc, người ta viết phương thức của class cha với thân raise NotImplementedError(...): dòng raise báo một lỗi ngay tại chỗ, như bài raise dạy. Cách này vẫn gặp trong code cũ, nhưng nó không chặn việc tạo object.

Lỗi lúc gọi có thể nằm im tới khi một khách hàng chạm đúng nhánh đó. @abstractmethod dời phép kiểm lên lúc tạo object, sớm hơn và dễ thấy hơn.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ đầu tiên, thêm dòng HinhHoc() vào cuối. Điều gì xảy ra?

    • Tạo được object, vì dien_tich() có thân pass
    • Python in None
    • Báo lỗi TypeError, vì HinhHoc còn phương thức trừu tượng
  2. Những câu nào đúng về lớp trừu tượng kế thừa ABC?

    • Class con thiếu một phương thức @abstractmethod thì không tạo được object
    • Lớp trừu tượng được có phương thức thường với thân thật, như mo_ta()
    • Python kiểm hợp đồng ngay khi định nghĩa class con
    • Object của class con không còn là HinhHoc đối với isinstance()
  3. Ở khung bẫy NotImplementedError, dòng nào báo lỗi?

    • Dòng class HinhTron(HinhHoc):
    • Phần HinhTron(), lúc tạo object
    • Phần .dien_tich(), lúc gọi phương thức
  4. Trong ví dụ phương thức dùng chung, nếu viết thêm class con HinhChuNhat(HinhHoc) có dien_tich() trả về 5 * 3 thì HinhChuNhat().mo_ta() trả về gì?

    • "diện tích 15"
    • "diện tích 16"
    • Báo lỗi TypeError, vì mo_ta() không có trong HinhChuNhat
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Dựng lớp trừu tượng cho các hình

Sửa HinhHoc thành lớp trừu tượng và viết các thân còn thiếu:

  • HinhHoc kế thừa ABC; dien_tich() và chu_vi() là phương thức trừu tượng (@abstractmethod, thân giữ pass).

  • mo_ta() của HinhHoc là phương thức thường, trả về chuỗi dạng "diện tích 15, chu vi 16", lấy hai số bằng cách gọi dien_tich() và chu_vi() của chính object.

  • HinhChuNhat tính dien_tich() bằng dài nhân rộng, chu_vi() bằng hai lần tổng dài và rộng.

Trả về: dien_tich(), chu_vi() một int, mo_ta() một str.

python
from abc import ABC, abstractmethod
# Thêm ABC và @abstractmethod cho HinhHoc
class HinhHoc:  # sửa dòng này
    def dien_tich(self):
        pass
    def chu_vi(self):
        pass
    def mo_ta(self):
        pass
class HinhChuNhat(HinhHoc):
    def __init__(self, dai, rong):
        self.dai = dai
        self.rong = rong
    def dien_tich(self):
        pass
    def chu_vi(self):
        pass
# Viết thân mo_ta() và hai phương thức của HinhChuNhat thay cho các dòng pass

Tóm tắt

  • Lớp trừu tượng kế thừa abc.ABC và đánh dấu phương thức bắt buộc bằng @abstractmethod.

  • Còn phương thức trừu tượng chưa được ghi đè thì tạo object báo TypeError, kể cả từ class con.

  • Python kiểm hợp đồng lúc tạo object, không lúc định nghĩa class.

  • Lớp trừu tượng được có phương thức thường gọi các phương thức trừu tượng qua self.

  • Interface trong Python là lớp trừu tượng chỉ có phương thức trừu tượng.

  • raise NotImplementedError ở class cha chỉ báo lỗi khi phương thức được gọi.

Câu hỏi thường gặp

Interface trong Python viết thế nào khi không có từ khóa interface?

Viết một lớp kế thừa ABC chỉ gồm phương thức @abstractmethod, như KenhThanhToan ở trên. Class nào kế thừa nó phải viết đủ các phương thức đó mới tạo được object. Một class được kế thừa nhiều interface cùng lúc, theo luật đa kế thừa.

Phương thức trừu tượng có được có thân không?

Được. Thân đó không làm phương thức hết trừu tượng, nhưng class con có thể gọi lại nó bằng super().dien_tich() sau khi ghi đè, như bài ghi đè phương thức dạy. Bài này giữ thân pass cho gọn.

Module abc trong Python có cần cài thêm không?

Không. abc nằm trong thư viện chuẩn, đi kèm bản Python bạn cài, nên chỉ cần from abc import ABC, abstractmethod ở đầu file.

Nhóm class nào cũng phải có lớp trừu tượng sao?

Không. Với vài class nhỏ, đa hình dựa trên tên phương thức là đủ. Lớp trừu tượng đáng dùng khi nhiều người viết class con, hay khi một class con viết thiếu gây lỗi khó tìm.

Chủ đề

abstract class python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập