Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Đa hình trong Python (polymorphism) và duck typing

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 11/17 · Chương 13

Lập trình hướng đối tượng

  • 7 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Đa hình trong Python (polymorphism) là việc object của nhiều class khác nhau cùng nhận một lời gọi, như tk.phi_thang(), và mỗi object trả lời theo cách của class nó. Bạn dựa vào đa hình khi muốn một đoạn code xử lý chung nhiều loại đối tượng, như cộng phí tháng của mọi loại tài khoản trong một vòng lặp, mà không phải hỏi từng cái thuộc loại nào.

Cần biết trước: kế thừa, ghi đè phương thức và duyệt list.

Một lời gọi, nhiều cách trả lời

Ngân hàng có ba loại tài khoản, mỗi loại thu phí tháng khác nhau. Mỗi class con ghi đè phi_thang(), và vòng lặp gọi cùng một dòng cho từng tài khoản:

python
class TaiKhoan:
    def __init__(self, chu):
        self.chu = chu
    def phi_thang(self):
        return 11000
class TaiKhoanTietKiem(TaiKhoan):
    def phi_thang(self):
        return 0
class TaiKhoanVip(TaiKhoan):
    def phi_thang(self):
        return 55000

ds = [TaiKhoan("Hà"), TaiKhoanTietKiem("Minh"), TaiKhoanVip("Huy")]
for tk in ds:
    print(tk.chu, tk.phi_thang())

KẾT QUẢ

Hà 11000
Minh 0
Huy 55000

Dòng tk.phi_thang() viết một lần, nhưng ở mỗi lượt lặp Python tìm phi_thang trên class của object đang xét, nên ba lượt chạy ba thân khác nhau. Đó là đa hình: "nhiều hình" cho cùng một lời gọi. Vòng lặp không biết và không cần biết có bao nhiêu loại tài khoản. Giống người thu ngân chỉ nói "thanh toán", còn khách trả bằng tiền mặt hay thẻ là việc của khách. Đổi return 55000 thành return 99000 rồi chạy lại: dòng cuối in Huy 99000, vòng lặp không đổi một ký tự.

Hàm xử lý chung không cần hỏi kiểu

Đa hình cho phép viết hàm nhận một list object bất kỳ loại nào miễn có phương thức cần dùng. Hàm bao_cao_phi dưới đây cộng phí của cả list (các class bỏ tên chủ cho gọn). Khi ngân hàng thêm loại tài khoản mới, hàm không phải sửa:

python
class TaiKhoan:
    def phi_thang(self):
        return 11000

class TaiKhoanVip(TaiKhoan):
    def phi_thang(self):
        return 55000

def bao_cao_phi(cac_tai_khoan):
    tong = 0
    for tk in cac_tai_khoan:
        tong += tk.phi_thang()
    return tong

print(bao_cao_phi([TaiKhoan(), TaiKhoanVip(), TaiKhoan()]))

KẾT QUẢ

77000

Thân hàm không có một if nào về kiểu. Thêm một class TaiKhoanSinhVien có phi_thang() riêng thì hàm cộng đúng phí của nó ngay. Đổi TaiKhoanVip(), TaiKhoan()] thành TaiKhoanVip(), TaiKhoanVip()] rồi chạy lại: dòng in 121000.

Duck typing: chỉ cần có đúng phương thức

Python không đòi các object trong vòng lặp có chung class cha. Lúc chạy tk.phi_thang(), Python chỉ hỏi object này có phương thức tên phi_thang không. Thẻ quà tặng dưới đây không kế thừa gì từ TaiKhoan, vậy mà vẫn đi qua được hàm cộng phí:

python
class TaiKhoan:
    def phi_thang(self):
        return 11000

class TheQuaTang:
    def phi_thang(self):
        return 5000

def bao_cao_phi(cac_tai_khoan):
    tong = 0
    for tk in cac_tai_khoan:
        tong += tk.phi_thang()
    return tong

print(bao_cao_phi([TaiKhoan(), TheQuaTang(), TheQuaTang()]))

KẾT QUẢ

21000

Cách nghĩ này gọi là duck typing, theo câu "trông như vịt, kêu như vịt thì cứ coi là vịt": điều quan trọng là object làm được gì, còn tên class của nó thì Python không hỏi. Các hàm có sẵn của Python cũng làm vậy: len() nhận chuỗi, list hay dict, vì cả ba đều trả lời được câu hỏi "dài bao nhiêu"; for đi qua chuỗi, list hay dict vì cả ba lặp qua được. Đổi return 5000 thành return 0 rồi chạy lại: dòng in 11000.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ ba loại tài khoản, nếu thêm TaiKhoanVip("Lan") vào cuối list thì vòng lặp in mấy dòng, và dòng cuối là gì?

    • Ba dòng, dòng cuối Huy 55000
    • Bốn dòng, dòng cuối Lan 55000
    • Bốn dòng, dòng cuối Lan 11000
  2. Một list có TaiKhoan() và GiaoDich(29000), vòng lặp gọi tk.phi_thang() trên từng phần tử, còn GiaoDich không có phương thức đó. Điều gì xảy ra?

    • Python bỏ qua GiaoDich và in phí của tài khoản
    • Báo lỗi ngay trước khi vòng lặp chạy lượt đầu
    • In 11000 cho tài khoản, rồi báo lỗi AttributeError ở giao dịch
  3. Những câu nào đúng về duck typing?

    • Object chỉ cần có phương thức được gọi, không cần chung class cha
    • Python kiểm mọi object trong list có cùng class trước khi chạy vòng lặp
    • len() nhận được chuỗi, list và dict là một ví dụ của cách nghĩ này
    • Muốn dùng duck typing thì class phải kế thừa object một cách tường minh
  4. Trong khung bẫy hỏi kiểu bằng type(tk) == TaiKhoan, nếu đổi phép hỏi thành isinstance(tk, TaiKhoan) thì tong bằng bao nhiêu?

    • 66000
    • 11000
    • 55000
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Cộng phí tháng của mọi loại tài khoản

Viết thân hàm tong_phi(cac_tai_khoan): cac_tai_khoan là một list object, mỗi object có phương thức phi_thang(). Hàm cộng phí tháng của mọi object trong list. List có thể chứa class con mới hoặc object không kế thừa TaiKhoan mà vẫn có phi_thang(), nên đừng hỏi kiểu: không dùng isinstance() và type(). Hàm không sửa list nó nhận.

Trả về: tổng phí, một int.

python
class TaiKhoan:
    def __init__(self, chu):
        self.chu = chu
    def phi_thang(self):
        return 11000
class TaiKhoanTietKiem(TaiKhoan):
    def phi_thang(self):
        return 0
class TaiKhoanVip(TaiKhoan):
    def phi_thang(self):
        return 55000
def tong_phi(cac_tai_khoan):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Đa hình là cùng một lời gọi phương thức chạy bản riêng của class mà từng object thuộc về.

  • Vòng lặp gọi tk.phi_thang() một lần cho mọi loại tài khoản, không cần if theo kiểu.

  • Hỏi kiểu bằng type(tk) == TaiKhoan bỏ sót object của class con mà không báo lỗi.

  • Duck typing: Python chỉ hỏi object có phương thức được gọi không, không hỏi class cha của nó.

  • Object thiếu phương thức được gọi gây AttributeError ở đúng lượt gọi tới nó.

Câu hỏi thường gặp

Tính đa hình trong Python khác Java ở đâu?

Java đòi các object chung một class cha hay một interface thì mới gọi chung được một phương thức. Python không đòi: kế thừa là một cách có phương thức chung, như các loại tài khoản trong bài, nhưng duck typing cho cả object không họ hàng gì đi qua cùng một hàm. Cách các class con có bản riêng thuộc bài ghi đè phương thức.

Duck typing có làm chương trình dễ lỗi hơn không?

Lỗi do object thiếu phương thức chỉ hiện ra lúc chạy, như AttributeError ở khung bẫy. Bù lại code ngắn và dễ mở rộng. Bạn có thể ghi kiểu mong đợi bằng type hints để trình soạn thảo nhắc sớm, và viết test chạy qua các nhánh chính của chương trình.

Dấu cộng làm được cả số lẫn chuỗi có phải đa hình không?

Phải: 29000 + 32000 cộng số, "Hà" + " Nội" nối chuỗi, cùng một toán tử mà mỗi kiểu làm một việc. Class của bạn cũng cho + một nghĩa riêng được, cách đó là nạp chồng toán tử.

Chủ đề

polymorphism python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập