Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Higher-order function trong Python: truyền hàm vào hàm

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 14/17 · Chương 8

Hàm

  • 6 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Hàm bậc cao trong Python (higher-order function) là hàm nhận một hàm khác làm đối số, hoặc trả về một hàm cho nơi gọi. Bạn dùng nó khi hai phép tính chỉ khác nhau ở một bước, như tính tiền một đơn với phí giao thường hay phí giao nhanh. Phần chung viết một lần, còn bước khác nhau được đưa vào dưới dạng một hàm.

Cần biết trước: lệnh return, hàm lambda và sắp xếp list.

Hàm là một giá trị

Trong Python, một hàm là giá trị giống số hay chuỗi. Dòng def tạo ra một hàm và gán nó vào một cái tên, và cái tên đó gán tiếp được cho biến khác:

python
def phi_giao_thuong(tong_don):
    if tong_don >= 300000:
        return 0
    return 30000

tinh_phi = phi_giao_thuong
print(tinh_phi(250000), tinh_phi(320000))
print(type(tinh_phi))

KẾT QUẢ

30000 0
<class 'function'>

Dòng tinh_phi = phi_giao_thuong không có cặp ngoặc tròn nên không gọi hàm: nó cho tinh_phi trỏ tới chính hàm đó. Từ đây hai tên cùng chỉ một hàm, gọi qua tên nào cũng ra cùng kết quả. Tên hàm giống tên một công thức ghi trên giấy, còn cặp ngoặc tròn là lúc bạn đem công thức ra tính với một con số cụ thể. Một giá trị gán được, truyền được và trả về được như số hay chuỗi thì gọi là giá trị hạng nhất (first-class), và hàm trong Python thuộc loại đó.

Truyền hàm vào hàm

Quán có hai cách giao: giao thường miễn phí cho đơn từ 300.000 đ, giao nhanh tính 45.000 đ bất kể đơn lớn hay nhỏ. Phép tính tiền khách trả giống nhau ở các bước khác, chỉ khác bước tính phí. Hàm thanh_toan nhận bước đó qua tham số tinh_phi:

python
def phi_giao_thuong(tong_don):
    if tong_don >= 300000:
        return 0
    return 30000

def phi_giao_nhanh(tong_don):
    return 45000

def thanh_toan(tong_don, tinh_phi):
    return tong_don + tinh_phi(tong_don)

print(thanh_toan(250000, phi_giao_thuong))
print(thanh_toan(320000, phi_giao_nhanh))
print(thanh_toan(320000, lambda tong: tong // 100))

KẾT QUẢ

280000
365000
323200

Trong thân thanh_toan, tinh_phi là một tham số như các tham số khác, chỉ có điều giá trị của nó là một hàm, nên tinh_phi(tong_don) gọi được. Nơi gọi chọn luật phí bằng cách truyền tên hàm, không có ngoặc tròn, hoặc truyền thẳng một lambda như dòng cuối. Muốn thêm luật phí thứ ba thì viết thêm một hàm, còn thanh_toan giữ nguyên. Đổi tong // 100 thành tong // 10 rồi chạy lại: dòng cuối in 352000.

Tham số key= của sorted() và max() cũng là chỗ nhận một hàm, nên hai hàm đó là hàm bậc cao có sẵn của Python.

Trả về hàm từ hàm

Một hàm cũng trả về được một hàm. Hàm chon_cach_giao dưới đây không tính phí: nó chọn luật phí rồi trả về chính hàm của luật đó, để nơi gọi dùng sau:

python
def phi_giao_thuong(tong_don):
    if tong_don >= 300000:
        return 0
    return 30000

def phi_giao_nhanh(tong_don):
    return 45000

def chon_cach_giao(giao_nhanh):
    if giao_nhanh:
        return phi_giao_nhanh
    return phi_giao_thuong

tinh_phi = chon_cach_giao(False)
print(tinh_phi(320000), chon_cach_giao(True)(320000))

KẾT QUẢ

0 45000

chon_cach_giao(False) trả về hàm phi_giao_thuong, và tinh_phi giữ hàm đó. Biểu thức chon_cach_giao(True)(320000) có hai cặp ngoặc: cặp đầu gọi chon_cach_giao và nhận về phi_giao_nhanh, cặp sau gọi ngay hàm vừa nhận với 320000.

Hàm trả về cũng có thể được tạo ngay bên trong hàm ngoài. Bấm Chạy từng bước để xem tao_ham_doi(1000) tạo ra hàm đổi ki-lô-gam sang gam:

python
def tao_ham_doi(ti_le):
    def doi(so_luong):
        return so_luong * ti_le
    return doi

kg_sang_g = tao_ham_doi(1000)
m_sang_cm = tao_ham_doi(100)
print(kg_sang_g(2), m_sang_cm(1.58))

KẾT QUẢ

2000 158.0

Mỗi lần gọi tao_ham_doi tạo ra một hàm doi mới, gắn với tỉ lệ của lần gọi đó, nên kg_sang_g nhân với 1000 còn m_sang_cm nhân với 100. Việc hàm bên trong vẫn nhớ ti_le sau khi hàm ngoài đã trả về gọi là closure. Bài closure và nonlocal giải thích nó nhớ bằng cách nào. Nhận một hàm rồi trả về một hàm khác là một dạng hàm bậc cao có tên riêng: decorator.

Kiểm tra nhanh

  1. Với tinh_phi = len, tinh_phi("Huế") trả về gì?

    • Báo lỗi TypeError
    • 3
    • "Huế"
  2. Với menu là list các cặp (tên, giá) và hàm lay_gia(mon) trả về mon[1], những dòng nào sắp xếp menu theo giá?

    • sorted(menu, key=lay_gia)
    • sorted(menu, key=lay_gia())
    • sorted(menu, key=lambda mon: mon[1])
    • sorted(menu, key="lay_gia")
  3. Trong ví dụ đổi đơn vị, tao_ham_doi(60)(2) trả về gì?

    • Một hàm
    • Báo lỗi TypeError
    • 120
  4. Trong ví dụ phí giao, dòng print(tong_don + phi_giao_thuong) cho kết quả gì?

    • 280000
    • Báo lỗi TypeError, vì phép cộng nhận một số và một hàm
    • 250000
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Tính tổng tiền với luật phí truyền vào

Viết thân hàm tong_sau_phi(cac_don, tinh_phi). cac_don là list tổng tiền của các đơn; tinh_phi là một hàm nhận tổng tiền một đơn và trả về phí giao của đơn đó. Hàm trả về số tiền khách trả cho mọi đơn: mỗi đơn cộng phí do tinh_phi tính cho riêng nó. Hàm không sửa list cac_don.

Ví dụ: với phi_giao_thuong của bài, tong_sau_phi([250000, 320000], phi_giao_thuong) trả về 600000.

Trả về: tổng tiền các đơn cộng phí giao, một int.

python
def tong_sau_phi(cac_don, tinh_phi):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Hàm là một giá trị: gán được cho biến, truyền được vào hàm khác, trả về được từ hàm.

  • Tên hàm không có ngoặc tròn là chính hàm; có ngoặc tròn là lời gọi, cho ra giá trị trả về.

  • Hàm nhận một hàm làm tham số gọi nó như các hàm khác, tinh_phi(tong_don), để nơi gọi chọn một bước của phép tính.

  • Truyền hàm cho key= thì viết tên không có ngoặc; viết key=lay_gia() là gọi ngay và báo TypeError.

  • Hàm trả về hàm cho nơi gọi một hàm để gọi sau, như chon_cach_giao(True)(320000).

Câu hỏi thường gặp

Hàm là giá trị hạng nhất (first-class function) nghĩa là gì?

Nghĩa là hàm được đối xử như số hay chuỗi: gán vào biến, đặt vào list, truyền làm đối số, trả về từ hàm. Hàm bậc cao là hàm tận dụng điều đó, bằng cách nhận hay trả về hàm. Trong Python, hàm nào cũng là giá trị hạng nhất, kể cả hàm có sẵn như len() hay print().

map() và filter() có phải hàm bậc cao không?

Có. Cả hai nhận một hàm cùng một dãy, rồi gọi hàm đó cho từng phần tử: map() để biến đổi, filter() để giữ lại phần tử thỏa điều kiện. Bài map và filter dạy cách dùng chúng và khi nào list comprehension dễ đọc hơn.

Truyền hàm vào hàm thì nên dùng def hay lambda?

Luật ngắn, chỉ một biểu thức và chỉ dùng ở một chỗ thì lambda gọn hơn, như lambda tong: tong // 100. Luật có nhánh, có tên để gọi lại ở nhiều chỗ, như phi_giao_thuong, thì viết bằng def rồi truyền tên. Cả hai đều là hàm nên nơi nhận không phân biệt.

Chủ đề

higher order function python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập