Kế thừa trong Python (Python inheritance) và super()
Bài 9/17 · Chương 13
Lập trình hướng đối tượng
- 7 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 11
Kế thừa trong Python (inheritance) cho một class mới, gọi là class con, nhận lại mọi thuộc tính và phương thức của một class có sẵn, gọi là class cha, rồi thêm phần riêng của nó. Bạn dùng kế thừa khi một loại đối tượng là một trường hợp riêng của loại khác, như tài khoản tiết kiệm là một tài khoản ngân hàng có thêm lãi suất.
Cần biết trước: hàm khởi tạo __init__ và self, thuộc tính của class và của object và isinstance().
Class con nhận mọi thứ của class cha
Ngân hàng của Trần Thu Hà đã có class TaiKhoan với số dư, phép nạp tiền và phép mô tả. Tài khoản tiết kiệm cũng cần đúng những thứ đó. Thay vì chép lại cả class, bạn ghi tên class cha trong cặp ngoặc tròn sau tên class con:
class TaiKhoan:
def __init__(self, chu, so_du=0):
self.chu = chu
self.so_du = so_du
def nap(self, so_tien):
self.so_du += so_tien
class TaiKhoanTietKiem(TaiKhoan):
pass
tk = TaiKhoanTietKiem("Hà", 2000000)
tk.nap(500000)
print(tk.chu, tk.so_du)KẾT QUẢ
Hà 2500000Thân của TaiKhoanTietKiem chỉ có pass, vậy mà object của nó có chu, so_du và gọi được nap(), vì lúc tạo object Python chạy __init__ của TaiKhoan. Khi bạn viết tk.nap, Python tìm tên nap trên object, rồi trên class TaiKhoanTietKiem, không thấy thì lên tiếp class cha TaiKhoan. Đó vẫn là thứ tự tìm thuộc tính đã học ở bài thuộc tính của class, thêm một bậc ở trên cùng. Class con giống một bản sao chép có ghi chú: những gì không ghi lại thì đọc theo bản gốc. Đổi tk.nap(500000) thành tk.nap(1500000) rồi chạy lại: dòng in Hà 3500000.
Thêm thuộc tính mới bằng super().__init__()
Tài khoản tiết kiệm cần thêm lãi suất, nên class con viết __init__ của riêng nó. Hàm super() trả về một đối tượng đại diện cho class cha (khi class chỉ có một class cha), và super().__init__(chu, so_du) để class cha gán phần thuộc tính chung trước khi class con gán phần riêng:
class TaiKhoan:
def __init__(self, chu, so_du=0):
self.chu = chu
self.so_du = so_du
class TaiKhoanTietKiem(TaiKhoan):
def __init__(self, chu, so_du, lai_suat):
super().__init__(chu, so_du)
self.lai_suat = lai_suat
tk = TaiKhoanTietKiem("Minh", 10000000, 6)
print(tk.chu, tk.so_du, tk.lai_suat)KẾT QUẢ
Minh 10000000 6Dòng self.lai_suat = lai_suat chỉ có ở class con, còn hai dòng gán chu, so_du vẫn nằm một chỗ là class cha: sửa cách lưu số dư thì sửa một lần. Phương thức mới của class con gọi được phương thức của cha qua self, như self.nap(lai) trong bài tập cuối trang, nên không phải viết lại phép cộng số dư. Khi class con có __init__ riêng, Python chỉ chạy __init__ của class con. Viết lại một phương thức của cha như vậy gọi là ghi đè, và bài ghi đè phương thức dạy cách làm với các phương thức khác. Đổi TaiKhoanTietKiem("Minh", 10000000, 6) thành TaiKhoanTietKiem("Minh", 5000000, 6) rồi chạy lại: dòng in Minh 5000000 6.
Quan hệ là-một và issubclass()
Kế thừa nói rằng mỗi tài khoản tiết kiệm là một tài khoản. Python giữ đúng câu đó: isinstance() trả về True khi hỏi một tài khoản tiết kiệm có phải TaiKhoan không, còn issubclass() hỏi cùng câu ấy giữa hai class:
class TaiKhoan:
def __init__(self, chu, so_du=0):
self.chu = chu
self.so_du = so_du
class TaiKhoanTietKiem(TaiKhoan):
pass
tk_thuong = TaiKhoan("Huy", 800000)
tk_tiet_kiem = TaiKhoanTietKiem("Huy", 3000000)
print(isinstance(tk_tiet_kiem, TaiKhoan),
isinstance(tk_thuong, TaiKhoanTietKiem))
print(issubclass(TaiKhoanTietKiem, TaiKhoan),
issubclass(TaiKhoan, TaiKhoanTietKiem))
print(issubclass(TaiKhoan, object))KẾT QUẢ
True False
True False
TrueQuan hệ chỉ đi một chiều: tài khoản tiết kiệm là một tài khoản, nhưng một tài khoản thường không phải tài khoản tiết kiệm. Dòng cuối cho thấy mọi class đều ngầm kế thừa object, class gốc của Python. Trước khi kế thừa, hãy đọc thử câu "B là một A". "Tài khoản tiết kiệm là một tài khoản" nghe đúng. "Sổ chi tiêu là một giao dịch" nghe sai: sổ chứa nhiều giao dịch, và quan hệ chứa đó thuộc bài composition. Đổi issubclass(TaiKhoan, object) thành issubclass(TaiKhoanTietKiem, object) rồi chạy lại: dòng cuối in True, vì class con kế thừa cả những gì class cha kế thừa.
Kiểm tra nhanh
Trong ví dụ isinstance() và issubclass(),
isinstance(tk_thuong, TaiKhoanTietKiem)trả về gì?True, vì hai class có chung các thuộc tínhFalse, vì tài khoản thường không phải tài khoản tiết kiệm- Báo lỗi TypeError
Class con có
__init__(self, chu, so_du, lai_suat)chỉ gánself.lai_suat, không gọisuper().__init__(). Điều gì xảy ra?- Python báo lỗi ngay ở dòng tạo object
- Python tự gọi
__init__của class cha trước - Object tạo được, rồi báo AttributeError khi một phương thức đọc
self.chu
Những cặp nào hợp với quan hệ là-một, nên dùng kế thừa?
TaiKhoanTietKiemkế thừaTaiKhoanSoChiTieukế thừaGiaoDichHocVienOnlinekế thừaHocVienNganHangkế thừaTaiKhoan
Lệnh
issubclass(5, int)cho kết quả gì?- Báo lỗi
TypeError TrueFalse
- Báo lỗi
Bài tập
Viết class tài khoản tiết kiệm có lãi
Class TaiKhoan đã có sẵn. Sửa dòng class TaiKhoanTietKiem để nó kế thừa TaiKhoan, rồi viết thân hai phương thức:
__init__(self, chu, so_du, lai_suat): gọi__init__của class cha bằngsuper()để gánchu,so_du, rồi gán thêmlai_suat, phần trăm lãi một năm, một số nguyên.tinh_lai(self): tiền lãi làso_du * lai_suat // 100; cộng tiền lãi vào số dư bằngnap()của class cha.
Trả về: tinh_lai() trả về tiền lãi, một int.
class TaiKhoan:
def __init__(self, chu, so_du=0):
self.chu = chu
self.so_du = so_du
def nap(self, so_tien):
self.so_du += so_tien
def mo_ta(self):
return f"{self.chu}: {self.so_du:,} đ"
class TaiKhoanTietKiem: # sửa dòng này
def __init__(self, chu, so_du, lai_suat):
pass # Viết thân các phương thức thay cho các dòng pass
def tinh_lai(self):
pass
# Sửa các dòng có ghi "sửa dòng này", rồi viết tiếp dưới dòng nàyTóm tắt
class Con(Cha):cho class con mọi thuộc tính và phương thức của class cha.Python tìm tên trên object, rồi class con, rồi class cha, rồi tới
object.Class con có
__init__riêng thì gọisuper().__init__(...)ở dòng đầu để cha gán phần thuộc tính chung.Quên
super().__init__()thì object vẫn tạo được, vàAttributeErrorchỉ hiện khi một phương thức đọc thuộc tính thiếu.isinstance(obj, Cha)đúng với object của class con;issubclass(Con, Cha)hỏi giữa hai class và chỉ nhận class.Chỉ kế thừa khi câu "B là một A" nghe đúng.
Câu hỏi thường gặp
Hàm super() trong Python dùng để làm gì?
super() cho class con gọi phương thức của class cha mà không phải viết tên class cha ra. Chỗ hay gặp nhất là super().__init__(...) trong hàm khởi tạo của class con. Khi class con viết lại một phương thức, super().ten_phuong_thuc() gọi bản của cha để dùng lại phần việc cũ; bài ghi đè phương thức dạy cách đó.
Một class trong Python kế thừa được nhiều class cha không?
Được: class C(A, B): là đa kế thừa, và Python có một thứ tự riêng để tìm phương thức khi hai class cha cùng có một tên. Bài đa kế thừa và MRO dạy thứ tự đó. Người mới nên bắt đầu với một class cha.
Khi nào nên kế thừa, khi nào nên cho object chứa object khác?
Kế thừa khi câu "B là một A" đúng. Khi câu đúng là "A có B", như ngân hàng có nhiều tài khoản, hãy cho A giữ B trong một thuộc tính. Cách đó gọi là composition, và nó tránh được việc class con nhận về những phương thức không hợp với nó.
type() và isinstance() khác nhau thế nào khi có kế thừa?
type(tk) is TaiKhoan chỉ đúng khi tk tạo thẳng từ TaiKhoan, nên sai với tài khoản tiết kiệm. isinstance(tk, TaiKhoan) đúng với object của mọi class con, khớp với quan hệ là-một. Bài isinstance() có thêm các ví dụ kiểm kiểu.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.