Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Bài tập file và try except Python: 10 bài tự chấm

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 11/11 · Chương 11

Lỗi và ngoại lệ

  • 9 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Mười bài tập file Python dưới đây được chấm ngay trên trang: mỗi bài bạn viết thân một hàm đọc hay ghi file, bấm Chạy, và từng dòng kiểm tra báo đạt hay chưa. Các bài xếp từ dễ tới khó, dùng lại những gì đã học ở hai nhóm bài file và ngoại lệ: mở, đọc, ghi file văn bản, CSV, JSON và file nhị phân, cùng try except, raise và nhóm lỗi.

Cần biết trước: mở file, đọc file CSV và try except.

Cách làm các bài tập

Mỗi bài cho sẵn dòng def với thân là pass. Bạn thay pass bằng thân hàm. Trình chấm không đọc những gì bạn in ra: nó gọi hàm của bạn với nhiều bộ đối số rồi so giá trị trả về, nên hàm phải return kết quả. Trước khi gọi hàm, phần kiểm tra tự ghi các file dữ liệu vào thư mục của lần chạy, nên bạn chỉ mở file qua tham số đường dẫn, không gõ tên file cố định. Mỗi lần bấm Chạy bắt đầu với một thư mục trống.

Mỗi hàm có bốn tới sáu dòng kiểm tra, trong đó có trường hợp biên như file rỗng, file không có hay ô vừa đúng mốc. Một dòng kiểm tra khác gọi hàm với hàng chục file sinh tự động. Vì vậy một hàm gõ sẵn đáp số cho vài file trong đề sẽ không qua, và một hàm quên dùng một tham số cũng không qua.

Bí thì mở gợi ý theo thứ tự: gợi ý thứ nhất chỉ chỗ cần nhìn, thứ hai nêu cách làm, thứ ba gần như là lời giải. Chưa đạt một dòng kiểm tra, hãy đọc thông điệp của nó, tự ghi một file giống trong dòng đó, gọi thử hàm và in kết quả ra. Mỗi đề kết thúc bằng một link "Ôn lại" về bài dạy kỹ thuật của bài tập.

Mức dễ: đọc, ghi và tìm file

Ba bài đầu chỉ làm việc với file văn bản: đếm dòng, ghi thêm vào cuối file, và tìm file theo đuôi bằng pathlib.

Đếm dòng có chữ trong file ghi chú

File ghi chú công việc có cả dòng trống và dòng chỉ gõ dấu cách. Viết thân hàm dem_dong(duong_dan): mở file văn bản ở duong_dan với encoding="utf-8", đếm các dòng có ít nhất một ký tự khác khoảng trắng. Dòng cuối không có ký tự xuống dòng vẫn được tính.

Trả về: số dòng có chữ, một int. Ôn lại: đọc file.

python
def dem_dong(duong_dan):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Ghi thêm một dòng vào nhật ký quầy

Quầy nước ghi nhật ký mỗi việc vào cuối file, không xóa những dòng đã có. Viết thân hàm ghi_nhat_ky(duong_dan, dong): ghi chuỗi dong thành một dòng mới ở cuối file UTF-8 duong_dan (file chưa có thì tạo), rồi đọc lại file và đếm số dòng nó đang có.

Trả về: số dòng của file sau khi ghi, một int. Ôn lại: ghi file.

python
def ghi_nhat_ky(duong_dan, dong):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Liệt kê file theo đuôi trong một thư mục

Thư mục báo cáo mỗi tháng chứa lẫn file CSV, ghi chú và ảnh. Viết thân hàm liet_ke_file(thu_muc, duoi): tìm trong thư mục thu_muc các file có tên kết thúc bằng duoi (như ".csv") bằng Path.glob(), chỉ lấy tên file, không lấy cả đường dẫn, và xếp theo thứ tự chữ cái.

Trả về: các tên file, một list các str. Ôn lại: pathlib.

python
from pathlib import Path


def liet_ke_file(thu_muc, duoi):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Mức vừa: file có cấu trúc và lỗi đã biết trước

Bốn bài tiếp đọc hay ghi JSON và CSV, và bắt đúng loại ngoại lệ khi file thiếu hay dữ liệu hỏng.

Đọc file cấu hình JSON có giá trị mặc định

Ứng dụng bán hàng đọc cấu hình từ một file JSON; người dùng chỉ ghi vào file những mục muốn đổi. Viết thân hàm doc_cau_hinh(duong_dan, mac_dinh): mac_dinh là dict cấu hình mặc định, file ở duong_dan chứa một object JSON. Kết quả là một dict mới gồm mọi mục của mac_dinh, mục nào có trong file thì lấy giá trị trong file, mục chỉ có trong file thì thêm vào.

File chưa có thì kết quả là bản sao của mac_dinh: bắt đúng FileNotFoundError. Chỉ bắt loại đó: file có nội dung không phải JSON là lỗi phải báo ra ngoài.

Trả về: cấu hình, một dict. Ôn lại: JSON.

Hàm không sửa dict mac_dinh.

python
import json


def doc_cau_hinh(duong_dan, mac_dinh):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Cộng các khoản chi hợp lệ trong file CSV

File chi_tieu.csv có ba cột ngay,khoan,so_tien, gõ tay nên có dòng hỏng. Viết thân hàm tong_chi(duong_dan): đọc file bằng csv.DictReader, cộng các ô so_tien hợp lệ và đếm dòng hỏng. Một dòng hỏng khi ô so_tien trống hay dòng thiếu cột đó, khi int() không đổi được ô, hoặc khi số tiền không lớn hơn 0. Dòng hỏng không chặn các dòng sau. Chỉ bắt ValueError của int(): file không có (FileNotFoundError) hay file thiếu hẳn cột so_tien (KeyError) là lỗi của cả file, phải báo ra ngoài.

Trả về: tuple (tổng tiền, số dòng hỏng), một tuple hai int. Ôn lại: làm sạch dữ liệu CSV.

python
import csv


def tong_chi(duong_dan):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Đọc file văn bản, báo lỗi dễ hiểu

Màn hình xem ghi chú phải báo cho người dùng một câu dễ hiểu thay cho traceback. Viết thân hàm doc_van_ban(duong_dan): đọc cả file ở duong_dan với encoding="utf-8", và dùng hai nhánh except cho hai loại lỗi:

  • file không có: kết quả ("", "không có file");

  • file không phải UTF-8, UnicodeDecodeError: kết quả ("", "sai bảng mã");

  • đọc được: kết quả (nội dung, "").

Chỉ bắt hai loại đó, không dùng except Exception hay except OSError: đường dẫn None (TypeError) hay đường dẫn tới một thư mục (IsADirectoryError) là lỗi của nơi gọi, phải báo ra ngoài.

Trả về: một tuple gồm nội dung và lời báo, hai str. Ôn lại: bắt nhiều lỗi.

python
def doc_van_ban(duong_dan):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Ghi bảng điểm ra file CSV

Bảng điểm là list các dict có hai khóa "ten" và "diem"; học viên chưa có điểm mang "diem" là None. Viết thân hàm ghi_bang_diem(duong_dan, bang): ghi ra file CSV UTF-8 duong_dan, mở với newline="", bằng csv.DictWriter với hai cột ten,diem, có dòng tên cột, bỏ qua học viên chưa có điểm. File cũ cùng tên bị ghi đè.

Trả về: số học viên đã ghi, một int. Ôn lại: ghi file CSV.

Hàm không sửa list bang hay các dict trong đó.

python
import csv


def ghi_bang_diem(duong_dan, bang):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Mức khó: làm sạch, nhóm lỗi và file nhị phân

Ba bài cuối ghép nhiều kỹ thuật: làm sạch từ file sang file, gom lỗi của nhiều file, và tự báo lỗi khi đọc file nhị phân.

Làm sạch file đơn hàng, ghi file sạch

File đơn hàng gõ tay có ba cột ma,mon,so_luong. Viết thân hàm lam_sach_file(file_vao, file_ra): đọc file_vao bằng csv.DictReader, ghi các dòng sạch ra file_ra bằng csv.writer, với dòng tên cột ma,mon,so_luong. Với mỗi dòng, kiểm theo đúng thứ tự này và dừng ở lý do đầu tiên gặp:

  1. ô mon trống hay thiếu: "thiếu tên món";

  2. ô so_luong trống hay thiếu: "thiếu số lượng";

  3. int() không đổi được ô so_luong: "số lượng không phải số";

  4. số lượng không lớn hơn 0: "số lượng phải lớn hơn 0".

Dòng sạch được ghi với tên món đã bỏ khoảng trắng hai đầu và đổi sang chữ thường, số lượng là số đã đổi. Dòng bị loại ghi thành chuỗi "dòng <số dòng>: <lý do>", đếm số dòng như trình soạn thảo: dòng tên cột là dòng 1.

Trả về: các dòng bị loại theo thứ tự, một list các str. Ôn lại: làm sạch dữ liệu CSV.

python
import csv


def lam_sach_file(file_vao, file_ra):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Cộng doanh thu từ nhiều file JSON, báo mọi file hỏng

Mỗi chi nhánh gửi một file JSON chứa list doanh thu từng ngày, như [1200000, 980000]. Viết thân hàm tong_cac_file(cac_duong_dan): cộng mọi số của mọi file trong list cac_duong_dan. File không có (FileNotFoundError) hay không phải JSON (json.load() báo một ValueError) là file hỏng: gắn đường dẫn của file vào chính lỗi đó bằng add_note(), cất lỗi lại và đọc tiếp file sau. Chỉ bắt hai loại đó: file JSON đọc được mà chứa thứ không cộng được, như ["a"], là lỗi khác, và TypeError của sum() phải đi ra ngoài ngay, không vào nhóm. Hết list mà có file hỏng thì báo ExceptionGroup("có file hỏng", <list lỗi>) thay cho trả về tổng.

Trả về: tổng doanh thu khi mọi file đọc được, một int. Ôn lại: ExceptionGroup.

Hàm không sửa list cac_duong_dan.

python
import json


def tong_cac_file(cac_duong_dan):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Đọc một bản ghi trong file nhị phân bằng seek()

Máy tính tiền cũ lưu bảng hàng trong file nhị phân: mỗi bản ghi dài đúng 16 byte, là chữ UTF-8 thêm dấu cách ở cuối cho đủ 16 byte, bản ghi số 0 đứng đầu file. Viết thân hàm doc_ban_ghi(duong_dan, so_thu_tu): mở file ở chế độ "rb", nhảy thẳng tới bản ghi bằng seek() thay cho đọc từ đầu, đọc 16 byte, giải mã UTF-8 và bỏ dấu cách ở cuối.

Số thứ tự âm, hay bản ghi nằm ngoài file (đọc được ít hơn 16 byte, kể cả khi cuối file còn vài byte lẻ), thì raise IndexError(f"không có bản ghi {so_thu_tu}").

Trả về: nội dung bản ghi, một str. Ôn lại: file nhị phân, seek() và tell().

python
def doc_ban_ghi(duong_dan, so_thu_tu):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Câu hỏi thường gặp

Bài tập đọc ghi file Python trên trang có ghi file thật vào máy tôi không?

Không. Code chạy trong trình duyệt, trên một thư mục ảo của riêng lần chạy đó: file mà phần kiểm tra ghi ra chỉ tồn tại tới khi lần chạy kết thúc. Muốn giữ file thật, chép hàm của bạn vào một file .py trên máy và chạy bằng terminal như bài mở file.

Bài tập try except Python này có cần dùng except Exception không?

Không bài nào cần. Mỗi đề gọi tên đúng loại ngoại lệ phải bắt. Ở các bài nói "chỉ bắt", một dòng kiểm tra cố ý gây một lỗi khác loại, như đường dẫn None hay file thiếu cột, để chắc rằng hàm không nuốt nó. Bắt đúng loại là thói quen mà bài try except dạy: lỗi của chính code vẫn hiện ra kèm traceback.

Làm xong 10 bài này thì học tiếp gì?

Nhóm kế tiếp nói về chữ tiếng Việt có dấu, bắt đầu từ bài Unicode và tiếng Việt: cùng một chữ có thể là hai chuỗi khác nhau, điều hay gặp khi làm sạch file gõ tay. Kho bài tập Python có lời giải gom bài của cả chín chương lên một trang, trong chín bài tổng hợp có bài bỏ dòng hỏng bằng try.

Chủ đề

bài tập file python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập