Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

itertools trong Python: chain, product, permutations

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 8/25 · Chương 19

Thư viện chuẩn thường dùng

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Module itertools trong Python gom các công cụ sinh dãy theo kiểu lười (lazy): nối nhiều dãy, ghép cặp, xếp thứ tự, chọn nhóm, gom phần tử liền nhau, đánh số không giới hạn. Bạn dùng nó khi muốn liệt kê các combo hai món cho thực đơn hay cộng dồn doanh thu từng đơn mà không phải tự viết vòng lặp lồng nhau.

Cần biết trước: iterator và next(), list comprehension và lambda.

Nối nhiều dãy bằng chain()

Cuối ngày quán có ba list món đã bán của ba ca và cần đi qua tất cả theo thứ tự. chain() nhận nhiều thứ lặp qua được và trả về một iterator đi hết dãy đầu, rồi sang dãy sau, mà không tạo list mới:

python
from itertools import chain

ca_sang = ["cà phê sữa", "bạc xỉu"]
ca_chieu = ["trà đào", "cà phê sữa", "sinh tố bơ"]
ca_toi = ["bạc xỉu"]
ca_ngay = chain(ca_sang, ca_chieu, ca_toi)
print(next(ca_ngay))
print(list(ca_ngay))

KẾT QUẢ

cà phê sữa
['bạc xỉu', 'trà đào', 'cà phê sữa', 'sinh tố bơ', 'bạc xỉu']

Mọi hàm của itertools trong bài này trả về iterator, giống generator: phần tử được sinh khi có người hỏi tới. next() lấy món đầu, list() lấy phần còn lại. Đổi ca_toi = ["bạc xỉu"] thành ca_toi = [] rồi chạy lại: dòng thứ hai in ra ['bạc xỉu', 'trà đào', 'cà phê sữa', 'sinh tố bơ'].

Hai vòng for trong comprehension, chain.from_iterable() và product()

Một list comprehension được có hai for. Chúng đọc từ trái sang phải đúng như hai vòng lặp lồng nhau: for đầu là vòng ngoài, for sau là vòng trong. Dạng này làm phẳng list các bàn thành list món, và ghép từng cỡ ly với từng đồ uống. itertools có sẵn hai việc đó:

python
from itertools import chain, product

cac_ban = [["cà phê sữa", "trà đào"], ["bạc xỉu"], ["trà đào"]]
phang = [mon for ban in cac_ban for mon in ban]
print(phang)
print(phang == list(chain.from_iterable(cac_ban)))
co_ly = ["M", "L"]
do_uong = ["bạc xỉu", "trà đào"]
cap = [(co, mon) for co in co_ly for mon in do_uong]
print(cap)
print(cap == list(product(co_ly, do_uong)))

KẾT QUẢ

['cà phê sữa', 'trà đào', 'bạc xỉu', 'trà đào']
True
[('M', 'bạc xỉu'), ('M', 'trà đào'), ('L', 'bạc xỉu'), ('L', 'trà đào')]
True

chain.from_iterable() nhận một dãy chứa các dãy, khác chain() nhận từng dãy riêng. product() cho tích Descartes: các tuple lấy một phần tử từ mỗi dãy, phần tử của dãy cuối đổi trước. product(do_uong, repeat=2) bằng product(do_uong, do_uong), nên một món được ghép với chính nó. Comprehension hợp khi cần thêm điều kiện lọc, còn product() gọn hơn khi có ba, bốn dãy.

Hoán vị và tổ hợp: permutations(), combinations()

Ba bạn Lan, Minh, Ngọc thuyết trình nối nhau thì có bao nhiêu thứ tự lên nói? Đó là hoán vị: thứ tự khác là một cách khác. Chọn hai món cho combo thì không quan tâm thứ tự: đó là tổ hợp.

python
from itertools import combinations, permutations

nguoi = ["Lan", "Minh", "Ngọc"]
for thu_tu in permutations(nguoi):
    print(thu_tu)
mon = ["cà phê sữa", "bạc xỉu", "trà đào"]
for cap in combinations(mon, 2):
    print(cap)
print(len(list(permutations(mon, 2))))

KẾT QUẢ

('Lan', 'Minh', 'Ngọc')
('Lan', 'Ngọc', 'Minh')
('Minh', 'Lan', 'Ngọc')
('Minh', 'Ngọc', 'Lan')
('Ngọc', 'Lan', 'Minh')
('Ngọc', 'Minh', 'Lan')
('cà phê sữa', 'bạc xỉu')
('cà phê sữa', 'trà đào')
('bạc xỉu', 'trà đào')
6

permutations(ds) xếp cả dãy, permutations(ds, 2) xếp hai trong số đó. combinations(ds, 2) chọn hai phần tử, giữ thứ tự chúng đứng trong ds, và không lặp lại một cặp theo thứ tự ngược. Ba món chọn hai ra ba cặp, còn xếp hai món có thứ tự ra sáu. Hai hàm chọn theo vị trí, không so giá trị: list có hai phần tử bằng nhau vẫn cho cặp gồm hai phần tử đó.

Gom nhóm liền kề bằng groupby()

groupby(ds, key=...) đi qua dãy và gom các phần tử liền nhau có cùng khóa thành một nhóm. Mỗi lượt cho một cặp: khóa và một iterator các phần tử của nhóm. Vì nó chỉ nhìn phần tử liền nhau, bạn sắp xếp theo đúng khóa đó trước bằng sort():

python
from itertools import groupby

don_hang = [("Huế", 120000), ("Đà Lạt", 85000), ("Huế", 64000),
            ("Hà Nội", 240000), ("Đà Lạt", 32000)]
don_hang.sort(key=lambda don: don[0])
for chi_nhanh, nhom in groupby(don_hang, key=lambda don: don[0]):
    tien = [gia for _, gia in nhom]
    print(chi_nhanh, tien)

KẾT QUẢ

Huế [120000, 64000]
Hà Nội [240000]
Đà Lạt [85000, 32000]

sort() so chuỗi theo bảng mã từng ký tự: u đứng trước à nên Huế đứng trước Hà Nội, còn Đ đứng sau mọi chữ cái không dấu nên Đà Lạt đứng cuối. Iterator nhom chỉ dùng được trong lượt lặp của nó, nên đọc ngay thành list. Gom nhóm không cần sắp xếp trước thì dùng mẫu dict chứa list.

Dãy vô hạn và cộng dồn: count(), cycle(), islice(), accumulate()

Phát số phiếu cho khách đang chờ thì không biết trước bao nhiêu khách. count(101) đếm 101, 102, 103… mãi mãi, cycle(ds) quay vòng các phần tử của ds mãi mãi. Hai iterator này không bao giờ hết, nên bạn chỉ lấy từng phần tử bằng next(), hoặc cắt một đoạn bằng islice(it, n):

python
from itertools import accumulate, count, cycle, islice

so_phieu = count(101)
nhan_vien = cycle(["Lan", "Minh"])
for khach in ["Ngọc", "Quân", "Hà"]:
    print(next(so_phieu), khach, "gặp", next(nhan_vien))
print(list(islice(count(5, 5), 4)))
doanh_thu = [120000, 85000, 240000]
print(list(accumulate(doanh_thu)))

KẾT QUẢ

101 Ngọc gặp Lan
102 Quân gặp Minh
103 Hà gặp Lan
[5, 10, 15, 20]
[120000, 205000, 445000]

count(5, 5) bắt đầu từ 5 và mỗi lần tăng 5. islice(it, 4) lấy bốn phần tử đầu, giống cắt [:4] nhưng dùng được cho iterator. accumulate() trả về tổng cộng dồn sau từng phần tử, ở đây doanh thu sau từng đơn. Đừng gọi list() trên count() hay cycle() chưa cắt: dãy không có điểm dừng nên chương trình chạy mãi.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau dòng from itertools import chain, list(chain("ab", [1])) cho kết quả gì?

    • ['ab', 1]
    • ['a', 'b', 1]
    • [('a', 1), ('b', 1)]
  2. Với ds = ["Lan", "Minh", "Ngọc"], những lời gọi nào sinh đúng sáu phần tử?

    • permutations(ds)
    • combinations(ds, 2)
    • product(ds, repeat=2)
    • permutations(ds, 2)
  3. Sau dòng from itertools import groupby, [k for k, _ in groupby("HHĐH")] cho kết quả gì?

    • ['H', 'Đ']
    • ['Đ', 'H']
    • ['H', 'Đ', 'H']
  4. Sau dòng from itertools import chain, ca = chain([1], [2]) rồi n = len(list(ca)), lệnh print(list(ca)) in ra gì?

    • []
    • [1, 2]
    • Báo lỗi StopIteration
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Liệt kê combo hai món vừa ngân sách

Quán bán combo gồm hai món khác nhau. Viết hàm cap_mon_vua_tien(menu, ngan_sach): menu là list các cặp (tên món, giá). Nhập combinations từ itertools (from itertools import combinations) rồi gọi combinations() để xét mọi cặp hai món khác nhau, giữ các cặp có tổng giá không vượt quá ngan_sach. Mỗi cặp ghi (tên món trước, tên món sau) theo thứ tự hai món trong menu, và các cặp theo đúng thứ tự combinations() sinh ra. Hàm không sửa menu.

Ví dụ: với menu gồm cà phê sữa 29.000 đ, bạc xỉu 32.000 đ, trà đào 35.000 đ, sinh tố bơ 45.000 đ và ngan_sach là 65000, hàm trả về [("cà phê sữa", "bạc xỉu"), ("cà phê sữa", "trà đào")].

Trả về: các cặp tên món, một list các tuple.

python
def cap_mon_vua_tien(menu, ngan_sach):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Các hàm của itertools trả về iterator lười: dùng hết một lần thì lần sau rỗng, cần dùng lại thì lưu vào list.

  • chain() nối nhiều dãy, chain.from_iterable() làm phẳng một dãy các dãy, như comprehension có hai for.

  • product() ghép từng phần tử của dãy này với từng phần tử của dãy kia, repeat=2 ghép một dãy với chính nó.

  • permutations() kể thứ tự, combinations() chọn nhóm không kể thứ tự.

  • groupby() chỉ gom phần tử liền nhau, nên sắp xếp theo đúng khóa trước.

  • count(), cycle() không bao giờ hết: lấy bằng next() hay cắt bằng islice(); accumulate() cho tổng cộng dồn.

Câu hỏi thường gặp

Khác nhau giữa permutations() và combinations() trong Python là gì?

permutations() coi hai thứ tự là hai kết quả khác nhau, combinations() chỉ giữ một. Xếp ba người lên thuyết trình ra sáu cách, chọn hai món trong ba món ra ba cặp. Cả hai lấy theo vị trí trong dãy, nên phần tử trùng giá trị vẫn được tính riêng.

Muốn biết combinations() trong Python sinh bao nhiêu phần tử mà không liệt kê thì làm sao?

Đếm bằng công thức thay cho tạo list: math.comb(n, k) cho số tổ hợp, math.perm(n, k) cho số hoán vị. Hai hàm này nằm trong bài hàm của module math. Liệt kê chỉ cần khi bạn dùng từng cặp.

Dùng itertools.product() trong Python thay cho vòng lặp lồng nhau được không?

Được, khi thân vòng lặp trong chỉ dùng bộ giá trị đang xét: for co, mon in product(co_ly, do_uong): thay cho hai dòng for lồng nhau. Khi vòng trong phụ thuộc vòng ngoài, như j chạy từ i + 1, bạn vẫn viết vòng lặp lồng nhau hoặc dùng combinations().

Gộp cả list thành một giá trị cuối thì dùng accumulate() hay gì khác?

accumulate() giữ từng tổng tạm, nên phần tử cuối của nó là tổng cuối. Chỉ cần giá trị cuối, với một phép gộp tùy ý như nhân dồn, thì dùng functools.reduce() của bài functools.

Chủ đề

itertools python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập