Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

else và finally trong try except Python

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 5/11 · Chương 11

Lỗi và ngoại lệ

  • 7 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Khối finally trong Python là phần cuối của câu lệnh try, chạy trong mọi trường hợp: có ngoại lệ hay không, bắt được hay không, kể cả khi hàm đã return giữa chừng; còn else chỉ chạy khi thân try không gặp ngoại lệ nào. Bạn dùng finally cho việc dọn dẹp phải làm dù kết quả ra sao, như đóng file hay ghi một dòng nhật ký sau mỗi đơn hàng.

Cần biết trước: try except, bắt nhiều lỗi và mở file.

else: chạy khi try không có ngoại lệ

Đổi số lượng xong, bạn còn tính tiền. Phần tính tiền chỉ có nghĩa khi đổi được, nhưng nó không cần nằm trong try. Đặt nó vào khối else, viết sau mọi nhánh except:

python
for so_luong in ["2", "hai"]:
    try:
        so = int(so_luong)
    except ValueError:
        print(f"'{so_luong}' gõ sai")
    else:
        print("Tiền:", 35000 * so)

KẾT QUẢ

Tiền: 70000
'hai' gõ sai

Python chạy thân try; không có ngoại lệ thì chạy else, có ngoại lệ bị bắt thì chạy nhánh except và bỏ qua else. Khác với dòng viết cuối thân try: một ngoại lệ trong else không bị các nhánh except của câu lệnh đó bắt, nên lỗi ở phần tính tiền không bị báo nhầm thành lỗi gõ số lượng.

Đổi "hai" thành "3" rồi chạy lại: dòng thứ hai in Tiền: 105000.

finally: luôn chạy, kể cả sau return

Khối finally đứng cuối cùng. Nó chạy sau try, sau nhánh except hay else vừa chạy, và chạy cả khi chúng kết thúc bằng return:

python
def doc_so(chuoi):
    try:
        return int(chuoi)
    except ValueError:
        return 0
    finally:
        print("Ghi nhật ký:", chuoi)

print(doc_so("hai"))
print(doc_so("4"))

KẾT QUẢ

Ghi nhật ký: hai
0
Ghi nhật ký: 4
4

Mỗi lời gọi in dòng nhật ký trước kết quả: return đã chọn xong giá trị trả về, rồi Python chạy finally, rồi mới đưa giá trị đó về nơi gọi hàm. Cả khi ngoại lệ không bị nhánh nào bắt, finally vẫn chạy trước khi chương trình dừng. finally giống người trực ca cuối ngày: ca suôn sẻ hay có sự cố, ai về sớm hay muộn, người đó vẫn khóa cửa.

Ngược lại, đừng viết return, break hay continue trong chính khối finally: chúng thay cho ngoại lệ đang đi ra ngoài, nên lỗi bị nuốt mất không dấu vết. Từ Python 3.14, Python báo SyntaxWarning cho cách viết này (PEP 765).

Dọn dẹp bằng finally

Một file đã mở phải được đóng dù code sau đó có lỗi. Mở bằng open() rồi đóng trong finally:

python
f = open("nhat_ky.txt", "w", encoding="utf-8")
try:
    so_luong = int("hai")
except ValueError:
    print("Số lượng gõ sai")
finally:
    f.close()
    print("Đã đóng file:", f.closed)

KẾT QUẢ

Số lượng gõ sai
Đã đóng file: True

Thuộc tính f.closed là True khi file đã đóng. with open(...) as f: của bài mở file làm đúng việc này cho riêng file: ra khỏi khối with là file được đóng, có lỗi hay không. Bài context manager giải thích with làm việc đó thế nào. finally dùng cho các việc dọn dẹp khác, như ghi dòng kết thúc vào nhật ký hay trả lại một chỗ đã giữ.

Đủ bốn phần: try, except, else, finally

Một câu lệnh try có thể có cả bốn phần, viết theo đúng thứ tự try, các nhánh except, else, finally. Chạy từng bước để xem lượt nào đi qua phần nào:

python
gia = {"cà phê sữa": 29000, "trà đào": 35000}
for mon in ["trà đào", "bạc xỉu"]:
    try:
        tien = gia[mon]
    except KeyError:
        print(mon, "không có trong menu")
    else:
        print(mon, tien)
    finally:
        print("xong", mon)

KẾT QUẢ

trà đào 35000
xong trà đào
bạc xỉu không có trong menu
xong bạc xỉu

Lượt "trà đào" đi try, else, finally; lượt "bạc xỉu" đi try, except, finally. else và except không bao giờ cùng chạy trong một lượt, còn finally có mặt ở cả hai. try đi với finally mà không có except cũng được: khi đó ngoại lệ vẫn đi ra ngoài, nhưng việc dọn dẹp đã chạy.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ đủ bốn phần, nếu list món là ["cà phê sữa"] thì chương trình in mấy dòng?

    • 1
    • 2
    • 3
  2. Với hàm doc_so có finally, print(doc_so("năm")) in ra những gì, theo thứ tự nào?

    • Ghi nhật ký: năm rồi 0
    • 0 rồi Ghi nhật ký: năm
    • Chỉ 0, vì return dừng hàm trước finally
  3. Khối finally chạy trong những trường hợp nào?

    • Thân try chạy xong không có ngoại lệ
    • Một nhánh except bắt được ngoại lệ và kết thúc bằng return
    • Ngoại lệ không bị nhánh nào bắt, chương trình sắp dừng
    • Chỉ khi có ngoại lệ xảy ra
  4. Trong ví dụ đổi mã bàn, vì sao chuyển so_ban = int(ban) vào else?

    • Vì else tự bắt mọi ngoại lệ của nó
    • Vì nhánh except ValueError của số lượng không còn bắt lỗi mã bàn, nên lời báo không đổ nhầm ô
    • Vì int() chỉ chạy được trong else
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Ghi nhật ký khi xử lý một dòng đơn

Máy bán hàng ghi nhật ký cho mỗi dòng đơn. Viết thân hàm tinh_tien_dong(mon, so_luong, gia, nhat_ky): mon là tên món, so_luong là chuỗi gõ tay, gia là dict từ tên món tới giá chép từ file menu, giá là chuỗi như "35000", còn nhat_ky là list nhật ký của ca. Hàm thêm vào cuối nhat_ky:

  • dòng "nhận <món>" trước khi thử;

  • "số lượng sai" khi int() không đổi được so_luong, rồi trả về 0 ngay trong nhánh except;

  • "tiền <số tiền>" khi đổi được, rồi trả về số tiền ngay trong else. Đổi giá sang số cũng làm trong else: giá sai trong menu là lỗi của menu, ValueError của nó phải đi ra ngoài, không bị báo là số lượng sai;

  • dòng "xong" trong finally, có cả sau return và cả khi một ngoại lệ đi ra ngoài, như KeyError của món không có trong gia.

Trả về: số tiền, một int.

Hàm không sửa dict gia.

python
def tinh_tien_dong(mon, so_luong, gia, nhat_ky):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • else của try chạy khi thân try không gặp ngoại lệ; có ngoại lệ bị bắt thì else bị bỏ qua.

  • Ngoại lệ trong else không bị các nhánh except của cùng câu lệnh bắt, nên thân try giữ được ngắn.

  • finally chạy trong mọi trường hợp: không lỗi, lỗi đã bắt, lỗi chưa bắt, hay sau return.

  • Thứ tự viết là try, các nhánh except, else, finally.

  • Dùng finally cho việc dọn dẹp như đóng file; with open(...) tự đóng file theo cùng cách.

Câu hỏi thường gặp

try finally trong Python không có except thì dùng làm gì?

Để việc dọn dẹp chạy mà vẫn để ngoại lệ đi tiếp ra ngoài. Bạn chưa biết xử lý lỗi ở tầng này, nhưng file phải đóng hay nhật ký phải ghi. Python chạy finally rồi tiếp tục đưa ngoại lệ lên nơi gọi, nơi có thể có try khác bắt nó, như bài try lồng nhau cho thấy.

else trong try except khác else của if thế nào?

else của if chạy khi điều kiện sai. else của try chạy khi thân try không có ngoại lệ. Hai thứ cùng tên nhưng gắn với hai câu lệnh khác nhau. Vòng lặp cũng có else riêng, chạy khi vòng lặp không gặp break, ở bài for else.

Đã có with open() thì còn cần finally không?

Với riêng việc đóng file thì không: with tự đóng file khi ra khỏi khối, có lỗi hay không, như bài mở file dạy. finally vẫn cần cho những việc with không lo, như ghi dòng "xong" vào nhật ký sau mỗi đơn hàng.

Chủ đề

finally python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập