Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

elif trong Python: chọn một trong nhiều nhánh

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 2/9 · Chương 4

Câu lệnh điều kiện

  • 6 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Từ khóa elif trong Python cho chương trình chọn đúng một trong nhiều nhánh: Python xét lần lượt từng điều kiện từ trên xuống và chạy nhánh đúng đầu tiên. Bạn dùng nó khi một quy tắc có từ ba trường hợp trở lên, chẳng hạn xếp hạng thẻ khách hàng theo tổng chi cả năm.

Cần biết trước: câu lệnh if else.

Thêm nhánh thứ ba bằng elif

Cửa hàng chia khách thành ba hạng thẻ: VIP khi tổng chi cả năm từ 5.000.000 đ, Bạc khi từ 2.000.000 đ, còn lại là Thường. Câu lệnh if else chỉ có hai nhánh, nên nhánh ở giữa cần một từ khóa mới:

python
tong_chi_nam = 3200000
if tong_chi_nam >= 5000000:
    hang_the = "VIP"
elif tong_chi_nam >= 2000000:
    hang_the = "Bạc"
else:
    hang_the = "Thường"
print(f"Tổng chi {tong_chi_nam:,} đ: hạng {hang_the}")

KẾT QUẢ

Tổng chi 3,200,000 đ: hạng Bạc

elif là viết tắt của "else if": nếu các điều kiện phía trên đều sai thì xét điều kiện này. Khác else, mỗi dòng elif có điều kiện riêng và kết thúc bằng dấu hai chấm, thân thụt vào như thân if. Nhánh Bạc không cần viết thêm "dưới 5.000.000 đ": Python chỉ xuống tới elif khi tong_chi_nam >= 5000000 đã sai.

Đổi 3200000 thành 800000 rồi chạy lại: chương trình in hạng Thường, vì cả hai điều kiện đều sai và Python đi vào nhánh else.

Nhánh đúng đầu tiên thắng

Một chuỗi if, elif, else giống một dãy cửa xếp hàng dọc: Python thử từng cửa từ trên xuống, mở được cửa nào thì đi qua cửa đó và bỏ qua mọi cửa còn lại. Bảng xếp loại dưới đây có bốn nhánh, và điểm 9 thỏa ba điều kiện đầu:

python
diem = 9
if diem >= 8:
    print("Giỏi")
elif diem >= 6.5:
    print("Khá")
elif diem >= 5:
    print("Trung bình")
else:
    print("Yếu")
print("Xét xong")

KẾT QUẢ

Giỏi
Xét xong

Dù 9 >= 6.5 và 9 >= 5 cũng đúng, chỉ dòng Giỏi được in, vì nhánh đầu đã thắng. Một chuỗi có bao nhiêu elif cũng được, nhưng mỗi lần chạy chỉ đúng một thân chạy. Đổi diem = 9 thành diem = 5 rồi chạy lại: chương trình in Trung bình.

Vì nhánh đúng đầu tiên thắng, thứ tự các nhánh là một phần của quy tắc. Với các mốc kiểu "từ", nhánh có mốc cao nhất, tức khắt khe nhất, phải đứng đầu.

Khi nào cần else ở cuối chuỗi

else ở cuối chuỗi là tùy chọn. Không có nó, có thể không nhánh nào chạy. Điều đó hợp khi quy tắc chỉ nói về một số trường hợp, như xét khen thưởng chỉ cho học lực Giỏi và Khá:

python
diem = 5.5
if diem >= 8:
    print("Giỏi, được khen thưởng")
elif diem >= 6.5:
    print("Khá, được khen thưởng")
print("Đã xét khen thưởng")

KẾT QUẢ

Đã xét khen thưởng

Điểm 5.5 không thỏa nhánh nào, nên Python bỏ qua cả chuỗi và chạy tiếp dòng sau nó. Khi trường hợp nào cũng cần một kết quả, ví dụ một biến phải có giá trị để dùng tiếp, hãy kết thúc chuỗi bằng else.

Khi mỗi nhánh chỉ so một biến với vài giá trị cố định, như mã giảm giá hay tên hạng thẻ, Python 3.10 trở lên có thêm câu lệnh match viết gọn hơn chuỗi elif. Bài switch case trong Python dạy cách viết đó.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ hạng thẻ, đổi tong_chi_nam thành 5000000 thì hang_the là gì?

    • "VIP"
    • "Bạc"
    • "Thường"
  2. Những dòng nào khiến Python báo lỗi khi đứng ngay sau thân if của một chuỗi điều kiện?

    • else if diem >= 6.5:
    • elif diem >= 6.5:
    • elif:
    • else:
  3. Quy tắc VIP từ 5.000.000 đ, Bạc từ 2.000.000 đ. Thứ tự nào xếp đúng mọi khách?

    • if tong >= 2000000 rồi elif tong >= 5000000
    • if tong >= 5000000 rồi elif tong >= 2000000
    • Thứ tự nào cũng được, vì Python xét hết các nhánh
  4. Chuỗi gán xep_loai cho Giỏi và Khá, không có else. Với diem = 5.5, dòng in xep_loai sau chuỗi cho ra gì?

    • Trung bình
    • Một dòng trống
    • NameError
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Xếp hạng thẻ cho ba khách

Hạng thẻ là "VIP" khi tổng chi cả năm từ 5.000.000 đ, "Bạc" khi từ 2.000.000 đ, còn lại là "Thường". Dùng chuỗi if, elif, else cho mỗi khách để tính:

  • hang_ha: hạng thẻ của khách có tổng chi chi_ha;

  • hang_tam: hạng thẻ của khách có tổng chi chi_tam;

  • hang_huy: hạng thẻ của khách có tổng chi chi_huy.

python
chi_ha = 5000000
chi_tam = 2000000
chi_huy = 1990000
hang_ha = ""
hang_tam = ""
hang_huy = ""
# Viết code của bạn dưới dòng này

Tóm tắt

  • elif thêm một nhánh có điều kiện riêng giữa if và else; một chuỗi có bao nhiêu elif cũng được.

  • Python xét các nhánh từ trên xuống và chỉ chạy nhánh đúng đầu tiên, kể cả khi nhiều điều kiện cùng đúng.

  • Với mốc kiểu "từ", nhánh có mốc cao nhất đứng đầu; đặt ngược thì Python không báo lỗi nhưng xếp sai.

  • Python không có else if hai chữ: viết elif, nếu không sẽ gặp SyntaxError.

  • else cuối chuỗi là tùy chọn, nhưng thiếu nó thì có thể không nhánh nào chạy và biến chưa được gán.

Câu hỏi thường gặp

elif trong Python là gì, khác else ở đâu?

elif là nhánh "nếu không thì, nếu": nó có điều kiện riêng và chỉ được xét khi mọi nhánh trên đã sai. else không có điều kiện, nhận mọi trường hợp còn lại và chỉ đứng cuối chuỗi. Một chuỗi có thể có nhiều elif nhưng tối đa một else.

Khi nào dùng if elif else, khi nào dùng nhiều if rời?

Dùng chuỗi if, elif, else khi các trường hợp loại trừ nhau và chỉ một kết quả đúng, như hạng thẻ. Dùng nhiều if rời khi các điều kiện độc lập và có thể cùng đúng, như hai ưu đãi cộng dồn, điều bài câu lệnh if else đã so sánh.

Một quyết định nằm trong nhánh của quyết định khác thì viết thế nào?

Khi câu hỏi thứ hai chỉ có nghĩa sau khi câu hỏi thứ nhất đúng, bạn đặt một câu lệnh if vào trong thân nhánh kia, hoặc gộp hai điều kiện bằng and. Bài if lồng nhau dạy khi nào chọn cách nào.

Chuỗi elif dài có làm chương trình chạy chậm không?

Với vài chục nhánh thì không đáng kể: Python dừng ngay ở nhánh đúng đầu tiên. Vấn đề của chuỗi dài là khó đọc. Khi chỉ so một biến với nhiều giá trị cố định, câu lệnh match của bài switch case thường gọn hơn.

Chủ đề

elif python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập