Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Hàm trong Python (function): định nghĩa bằng def, gọi hàm

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 1/17 · Chương 8

Hàm

  • 7 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Hàm trong Python là một khối code được đặt tên: bạn viết nó một lần bằng từ khóa def, rồi gọi tên đó mỗi khi cần làm lại việc ấy. Bạn dùng hàm khi một việc lặp lại nhiều lần với số liệu khác nhau, chẳng hạn in từng dòng của hóa đơn quán cà phê.

Cần biết trước: câu lệnh if else, vòng lặp for và f-string.

Vì sao cần hàm

Một hóa đơn có ba món thì bạn cần ba dòng in giống hệt nhau, chỉ khác tên món, số ly và đơn giá. Chép ba lần cùng một đoạn code thì đến khi đổi cách trình bày, bạn phải sửa ba chỗ và dễ sót một. Hàm in_dong_hoa_don dưới đây gói việc đó lại để viết đúng một lần:

python
def in_dong_hoa_don(ten_mon, so_ly, don_gia):
    thanh_tien = so_ly * don_gia
    print(f"{ten_mon:<12}{so_ly:>2} ly {thanh_tien:>8,} đ")

in_dong_hoa_don("Cà phê sữa", 2, 29000)
in_dong_hoa_don("Bạc xỉu", 1, 32000)
in_dong_hoa_don("Trà đào", 3, 35000)

KẾT QUẢ

Cà phê sữa   2 ly   58,000 đ
Bạc xỉu      1 ly   32,000 đ
Trà đào      3 ly  105,000 đ

Ba dòng cuối là ba lần gọi hàm. Mỗi lần gọi, Python chạy lại hai dòng thụt vào bên dưới def với một bộ số liệu mới. Muốn đổi cách trình bày, bạn chỉ sửa đúng một dòng print() trong hàm, và cả ba dòng hóa đơn đổi theo.

Định nghĩa hàm bằng def

Hãy hình dung def là viết công thức pha chế lên một tấm thẻ: viết xong thì chưa có ly nào được pha, phải có người gọi món thì công thức mới được làm. Ví dụ dưới đây in thêm vài dòng để bạn thấy lúc nào thân hàm thật sự chạy:

python
print("Mở quán")

def chao_khach(ten):
    print(f"Chào {ten}, mời bạn xem menu.")

print("Khách tới")
chao_khach("Hà")
chao_khach("Tâm")

KẾT QUẢ

Mở quán
Khách tới
Chào Hà, mời bạn xem menu.
Chào Tâm, mời bạn xem menu.

Dòng def gồm từ khóa def, tên hàm, cặp ngoặc tròn chứa tham số, rồi dấu hai chấm. Các dòng thụt vào bên dưới là thân hàm. Khi đi qua dòng def, Python chỉ ghi nhớ hàm, không chạy thân nên Khách tới được in trước lời chào. Thân hàm chỉ chạy khi bạn gọi hàm: viết tên hàm kèm cặp ngoặc tròn, như chao_khach("Hà"). Dấu hai chấm và thụt lề theo đúng quy tắc chung của cú pháp Python.

Tham số và đối số

Tên viết trong cặp ngoặc của dòng def là tham số (parameter). Giá trị bạn đặt trong cặp ngoặc lúc gọi là đối số (argument). Mỗi lần gọi, tham số nhận đối số của lần gọi đó, giống một biến được gán lại. Hàm đổi nhiệt độ dưới đây có một tham số do_c:

python
def doi_sang_do_f(do_c):
    do_f = do_c * 9 / 5 + 32
    print(f"{do_c} độ C = {do_f} độ F")

doi_sang_do_f(30)
doi_sang_do_f(37.5)
nhiet_do_da_lat = 18
doi_sang_do_f(nhiet_do_da_lat)

KẾT QUẢ

30 độ C = 86.0 độ F
37.5 độ C = 99.5 độ F
18 độ C = 64.4 độ F

Đối số có thể là một số viết thẳng hay một biến. Tên biến ở nơi gọi không cần giống tên tham số: lần gọi cuối, do_c nhận giá trị của nhiet_do_da_lat. Đổi 30 thành 100 rồi chạy lại: dòng đầu in 212.0 độ F.

Hàm có nhiều tham số thì đối số được ghép theo thứ tự: trong ví dụ hóa đơn, đối số thứ nhất vào ten_mon, thứ hai vào so_ly, thứ ba vào don_gia. Đổi chỗ hai số thì Python vẫn chạy, chỉ là kết quả sai nghĩa.

Gọi hàm trong vòng lặp

Thân hàm chứa được các câu lệnh bạn đã học, kể cả if, và lời gọi hàm đặt được trong thân vòng lặp. Chạy từng bước ví dụ dưới đây để xem mỗi lượt lặp nhảy vào thân hàm với một điểm mới, rồi quay lại vòng lặp:

python
def xep_loai(diem):
    if diem >= 8:
        print(diem, "Giỏi")
    else:
        print(diem, "chưa Giỏi")

for diem_mon in [8.5, 7, 9]:
    xep_loai(diem_mon)

KẾT QUẢ

8.5 Giỏi
7 chưa Giỏi
9 Giỏi

Hàm trong bài này in kết quả ra màn hình. Muốn hàm đưa kết quả về để cộng hay so sánh tiếp, bạn dùng lệnh return, bài lệnh return ngay sau bài này dạy lệnh đó. Một chuỗi đặt ngay dưới dòng def để mô tả hàm làm gì gọi là docstring.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ hàm chao_khach của mục định nghĩa hàm, nếu xóa hai dòng gọi hàm ở cuối thì chương trình in mấy dòng?

    • 2
    • 4
    • 0
  2. Điền từ khóa mở đầu dòng định nghĩa hàm: ____ doi_sang_do_f(do_c):

  3. Biết hàm in_dong_hoa_don(ten_mon, so_ly, don_gia) đã được định nghĩa ở đầu chương trình, những dòng nào khiến Python báo lỗi?

    • in_dong_hoa_don("Bạc xỉu", 32000)
    • in_dong_hoa_don("Bạc xỉu", 1, 32000)
    • in_dong_hoa_don()
    • in_dong_hoa_don
  4. Một chương trình gọi chao_khach("Hà") ở dòng đầu tiên và định nghĩa hàm chao_khach ở bên dưới. Khi chạy, điều gì xảy ra?

    • In ra lời chào Hà
    • Python báo lỗi NameError ngay ở lời gọi
    • Không in gì, vì hàm chưa được gọi
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Viết hàm in giá vé xem phim

Rạp phim bán vé 90.000 đ, và 45.000 đ cho người dưới 18 tuổi. Ở bài này bỏ qua điều kiện thẻ học sinh, chỉ xét tuổi. Viết thân hàm in_gia_ve(ten, tuoi): mỗi lần gọi, hàm in đúng một dòng gồm tên, dấu hai chấm, dấu cách rồi giá vé có dấu phẩy ngăn hàng nghìn.

Ví dụ: in_gia_ve("Tâm", 15) in Tâm: 45,000 đ, còn in_gia_ve("Hà", 27) in Hà: 90,000 đ.

Trình chấm gọi hàm với nhiều tên và tuổi, rồi so đúng từng ký tự của dòng in ra.

python
def in_gia_ve(ten, tuoi):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Hàm gói một việc dưới một cái tên: viết một lần bằng def, gọi lại bao nhiêu lần tùy ý.

  • Dòng def gồm tên hàm, cặp ngoặc chứa tham số và dấu hai chấm; thân hàm thụt vào bên dưới.

  • Python đi qua def chỉ để ghi nhớ hàm; thân hàm chạy khi có lời gọi kèm cặp ngoặc.

  • Tham số là tên trong dòng def, đối số là giá trị truyền lúc gọi, ghép theo thứ tự.

  • Gọi trước def báo NameError, thiếu đối số báo TypeError, quên ngoặc thì hàm không chạy.

Câu hỏi thường gặp

Từ khóa def trong Python là gì?

def là từ khóa mở đầu phần định nghĩa một hàm, viết tắt của "define". Sau nó là tên hàm, cặp ngoặc chứa tham số và dấu hai chấm. Bản thân dòng def không chạy thân hàm: nó chỉ cho Python biết tên đó gắn với khối code nào.

Hàm trong Python là gì, khác gì hàm có sẵn như print()?

Cả hai đều là hàm: một khối code có tên, gọi bằng tên kèm cặp ngoặc. print() do Python viết sẵn, còn hàm bạn tự viết bằng def làm đúng việc bạn cần. Cách gọi và cách truyền đối số giống nhau, xem lại bài hàm print().

Hàm (function) trong Python có tham số tùy chọn được không?

Được, khi tham số có giá trị sẵn ghi ngay trong dòng def: bài tham số mặc định dạy cách viết. Còn hàm nhận một số đối số không cố định, như cộng giá của bao nhiêu món cũng được, thì dùng *args và **kwargs.

Nên tách code thành hàm khi nào?

Khi bạn thấy mình chép cùng một đoạn code lần thứ hai, chỉ đổi vài con số. Gói đoạn đó vào một hàm, phần thay đổi thành tham số, như in_dong_hoa_don với tên món, số ly và đơn giá. Từ đó mỗi lần đổi cách tính, bạn chỉ sửa một chỗ.

Chủ đề

hàm trong python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập