Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Dự án nhỏ: tính hóa đơn quán cà phê bằng Python

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 13/13 · Chương 3

Chuỗi

  • 6 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Dự án nhỏ này ghép những gì bạn đã học thành một chương trình Python tính hóa đơn quán cà phê: từ số ly của từng món, tính thành tiền, giảm giá rồi in hóa đơn thẳng cột. Bạn làm theo bốn bước, mỗi bước chạy được ngay, rồi tự mở rộng chương trình hoàn chỉnh ở cuối trang.

Cần biết trước: toán tử số học, ép kiểu và f-string.

Chương trình sẽ làm gì

Chương trình làm ba việc theo thứ tự: nhận vào, xử lý, đưa ra. Phần nhận vào là số ly cà phê sữa, bạc xỉu và trà đào của một bàn, chép từ phiếu gọi món nên đang ở dạng chữ. Nó tính tiền từng món theo menu (cà phê sữa 29.000 đ, bạc xỉu 32.000 đ, trà đào 35.000 đ), cộng lại và giảm 10% cho tuần khai trương. Cuối cùng nó in một hóa đơn mà các con số thẳng hàng theo cột.

Chương trình chạy từ dòng đầu tới dòng cuối, mỗi dòng một lần: không rẽ nhánh, không vòng lặp. Bạn dựng từng phần riêng, thử ngay với những con số viết sẵn, rồi ghép lại ở bước cuối.

Bước 1: Đổi số lượng sang số rồi tính thành tiền

Số ly chép từ phiếu gọi món là chữ, như "2", nên phải đổi sang số nguyên bằng int() trước khi nhân với giá. Mỗi món một biến giá, một biến số lượng, một biến thành tiền:

python
phieu_ca_phe = "2"
phieu_bac_xiu = "1"
phieu_tra_dao = "1"
gia_ca_phe = 29000
gia_bac_xiu = 32000
gia_tra_dao = 35000
so_ca_phe = int(phieu_ca_phe)
so_bac_xiu = int(phieu_bac_xiu)
so_tra_dao = int(phieu_tra_dao)
tien_ca_phe = gia_ca_phe * so_ca_phe
tien_bac_xiu = gia_bac_xiu * so_bac_xiu
tien_tra_dao = gia_tra_dao * so_tra_dao
tien_hang = tien_ca_phe + tien_bac_xiu + tien_tra_dao
print(tien_ca_phe, tien_bac_xiu, tien_tra_dao)
print(tien_hang)

KẾT QUẢ

58000 32000 35000
125000

Đặt tên biến theo món giúp bạn soát từng dòng với menu. Đổi phieu_ca_phe = "2" thành phieu_ca_phe = "3" rồi chạy lại: số đầu thành 87000 và tiền hàng tăng đúng 29.000 đ.

Bước 2: Giảm 10% mà vẫn giữ số nguyên

Tiền giảm bằng tiền hàng nhân mức giảm rồi chia 100. Với hai số nguyên, phép chia lấy nguyên // cho kết quả là số nguyên, làm tròn xuống tới đồng:

python
tien_hang = 125000
phan_tram_giam = 10
tien_giam = tien_hang * phan_tram_giam // 100
phai_tra = tien_hang - tien_giam
print(tien_giam)
print(phai_tra)

KẾT QUẢ

12500
112500

Giữ mức giảm trong biến phan_tram_giam thay vì viết số 10 thẳng vào công thức: tuần sau quán đổi sang giảm 5%, bạn chỉ sửa một dòng.

Bước 3: In hóa đơn thẳng cột

Hóa đơn dễ đọc khi chữ thẳng mép trái và số thẳng mép phải. Trong f-string, :^30 đặt chữ vào giữa 30 ô, :<17 căn trái trong 17 ô, :>11, căn phải trong 11 ô kèm dấu phẩy ngăn hàng nghìn. Dòng món có ba cột: tên món 14 ô, số ly 3 ô, thành tiền 8 ô.

python
so_ca_phe = 2
tien_ca_phe = 58000
tien_hang = 125000
phan_tram_giam = 10
tien_giam = 12500
phai_tra = 112500
nhan_giam = f"Giảm {phan_tram_giam}%"
print(f"{'HÓA ĐƠN':^30}")
print("-" * 30)
print(f"{'Cà phê sữa':<14}{so_ca_phe:>3} ly{tien_ca_phe:>8,} đ")
print("-" * 30)
print(f"{'Tiền hàng':<17}{tien_hang:>11,} đ")
print(f"{nhan_giam:<17}{-tien_giam:>11,} đ")
print(f"{'Phải trả':<17}{phai_tra:>11,} đ")

KẾT QUẢ

           HÓA ĐƠN
------------------------------
Cà phê sữa      2 ly  58,000 đ
------------------------------
Tiền hàng            125,000 đ
Giảm 10%             -12,500 đ
Phải trả             112,500 đ

Mỗi dòng cộng lại là 28 ô, thêm dấu cách và chữ đ thành 30, nên đường kẻ "-" * 30 dài vừa bằng hóa đơn. Nhãn nhan_giam lấy mức giảm từ biến, nên đổi phan_tram_giam thì dòng giảm giá đổi theo. Dấu trừ trước tien_giam cho số âm, để người đọc thấy đó là khoản bớt đi. Đổi :>11, thành :>11 ở cả ba dòng rồi chạy lại: các số mất dấu phẩy, tiền hàng in 125000 đ, khó đọc hơn hẳn.

Bước 4: Ghép thành chương trình hoàn chỉnh

Ghép ba bước lại theo thứ tự nhận vào, xử lý, đưa ra. Không có dòng nào mới: mỗi dòng đã xuất hiện ở một bước trên, chỉ lặp lại cho đủ ba món.

python
phieu_ca_phe = "2"
phieu_bac_xiu = "1"
phieu_tra_dao = "1"
gia_ca_phe = 29000
gia_bac_xiu = 32000
gia_tra_dao = 35000
phan_tram_giam = 10

so_ca_phe = int(phieu_ca_phe)
so_bac_xiu = int(phieu_bac_xiu)
so_tra_dao = int(phieu_tra_dao)
tien_ca_phe = gia_ca_phe * so_ca_phe
tien_bac_xiu = gia_bac_xiu * so_bac_xiu
tien_tra_dao = gia_tra_dao * so_tra_dao
tien_hang = tien_ca_phe + tien_bac_xiu + tien_tra_dao
tien_giam = tien_hang * phan_tram_giam // 100
phai_tra = tien_hang - tien_giam
nhan_giam = f"Giảm {phan_tram_giam}%"

print(f"{'HÓA ĐƠN':^30}")
print("-" * 30)
print(f"{'Cà phê sữa':<14}{so_ca_phe:>3} ly{tien_ca_phe:>8,} đ")
print(f"{'Bạc xỉu':<14}{so_bac_xiu:>3} ly{tien_bac_xiu:>8,} đ")
print(f"{'Trà đào':<14}{so_tra_dao:>3} ly{tien_tra_dao:>8,} đ")
print("-" * 30)
print(f"{'Tiền hàng':<17}{tien_hang:>11,} đ")
print(f"{nhan_giam:<17}{-tien_giam:>11,} đ")
print(f"{'Phải trả':<17}{phai_tra:>11,} đ")

KẾT QUẢ

           HÓA ĐƠN
------------------------------
Cà phê sữa      2 ly  58,000 đ
Bạc xỉu         1 ly  32,000 đ
Trà đào         1 ly  35,000 đ
------------------------------
Tiền hàng            125,000 đ
Giảm 10%             -12,500 đ
Phải trả             112,500 đ

Số lượng của bàn nằm ở ba dòng đầu. Đổi phieu_ca_phe = "2" thành phieu_ca_phe = "4" rồi chạy lại: dòng cà phê sữa thành 116,000 đ, tiền hàng thành 183,000 đ và cột số vẫn thẳng. Đổi phan_tram_giam = 10 thành 5: dòng giảm giá thành Giảm 5% mà bạn không phải sửa dòng in nào.

Bài tập

Thêm món và tiền thối vào hóa đơn

Bàn này gọi thêm hai sinh tố bơ, và khách đưa khach_dua đồng. Sửa chương trình hoàn chỉnh trong ô:

  • thêm so_sinh_to, tien_sinh_to và dòng hóa đơn của món này, như ba món kia;

  • cộng sinh tố vào tien_hang;

  • tính tien_thoi: khách đưa trừ tiền phải trả;

  • dựng dong_tien_thoi: chữ Tiền thối căn trái trong 17 ô, tien_thoi căn phải trong 11 ô có dấu phẩy, rồi một dấu cách và chữ đ; in dòng đó ở cuối.

python
phieu_sinh_to = "2"
gia_sinh_to = 45000
khach_dua = 250000
tien_thoi = 0
dong_tien_thoi = ""
# Thêm món sinh tố bơ và tiền thối vào chương trình dưới đây
phieu_ca_phe = "2"
phieu_bac_xiu = "1"
phieu_tra_dao = "1"
gia_ca_phe = 29000
gia_bac_xiu = 32000
gia_tra_dao = 35000
phan_tram_giam = 10
so_ca_phe = int(phieu_ca_phe)
so_bac_xiu = int(phieu_bac_xiu)
so_tra_dao = int(phieu_tra_dao)
tien_ca_phe = gia_ca_phe * so_ca_phe
tien_bac_xiu = gia_bac_xiu * so_bac_xiu
tien_tra_dao = gia_tra_dao * so_tra_dao
tien_hang = tien_ca_phe + tien_bac_xiu + tien_tra_dao
tien_giam = tien_hang * phan_tram_giam // 100
phai_tra = tien_hang - tien_giam
nhan_giam = f"Giảm {phan_tram_giam}%"
print(f"{'HÓA ĐƠN':^30}")
print("-" * 30)
print(f"{'Cà phê sữa':<14}{so_ca_phe:>3} ly{tien_ca_phe:>8,} đ")
print(f"{'Bạc xỉu':<14}{so_bac_xiu:>3} ly{tien_bac_xiu:>8,} đ")
print(f"{'Trà đào':<14}{so_tra_dao:>3} ly{tien_tra_dao:>8,} đ")
print("-" * 30)
print(f"{'Tiền hàng':<17}{tien_hang:>11,} đ")
print(f"{nhan_giam:<17}{-tien_giam:>11,} đ")
print(f"{'Phải trả':<17}{phai_tra:>11,} đ")

Thử mở rộng

Hai hướng đầu làm được ngay với những gì bạn đã học:

  • Thêm một cột đơn giá vào giữa mỗi dòng món, rồi nới độ rộng hóa đơn và đường kẻ cho vừa.

  • Thêm món thứ năm với tên và giá bạn tự chọn, rồi kiểm tra cột số vẫn thẳng khi tiền hàng vượt một triệu.

Hướng thứ ba cần bài sau: chỉ giảm giá khi tiền hàng từ 300.000 đ trở lên, dùng câu lệnh if else.

Chủ đề

tính hóa đơn python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập