Hàm trong Python (function): định nghĩa bằng def, gọi hàm
Bài 1/17 · Chương 8
Hàm
- 7 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Hàm trong Python là một khối code được đặt tên: bạn viết nó một lần bằng từ khóa def, rồi gọi tên đó mỗi khi cần làm lại việc ấy. Bạn dùng hàm khi một việc lặp lại nhiều lần với số liệu khác nhau, chẳng hạn in từng dòng của hóa đơn quán cà phê.
Cần biết trước: câu lệnh if else, vòng lặp for và f-string.
Vì sao cần hàm
Một hóa đơn có ba món thì bạn cần ba dòng in giống hệt nhau, chỉ khác tên món, số ly và đơn giá. Chép ba lần cùng một đoạn code thì đến khi đổi cách trình bày, bạn phải sửa ba chỗ và dễ sót một. Hàm in_dong_hoa_don dưới đây gói việc đó lại để viết đúng một lần:
def in_dong_hoa_don(ten_mon, so_ly, don_gia):
thanh_tien = so_ly * don_gia
print(f"{ten_mon:<12}{so_ly:>2} ly {thanh_tien:>8,} đ")
in_dong_hoa_don("Cà phê sữa", 2, 29000)
in_dong_hoa_don("Bạc xỉu", 1, 32000)
in_dong_hoa_don("Trà đào", 3, 35000)KẾT QUẢ
Cà phê sữa 2 ly 58,000 đ
Bạc xỉu 1 ly 32,000 đ
Trà đào 3 ly 105,000 đBa dòng cuối là ba lần gọi hàm. Mỗi lần gọi, Python chạy lại hai dòng thụt vào bên dưới def với một bộ số liệu mới. Muốn đổi cách trình bày, bạn chỉ sửa đúng một dòng print() trong hàm, và cả ba dòng hóa đơn đổi theo.
Định nghĩa hàm bằng def
Hãy hình dung def là viết công thức pha chế lên một tấm thẻ: viết xong thì chưa có ly nào được pha, phải có người gọi món thì công thức mới được làm. Ví dụ dưới đây in thêm vài dòng để bạn thấy lúc nào thân hàm thật sự chạy:
print("Mở quán")
def chao_khach(ten):
print(f"Chào {ten}, mời bạn xem menu.")
print("Khách tới")
chao_khach("Hà")
chao_khach("Tâm")KẾT QUẢ
Mở quán
Khách tới
Chào Hà, mời bạn xem menu.
Chào Tâm, mời bạn xem menu.Dòng def gồm từ khóa def, tên hàm, cặp ngoặc tròn chứa tham số, rồi dấu hai chấm. Các dòng thụt vào bên dưới là thân hàm. Khi đi qua dòng def, Python chỉ ghi nhớ hàm, không chạy thân nên Khách tới được in trước lời chào. Thân hàm chỉ chạy khi bạn gọi hàm: viết tên hàm kèm cặp ngoặc tròn, như chao_khach("Hà"). Dấu hai chấm và thụt lề theo đúng quy tắc chung của cú pháp Python.
Tham số và đối số
Tên viết trong cặp ngoặc của dòng def là tham số (parameter). Giá trị bạn đặt trong cặp ngoặc lúc gọi là đối số (argument). Mỗi lần gọi, tham số nhận đối số của lần gọi đó, giống một biến được gán lại. Hàm đổi nhiệt độ dưới đây có một tham số do_c:
def doi_sang_do_f(do_c):
do_f = do_c * 9 / 5 + 32
print(f"{do_c} độ C = {do_f} độ F")
doi_sang_do_f(30)
doi_sang_do_f(37.5)
nhiet_do_da_lat = 18
doi_sang_do_f(nhiet_do_da_lat)KẾT QUẢ
30 độ C = 86.0 độ F
37.5 độ C = 99.5 độ F
18 độ C = 64.4 độ FĐối số có thể là một số viết thẳng hay một biến. Tên biến ở nơi gọi không cần giống tên tham số: lần gọi cuối, do_c nhận giá trị của nhiet_do_da_lat. Đổi 30 thành 100 rồi chạy lại: dòng đầu in 212.0 độ F.
Hàm có nhiều tham số thì đối số được ghép theo thứ tự: trong ví dụ hóa đơn, đối số thứ nhất vào ten_mon, thứ hai vào so_ly, thứ ba vào don_gia. Đổi chỗ hai số thì Python vẫn chạy, chỉ là kết quả sai nghĩa.
Gọi hàm trong vòng lặp
Thân hàm chứa được các câu lệnh bạn đã học, kể cả if, và lời gọi hàm đặt được trong thân vòng lặp. Chạy từng bước ví dụ dưới đây để xem mỗi lượt lặp nhảy vào thân hàm với một điểm mới, rồi quay lại vòng lặp:
def xep_loai(diem):
if diem >= 8:
print(diem, "Giỏi")
else:
print(diem, "chưa Giỏi")
for diem_mon in [8.5, 7, 9]:
xep_loai(diem_mon)KẾT QUẢ
8.5 Giỏi
7 chưa Giỏi
9 GiỏiHàm trong bài này in kết quả ra màn hình. Muốn hàm đưa kết quả về để cộng hay so sánh tiếp, bạn dùng lệnh return, bài lệnh return ngay sau bài này dạy lệnh đó. Một chuỗi đặt ngay dưới dòng def để mô tả hàm làm gì gọi là docstring.
Kiểm tra nhanh
Trong ví dụ hàm
chao_khachcủa mục định nghĩa hàm, nếu xóa hai dòng gọi hàm ở cuối thì chương trình in mấy dòng?- 2
- 4
- 0
Điền từ khóa mở đầu dòng định nghĩa hàm:
____ doi_sang_do_f(do_c):Biết hàm
in_dong_hoa_don(ten_mon, so_ly, don_gia)đã được định nghĩa ở đầu chương trình, những dòng nào khiến Python báo lỗi?in_dong_hoa_don("Bạc xỉu", 32000)in_dong_hoa_don("Bạc xỉu", 1, 32000)in_dong_hoa_don()in_dong_hoa_don
Một chương trình gọi
chao_khach("Hà")ở dòng đầu tiên và định nghĩa hàmchao_khachở bên dưới. Khi chạy, điều gì xảy ra?- In ra lời chào Hà
- Python báo lỗi
NameErrorngay ở lời gọi - Không in gì, vì hàm chưa được gọi
Bài tập
Viết hàm in giá vé xem phim
Rạp phim bán vé 90.000 đ, và 45.000 đ cho người dưới 18 tuổi. Ở bài này bỏ qua điều kiện thẻ học sinh, chỉ xét tuổi. Viết thân hàm in_gia_ve(ten, tuoi): mỗi lần gọi, hàm in đúng một dòng gồm tên, dấu hai chấm, dấu cách rồi giá vé có dấu phẩy ngăn hàng nghìn.
Ví dụ: in_gia_ve("Tâm", 15) in Tâm: 45,000 đ, còn in_gia_ve("Hà", 27) in Hà: 90,000 đ.
Trình chấm gọi hàm với nhiều tên và tuổi, rồi so đúng từng ký tự của dòng in ra.
def in_gia_ve(ten, tuoi):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
Hàm gói một việc dưới một cái tên: viết một lần bằng
def, gọi lại bao nhiêu lần tùy ý.Dòng
defgồm tên hàm, cặp ngoặc chứa tham số và dấu hai chấm; thân hàm thụt vào bên dưới.Python đi qua
defchỉ để ghi nhớ hàm; thân hàm chạy khi có lời gọi kèm cặp ngoặc.Tham số là tên trong dòng
def, đối số là giá trị truyền lúc gọi, ghép theo thứ tự.Gọi trước
defbáoNameError, thiếu đối số báoTypeError, quên ngoặc thì hàm không chạy.
Câu hỏi thường gặp
Từ khóa def trong Python là gì?
def là từ khóa mở đầu phần định nghĩa một hàm, viết tắt của "define". Sau nó là tên hàm, cặp ngoặc chứa tham số và dấu hai chấm. Bản thân dòng def không chạy thân hàm: nó chỉ cho Python biết tên đó gắn với khối code nào.
Hàm trong Python là gì, khác gì hàm có sẵn như print()?
Cả hai đều là hàm: một khối code có tên, gọi bằng tên kèm cặp ngoặc. print() do Python viết sẵn, còn hàm bạn tự viết bằng def làm đúng việc bạn cần. Cách gọi và cách truyền đối số giống nhau, xem lại bài hàm print().
Hàm (function) trong Python có tham số tùy chọn được không?
Được, khi tham số có giá trị sẵn ghi ngay trong dòng def: bài tham số mặc định dạy cách viết. Còn hàm nhận một số đối số không cố định, như cộng giá của bao nhiêu món cũng được, thì dùng *args và **kwargs.
Nên tách code thành hàm khi nào?
Khi bạn thấy mình chép cùng một đoạn code lần thứ hai, chỉ đổi vài con số. Gói đoạn đó vào một hàm, phần thay đổi thành tham số, như in_dong_hoa_don với tên món, số ly và đơn giá. Từ đó mỗi lần đổi cách tính, bạn chỉ sửa một chỗ.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.