else và finally trong try except Python
Bài 5/11 · Chương 11
Lỗi và ngoại lệ
- 7 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 11
Khối finally trong Python là phần cuối của câu lệnh try, chạy trong mọi trường hợp: có ngoại lệ hay không, bắt được hay không, kể cả khi hàm đã return giữa chừng; còn else chỉ chạy khi thân try không gặp ngoại lệ nào. Bạn dùng finally cho việc dọn dẹp phải làm dù kết quả ra sao, như đóng file hay ghi một dòng nhật ký sau mỗi đơn hàng.
Cần biết trước: try except, bắt nhiều lỗi và mở file.
else: chạy khi try không có ngoại lệ
Đổi số lượng xong, bạn còn tính tiền. Phần tính tiền chỉ có nghĩa khi đổi được, nhưng nó không cần nằm trong try. Đặt nó vào khối else, viết sau mọi nhánh except:
for so_luong in ["2", "hai"]:
try:
so = int(so_luong)
except ValueError:
print(f"'{so_luong}' gõ sai")
else:
print("Tiền:", 35000 * so)KẾT QUẢ
Tiền: 70000
'hai' gõ saiPython chạy thân try; không có ngoại lệ thì chạy else, có ngoại lệ bị bắt thì chạy nhánh except và bỏ qua else. Khác với dòng viết cuối thân try: một ngoại lệ trong else không bị các nhánh except của câu lệnh đó bắt, nên lỗi ở phần tính tiền không bị báo nhầm thành lỗi gõ số lượng.
Đổi "hai" thành "3" rồi chạy lại: dòng thứ hai in Tiền: 105000.
finally: luôn chạy, kể cả sau return
Khối finally đứng cuối cùng. Nó chạy sau try, sau nhánh except hay else vừa chạy, và chạy cả khi chúng kết thúc bằng return:
def doc_so(chuoi):
try:
return int(chuoi)
except ValueError:
return 0
finally:
print("Ghi nhật ký:", chuoi)
print(doc_so("hai"))
print(doc_so("4"))KẾT QUẢ
Ghi nhật ký: hai
0
Ghi nhật ký: 4
4Mỗi lời gọi in dòng nhật ký trước kết quả: return đã chọn xong giá trị trả về, rồi Python chạy finally, rồi mới đưa giá trị đó về nơi gọi hàm. Cả khi ngoại lệ không bị nhánh nào bắt, finally vẫn chạy trước khi chương trình dừng. finally giống người trực ca cuối ngày: ca suôn sẻ hay có sự cố, ai về sớm hay muộn, người đó vẫn khóa cửa.
Ngược lại, đừng viết return, break hay continue trong chính khối finally: chúng thay cho ngoại lệ đang đi ra ngoài, nên lỗi bị nuốt mất không dấu vết. Từ Python 3.14, Python báo SyntaxWarning cho cách viết này (PEP 765).
Dọn dẹp bằng finally
Một file đã mở phải được đóng dù code sau đó có lỗi. Mở bằng open() rồi đóng trong finally:
f = open("nhat_ky.txt", "w", encoding="utf-8")
try:
so_luong = int("hai")
except ValueError:
print("Số lượng gõ sai")
finally:
f.close()
print("Đã đóng file:", f.closed)KẾT QUẢ
Số lượng gõ sai
Đã đóng file: TrueThuộc tính f.closed là True khi file đã đóng. with open(...) as f: của bài mở file làm đúng việc này cho riêng file: ra khỏi khối with là file được đóng, có lỗi hay không. Bài context manager giải thích with làm việc đó thế nào. finally dùng cho các việc dọn dẹp khác, như ghi dòng kết thúc vào nhật ký hay trả lại một chỗ đã giữ.
Đủ bốn phần: try, except, else, finally
Một câu lệnh try có thể có cả bốn phần, viết theo đúng thứ tự try, các nhánh except, else, finally. Chạy từng bước để xem lượt nào đi qua phần nào:
gia = {"cà phê sữa": 29000, "trà đào": 35000}
for mon in ["trà đào", "bạc xỉu"]:
try:
tien = gia[mon]
except KeyError:
print(mon, "không có trong menu")
else:
print(mon, tien)
finally:
print("xong", mon)KẾT QUẢ
trà đào 35000
xong trà đào
bạc xỉu không có trong menu
xong bạc xỉuLượt "trà đào" đi try, else, finally; lượt "bạc xỉu" đi try, except, finally. else và except không bao giờ cùng chạy trong một lượt, còn finally có mặt ở cả hai. try đi với finally mà không có except cũng được: khi đó ngoại lệ vẫn đi ra ngoài, nhưng việc dọn dẹp đã chạy.
Kiểm tra nhanh
Trong ví dụ đủ bốn phần, nếu list món là
["cà phê sữa"]thì chương trình in mấy dòng?- 1
- 2
- 3
Với hàm
doc_socófinally,print(doc_so("năm"))in ra những gì, theo thứ tự nào?Ghi nhật ký: nămrồi00rồiGhi nhật ký: năm- Chỉ
0, vìreturndừng hàm trướcfinally
Khối
finallychạy trong những trường hợp nào?- Thân
trychạy xong không có ngoại lệ - Một nhánh
exceptbắt được ngoại lệ và kết thúc bằngreturn - Ngoại lệ không bị nhánh nào bắt, chương trình sắp dừng
- Chỉ khi có ngoại lệ xảy ra
- Thân
Trong ví dụ đổi mã bàn, vì sao chuyển
so_ban = int(ban)vàoelse?- Vì
elsetự bắt mọi ngoại lệ của nó - Vì nhánh
except ValueErrorcủa số lượng không còn bắt lỗi mã bàn, nên lời báo không đổ nhầm ô - Vì
int()chỉ chạy được trongelse
- Vì
Bài tập
Ghi nhật ký khi xử lý một dòng đơn
Máy bán hàng ghi nhật ký cho mỗi dòng đơn. Viết thân hàm tinh_tien_dong(mon, so_luong, gia, nhat_ky): mon là tên món, so_luong là chuỗi gõ tay, gia là dict từ tên món tới giá chép từ file menu, giá là chuỗi như "35000", còn nhat_ky là list nhật ký của ca. Hàm thêm vào cuối nhat_ky:
dòng
"nhận <món>"trước khi thử;"số lượng sai"khiint()không đổi đượcso_luong, rồi trả về0ngay trong nhánhexcept;"tiền <số tiền>"khi đổi được, rồi trả về số tiền ngay trongelse. Đổi giá sang số cũng làm trongelse: giá sai trong menu là lỗi của menu,ValueErrorcủa nó phải đi ra ngoài, không bị báo là số lượng sai;dòng
"xong"trongfinally, có cả saureturnvà cả khi một ngoại lệ đi ra ngoài, nhưKeyErrorcủa món không có tronggia.
Trả về: số tiền, một int.
Hàm không sửa dict gia.
def tinh_tien_dong(mon, so_luong, gia, nhat_ky):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
elsecủatrychạy khi thântrykhông gặp ngoại lệ; có ngoại lệ bị bắt thìelsebị bỏ qua.Ngoại lệ trong
elsekhông bị các nhánhexceptcủa cùng câu lệnh bắt, nên thântrygiữ được ngắn.finallychạy trong mọi trường hợp: không lỗi, lỗi đã bắt, lỗi chưa bắt, hay saureturn.Thứ tự viết là
try, các nhánhexcept,else,finally.Dùng
finallycho việc dọn dẹp như đóng file;with open(...)tự đóng file theo cùng cách.
Câu hỏi thường gặp
try finally trong Python không có except thì dùng làm gì?
Để việc dọn dẹp chạy mà vẫn để ngoại lệ đi tiếp ra ngoài. Bạn chưa biết xử lý lỗi ở tầng này, nhưng file phải đóng hay nhật ký phải ghi. Python chạy finally rồi tiếp tục đưa ngoại lệ lên nơi gọi, nơi có thể có try khác bắt nó, như bài try lồng nhau cho thấy.
else trong try except khác else của if thế nào?
else của if chạy khi điều kiện sai. else của try chạy khi thân try không có ngoại lệ. Hai thứ cùng tên nhưng gắn với hai câu lệnh khác nhau. Vòng lặp cũng có else riêng, chạy khi vòng lặp không gặp break, ở bài for else.
Đã có with open() thì còn cần finally không?
Với riêng việc đóng file thì không: with tự đóng file khi ra khỏi khối, có lỗi hay không, như bài mở file dạy. finally vẫn cần cho những việc with không lo, như ghi dòng "xong" vào nhật ký sau mỗi đơn hàng.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.